—d1699

دانشگاه کاشان
دانشکدهی علوم انسانی
گروه الهیات
پایاننامه
جهت اخذ درجهی کارشناسی ارشد (M.Sc) در رشتهی
علوم قرآن و حدیث
عنوان:
بررسی تأثیرگذاریهای موالی بر تفسیر قرآن کریم
استاد راهنما:
دکتر پرویز رستگار جزی

استاد مشاور:
دکتر مصطفی عباسی مقدم
توسط:
ناهید حیدری
آذرماه 92

تقدیم به پیشگاه والا مقام
-حضرت مهدی صاحب الزمان (عج الله تعالی فرجه شریف( حجت و ناجی آخر، مصلح کل، روشنی دیدة چشم انتظاران و امید دل درمند ستمیدگان، همو که « بیُمنِه رُزِقُ الوری و بِوُجُودِه ثَبَتَتِ الارضُ والسماءُ»
و
– تقدیم به پدر و مادرم
آنان که از نگاهشان صداقت و از رفتارشان محبت، و از صبرشان ایستادگی را آموختم.
– به همسرم که سایه مهربانیاش سایهسار زندگیم میباشد، او که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسیر را برایم تسهیل نموده است.
تقدیر و تشکر
سپاس بی كران یگانه خالقم كه مرا به رفیع ترین روشناییها هدایت نمود و راهم را به نورهمیشه فروزان دانش، روشن ساخت. پس، از در بندگی خاضعانه ستایشش می كنم و در ادامه این راه ، معرفت نفس خویش را از او طلب می نمایم. بر خود لازم میدانم که باید بگویم خداوندا متشکرم در مسیری كه برگزیدم همسفرانی راهبرم بودند كه حضورشان همچون ستارگانی پر نور، فروزنده راهم بود.
از این رو بر خود واجب می‎دانم مراتب بی پایان سپاس و تقدیرم را نثارشان كنم. از یاری و بزرگواری استاد راهنمایم، جناب آقای دکتر پرویز رستگار جزی که در تمام مراحل این پروژه با صبر و حوصله و محبت فراوان و با راهنمایی‏های ارزشمندشان همراهیم نمودند بی‌نهایت سپاسگزارم.
همچنین جناب آقای دکتر مصطفی عباسی مقدم که مسؤلیت مشاوره پایاننامه را متقبل شدند. شاگردی این دو بزرگوار افتخاری است گرانبها. چرا که هر دو استادانیست گرامی و دلسوز و معلم علم و اخلاق که در طول دوران تحصیل-کارشناسی و کارشناسی ارشد- با راهنماییهای ارزنده و حس دلسوزی و خدمتگزاریشان، ما را هیچ وقت از گنجینههای فراوان علمی و اخلاقی خود بیبهره نکردند، و تا جایی که زمان اجازه میداد شوق آموختن را به ما آموختند. شاید بیان آنچه میدانم صحیح نباشد، صمیمانه قدردانی مینمایم. از خداوند منان برای همه این بزرگواران طول عمر و سلامتی روزافزون را طلب مینمایم.
از داوران محترم جناب آقای دکتر حمیدرضا فهیمیتبار و جناب دکتر حسین ایمانیان که زحمت بازخوانی این رساله را متقبل شدند و با راهنمایی‏های ارزنده‏شان در ارائه هر چه بهتر این تحقیق یاریم نموده‏اند، کمال تشکر را دارم.
از نماینده محترم تحصیلات تکمیلی جناب آقای دکتر حمید رضا فهیمی تبار که مدیریت جلسه دفاع از رساله را برعهده داشتند، متشکرم.
سرانجام سپاس و درود به خانواده‌ام: پدر، مادر و همسر عزیزم که وجود نازنین‌شان یعنی وجود من و بودنشان یعنی بودن من، دستشان را می‌بوسم و از خداوند مهرپیشه سلامتی و سربلندی آنها را طلب می‌كنم.

چکیده
با آغاز کشورگشاییهای مسلمانان و سقوط امپراطوری ساسانی در ایران و سست شدن نفوذ امپراطوری روم در مرزهای شمالی شبه جزیره عربستان و سقوط حکومتهای محلی در شمال آفریقا، کسان بسیاری در بند افتادند و به سرزمینهای مسلمان نشین کوچانده و سپس مسلمان شدند بدین ترتیب یک لایه اجتماعی بسیار مهم و تاثیر گذار در جهان اسلام -به ویژه در عراق و شهرهای کوفه و بصره- شکل گرفت که موالی نام گرفتند-موالی اندک اندک در همه دانشهای اسلامی میدان داری کردند و سرآمد شدند که یکی از آنها علم تفسیر است. با این همه پیامد دست داشتن موالی در تفسیر قران کریم، یکسره بینقص و عیب و برکنار از خرده گیری نیست، روش انجام این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوا پس از مراجعه به منابع و مصادر مناسب و فیش برداری از آنها و بهرهمندی از کتابخانه های متعدد است. نتایج پژوهش عبارتند از اولاً، نقش موالی در دگرگونیهای پیش آمده در تفسیر قرآن کریم، یکسره سودمند یا زیانمند نیست. ثانیاً، موالی از واسطههای مهم و پادرمیانهای انکار ناپذیر در چرخش تفسیر از رویکرد اثری به رویکرد عقلیاند. ثالثاً، ناآشنایی عمیق موالی با زبان عربی، دقتها و ظرافتهای آن، از نقاط ضعف تفسیر موالی است. بنابراین، انجام این پژوهش ضروری مینماید.
کلمات کلیدی: موالی، عقل گرایی، ایرانیان، تفسیر اثری، تفسیر عقلی
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………. 1
پیشگفتار…………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
موضوع تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………. 2
زمینه ، سابقه و تاریخچه موضوع تحقیق………………………………………………………………………… 2
اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………. 2
اهمیت و ارزش تحقیق با تاکید بر کاربرد نتایج آن…………………………………………………………. 2
سؤالهای تحقیق……………………………………………………………………………………………………………….. 3
روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………….. 3
فصل اول: بررسی چگونگی شکلگیری طبقه موالی………………………………………. 4
1-1-آشنایی با شبه جزیره عربستان…………………………………………………………………………………. 5
1-2-موقعیت جغرافیایی عربستان…………………………………………………………………………………….. 5
1-3- وضع دینی عربها………………………………………………………………………………………………………. 6
1-4-حضرت محمد (ص) و توسعه جغرافیایی اسلام……………………………………………………….. 7
1-5-فتوحات مسلمانان و توسعه ی متصرفات اسلامی پس از رسول خدا(ص) …………….. 8
1-5-1-فتوحات زمان ابوبکر:( 11تا 13 هجری)………………………………………………… 9
1-5-2-فتوحات زمان عمر( 13-23هجرت) ……………………………………………………… 11
1-5-3-فتوحات زمان عثمان:( 24 تا 36 هجری)……………………………………………… 15
1-5-4-توقف فتوحات در زمان امیرالمؤمنین(ع )36-41هجرت………………………. 16
1-5-5-فتوحات زمان بنی امیه…………………………………………………………………………. 17
1-6-جهان اسلام و پدیده مَوالی……………………………………………………………………………………….. 18
درآمد……………………………………………………………………………………………………………………. 18
1-6-1-موالی در لغت ………………………………………………………………………………………… 20
1-6-2-موالی در اصطلاح……………………………………………………………………………………. 23
1-6-3-انواع مولی ………………………………………………………………………………………………. 25
1-6-3-1- ولاء عتق……………………………………………………………………………… 25
1-6-3-1-1-مولای مکاتبه…………………………………………………….. 26
1-6-3-1-2- مولای تدبیر……………………………………………………… 27
1-6-3-2- ولاء اسلام……………………………………………………………………………. 27
1-6-3-3- ولاء حلف…………………………………………………………………………….. 27
1-7-موالی و خلفای راشدین…………………………………………………………………………………………….. 28
1-8-موالی و بنی امیه……………………………………………………………………………………………………….. 31
1-9-موالی و بنیعباس……………………………………………………………………………………………………… 34
فصل دوم: بررسی جایگاه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی موالی………………………. 36
2-1- جایگاه اجتماعی موالی………………………………………………………………………. 37
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………. 37
2-2- نگرش قبیلهای عرب به موالی…………………………………………………………………………………. 37
2-3-پیوند های اجتماعی مولی………………………………………………………………………………………. 40
2-4- شمار موالی در شهرها……………………………………………………………………………………………… 42
2-4-1-کوفه………………………………………………………………………………………………………… 43
2-4-2-بصره……………………………………………………………………………………………………….. 45
2-4-3- شام و حجاز…………………………………………………………………………………………… 46
2-5- موقعیت اجتماعی موالی………………………………………………………………………………………….. 47
2-5-1- ویژگیهای اجتماعی قبیله عرب…………………………………………………………. 47
2-2- جایگاه اقتصادموالی………………………………………………………………………….. 50
2-2-1- کارهای دستی و تجارت ………………………………………………………………………. 50
2 -2-2- دبیری و کار در دیوان………………………………………………………………………… 53
2-2-3- حجابت و حراست( شرطه)……………………………………………………………………. 56
2-2-4- مالکیتِ اراضی و کارِ مِلک داری به وکالت از اربابان…………………………….. 57
2-2-5- موالی در دیوان لشکر……………………………………………………………………………. 58
2-3- جایگاه سیاسی موالی ………………………………………………………………………. 64
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………… 64
2-3-1- قیام مختار ………………………………………………………………………………………….. 67
2-3-2- موالی و خوارج ……………………………………………………………………………………. 71
2-3-3- جنبش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث کندی ………………………………….. 74
2-3-4- قیام زید بن علی(ع) …………………………………………………………………………….. 77
2-3-5- قیام یحیی بن زید ………………………………………………………………………………. 80
2-3-6- جنبش عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفر طیار …………………………… 82
2-3-7- شورش حارث بن سریج ……………………………………………………………………….. 85
فصل سوم: جایگاه علمی موالی……………………………………………………………………. 88
3-1- نگاهی کلی به جایگاه علمی موالی …………………………………………………………………………. 89
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………. 89
3-2-موالی و دانشهای عصر خود …………………………………………………………………………………… 90
3-3-نقش موالی در تدوین زبان عربی …………………………………………………………………………….. 92
3-3-1-پیدایش علم نحو …………………………………………………………………………………… 92
3-3-2-سیبویه شیرازی …………………………………………………………………………………….. 93
3-4-موالی و علوم اسلامی ……………………………………………………………………………………………….. 94
3-5-نقش ایرانیان در توسعه علوم و فنون……………………………………………………………………….. 95
3-6- علم حدیث و فقاهت ……………………………………………………………………………………………….. 96
3-6-1- جدول شمار راویان موالی در کتاب الرجال شیخ طوسی……………………… 102
3-6-2-جدول شمار راویان موالی در کتاب تهذیب الکمال مزی………………………. 104
3-7-علم قرائت ……………………………………………………………………………………………………………….. 105
3-7-1- برخی موالی پیشتاز در علم قرائت ……………………………………………………… 106
3-8- موالی و شعر…………………………………………………………………………………………………………….. 107
3-8-1- برخی شاعران معروف دوره اموی از موالی……………………………………………… 107
3-9-پیدایش علم کلام …………………………………………………………………………………………………….. 108
3-9-1-سیر نظرات کلامی ………………………………………………………………………………… 109
3-9-2-سابقه علم کلام ……………………………………………………………………………………… 109
3-9-3-علل پیدایش علم کلام ………………………………………………………………………….. 110
3-10-موالی و علم تفسیر ………………………………………………………………………………………………… 112
3-10-1-تفسیر در عهد تابعین …………………………………………………………………………. 113
3-10-1-1-مکتب تفسیری مکه …………………………………………………………. 114
1- سعید بن جبیر( م شعبان 95ه.ق)……………………………………. 114
2- مجاهد بن جبر مکی ………………………………………………………… 115
3- عکرمه، مولی ابن عباس( م104یا 105ه. ق) …………………… 117
4- عطاء بن ابی رباح مکی( م114ه.ق) ………………………………….. 118
5- طاووس بن کیسان الیمانی ……………………………………………… 119
3-10-1-2-مکتب تفسیری مدینه ……………………………………………………… 119
1- ابوالعالیه( م90یا 93 هجری) ……………………………………………. 120
2- زید بن اسلم( م 136ه.ق) …………………………………………………. 120
3- محمد بن کعب القرظی( م 117 یا 118ه.ق)……………………. 120
3-10-1-3- مکتب تفسیری عراق ……………………………………………………… 121
3-10-1-3-1-مفسران معروف کوفه در عصر تابعین ………….. 122
1-مّره همدانی(م 76ه.ق) …………………………………………. 122
2- علقمه بن قیس( م 61ه.ق) 135…………………………. 122
3- مسروق( م63ه.ق) ……………………………………………….. 122
4- عامر شعبی( م 104یا 109ه.ق) ………………………… 123
5- اسود بن زید( م 74 یا 75ه.ق) …………………………… 123
6- جابر بن یزید جعفی( م 127 یا 128 یا 132ه.ق). 123
3-10-1-3-2-مفسران معروف بصره در عصر تابعین…………….. 124
1-ابوسعید حسن بصری( م110ه.ق) ……………………………………… 124
2-قتاده( م117ه.ق) ……………………………………………………………….. 124
3-ابوصالح باذان( م پس از قرن اوّل هجری) …………………………. 125
3-10-1-4-گروه دیگر از مفسران دوره تابعین قرن دوم…………………………………. 125
3-10-1-5-انواع روشهای تفسیری ……………………………………………………………………………….. 126
1-تفسیر مأثور( روایی) ……………………………………………………………………………………….. 126
2-تفسیر عقلی( اجتهادی) …………………………………………………………………………………. 127
3-10-1-6-مصادر تفسیر در عصر تابعین………………………………………………………………………… 129
3-10-1-7-بیان روش تفسیری برخی از موالی……………………………………………………………….. 129
1-روش تفسیری سعید بن جبیر………………………………………………………………………………………. 129
1-1-قراءات ……………………………………………………………………………………………………. 130
1-2-اسباب النزول…………………………………………………………………………………………….. 130
1-3-بیان شأن نزول آیات ………………………………………………………………………………….. 131
1-4-توجه به سیاق آیات…………………………………………………………………………………….. 131
1-5-لغت ……………………………………………………………………………………………………………. 132
1-6-بیان مصداق…………………………………………………………………………………………………. 133
1-7-توجه به روایات ائمه اطهار………………………………………………………………………….. 133
1-8-توجه به علوم قرآن چون ناسخ و منسوخ ………………………………………………….. 134
1-9-بیان مفردات قرآن ……………………………………………………………………………………… 134
2-روشهای تفسیری مجاهد ……………………………………………………………………………………………. 135
2-1-گستردگی اجتهاد و استنباط……………………………………………………………………… 135
2-2-دقت در تفاوت بین واژه‏های متشابه…………………………………………………………… 136
2-3-تفسیر بعضی از واژه‏ها بر خلاف معنای مشهور آن …………………………………… 137
2-4-اهتمام به مبهمات قرآن …………………………………………………………………………….. 137
2-5- پرداختن به لطایف و ظرائف قرآن كریم ………………………………………………….. 138
2-6- توجه به قرائت آیات در تفسیر آنها …………………………………………………………… 138
2-7- نقل از صحابه دیگر غیر از ابن عباس ……………………………………………………….. 139
2-8-آزاداندیشی در ارائه آرا و دیدگاههای عقلی ………………………………………………. 139
2-9-تفسیر عقلی ……………………………………………………………………………………………….. 140
3-عطاء بن ابی رباح ………………………………………………………………………………………………………….. 140
4-ویژگی تفسیر عکرمه……………………………………………………………………………………………………… 141
4-1-مفهوم شناسی واژگان ………………………………………………………………………………… 141
4-2-بیان مصادیق ……………………………………………………………………………………………… 142
4-3-بیان ناسخ و منسوخ …………………………………………………………………………………… 142
4-4-تفسیر با شأن نزول ……………………………………………………………………………………. 142
5- روش تفسیری قتاده……………………………………………………………………………………………………… 142
5-1-توضیح اصطلاح قرآنی ……………………………………………………………………………….. 142
5-2-بیان قید آیات و توضیح احكام ………………………………………………………………….. 143
5-3-بیان شأن نزول …………………………………………………………………………………………… 143
6- روش تفسیری طاووس بن كیسان……………………………………………………………………………….. 143
6-1-تفسیر باطنی ………………………………………………………………………………………………. 145
6-2-تفسیر به معنای اخص ……………………………………………………………………………….. 145
ویژگی تفسیر موالی( دوره تابعین) …………………………………………………………………………………… 145
1- پیدایش روحیه استقلال در بین مفسرین …………………………………………………….. 145
2- كوتاهی و گویایی …………………………………………………………………………………………… 146
3-رویگردانی از پرداختن جدی به تفسیر ………………………………………………………….. 147
4- روایات تفسیری …………………………………………………………………………………………….. 147
5-تکیه بر ظن …………………………………………………………………………………………………….. 147
فصل چهارم: بررسی کارکردهای زیانمند و سودمند موالی در تفسیر قرآن کریم……………. 148
4-1-کارکردهای زیانمند موالی در تفسیر قرآن کریم …………………………………………………….. 149
4-1-1-نقش موالی در پیدایش لحن و گرفتار شدن به آن……………………………….. 149
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………. 149
4-1-1-1-معنی لحن ………………………………………………………………………….. 150
4-1-1-2-نمونههایی از لحن ………………………………………………………………. 150
4-1-1-3-لحن در زبان عامه ………………………………………………………………. 150
4-1-1-4- لحن در قرائت قرآن …………………………………………………………… 151
4-1-2-تفسیر به رأی ………………………………………………………………………………………………………. 151
بررسی این تفسیرها ……………………………………………………………………………………………. 155
4-1-3-موالی و حدیث …………………………………………………………………………………………………… 159
4-1-3-1-شعوبیه ………………………………………………………………………………………………. 159
4-1-3-2-جعل حدیث ……………………………………………………………………………………… 163
4-1-3-3-تدلیس در حدیث………………………………………………………………………………. 167
4-1-3-3-1- تدلیس در اسناد …………………………………………………………… 169
قتاده…………………………………………………………………………………………. 169
حسن بصری ……………………………………………………………………………. 169
ضحاک بن مزاحم ……………………………………………………………………. 170
مالک بن انس ………………………………………………………………………….. 170
مجاهد بن جبر مکی ……………………………………………………………….. 170
4-1-3-3-2- تدلیس در شیوخ……………………………………………………………. 170
4-1-4-پیدایش فرقههای مختلف مذهبی ………………………………………………………………………. 171
4-1-5-اختلاف مذهبی و اختلاف در تفسیر……………………………………………………………………. 174
4-1-6- باز کردن پای اسرائیلیات به تفسیر ……………………………………………………………………. 177
4-1-6-1-راویان عمروبن عاص بن وائل …………………………………………………………… 178
4-1-6-2-راویان عبدالملک بن عبدالعزیز بن جریج …………………………………………. 178
4-1-6-3-راویان محمد بن کعب قرظی…………………………………………………………….. 179
4-1-6-4- راویان کعب الاحبار…………………………………………………………………………… 179
4-1-6-5- راویان عبدالله بن سلام……………………………………………………………………… 179
4-1-6-6- راویان تمیم بن اوس داری……………………………………………………………….. 179
پیامدهای ناخوشایند اسرائیلیات………………………………………………………………………………………… 179
4-2-بررسی سودمندیهای موالی در تفسیر قرآن ………………………………………………………….. 181
4-2-1-انبوهی موالی مفسر ……………………………………………………………………………….. 181
4-2-2- موالی و تفسیر اجتهادی(عقلی) …………………………………………………………… 190
4-2-2-1-نمونه تفسیر اجتهادی موالی ………………………………………………. 192
4-2-3-رواج فرهنگ کتابت ………………………………………………………………………………. 193
4-2-3-1-موالی در دیوان کتابت…………………………………………………………. 195
4-2-3-2-آغاز تدوین تفسیر………………………………………………………………… 196
نتیجهگیری…………………………………………………………………………………………………………………………. 198
منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………………………………….. 201
مقدمه
قرآن مجید دریای بیکرانه دانش و بینش است که هر کس به اندازه استعداد خود از آن سیراب میشود. قرآن نوری است فرا راه انسانها تا ابدیت و راهنمای استوارترین راه به سوی سعادت. بوستانی است که عطر شکوفههایش مشام جانها را مینوازد و دلها را صفا میبخشد.
قرآن شگفتترین کتاب و بزرگترین معجزه تاریخ است؛ که از آغاز جهان هستی تاکنون بینظیر مانده و خواهد ماند؛ به عنوان کتاب هدایت شایسته تأمّل، آگاهی و جست و جو است تا از رهنمودهایش استفاده کنیم. شناخت قرآن و بهرهگیری از معارف آن، از اولین و برترین اولویتهای فکری مسلمین است بویژه که خود قرآن و سیره نبوی و سنت دیگر معصومان(ع) آنرا مورد تاکید قرار دادهاست.
این کتاب آسمانی، دارای معانی کنایی، استعارات و اشارات فراوانی است که فهم یا درک آنها نیازمند تدبّر و تفکر در آنها است. از این رو کوشش مفسران و عالمان قرآن دوست برای احیای معارف بلند قرآن و بازشناساندن مفاهیم ناب آن ضروی مینماید. بنابراین تفسیر قرآن از همان آغاز نزول توسط خود پیامبر و سپس صحابه، تابعین و … صورت گرفت.
در این پژوهش تلاش شده است، در حد توان به نقش طبقه مهم موالی در تفسیر قرآن پرداخته شود. این پایاننامه دارای چهار فصل است.
فصل اول: بررسی چگونگی شکلگیری طبقه موالی
فصل دوم: جایگاه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی موالی
فصل سوم: بررسی جایگاه علمی موالی؛ در این بخش سعی میشود، به صورت گزینشی، برخی از علومی که موالی در آن دست داشتند، انتخاب وسپس کارکردهای موالی در حوزه تفسیر بررسی شود.
فصل چهارم که مهمترین و اساسیترین قسمت این پایاننامه است، به تأثیرگذاریهای موالی بر تفسیر قرآن کریم پرداخته میشود، که شامل بیان اثرات مثبت و منفی آنان در این حوزه و همچنین یافتههای تحقیق و تجزیه و تحلیل مطالب است.

پیشگفتار
موضوع تحقیق
به دنبال آغاز شدن کشورگشاییها از سوی مسلمانان و سقوط امپراطوری ساسانی در ایران و سست شدن نفوذ امپراطوری روم در مرزهای شمالی شبه جزیرهی عربستان و سقوط حکومتهای محلی در شمال آفریقا، کسان بسیاری در بند افتادند و به سرزمین های مسلماننشین کوچانده و سپس مسلمان شدند. بدین ترتیب، یک لایة اجتماعی بسیار مهم و تأثیرگذار در جهان اسلام -به ویژه در عراق و شهرهای کوفه و بصره- شکل گرفت، که “موالی” نام گرفتند. موالی اندک اندک در همه دانشهای اسلامی میدانداری کردند و سرآمد شدند که یکی از آنها، علم تفسیر است. با این همه پیامد دست داشتن موالی در تفسیر قرآن کریم، یکسره بینقص و عیب و برکنار از خرده گیری نیست و بررسی گوشههای گوناگون این پدیده، محور و مرکز ثقل این پایان نامه است.
زمینه سابقه و تاریخچه موضوع تحقیق
درباره موالی و کارکردهای رنگارنگشان در زمینههای گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دانش اندوزی و دانش پراکنی موالی-به ویژه ایرانیان- کم و بیش سخنانی گفته شده و کتابهایی نوشته شده است؛ اما اثری که به گونهای ویژه کارکرد موالی را در حوزه تفسیر و با نگاهی نقادانه- و نه تنها گزارشی بازتاب دهد، تا آنجا که ما جستجو کردهایم به چشم نمیخورد.
اهداف تحقیق
1. نشان دادن تأثیرگذاری و تأثیرپذیری فرهنگ ملتهای گوناگون در یکدیگر.
2. پرتو افکنی به گوشهای از تاریخ تفسیر قرآن کریم.
3. نشان دادن چگونگی گذر تفسیر از قالب اثری به قالب عقلی.
4.گزارش تأثیرهای نمایان ایرانیان در روند رو به گسترش دانش های اسلامی.
اهمیت و ارزش تحقیق با تأکید بر کاربرد نتایج آن
اهمیت این پایاننامه در نگاهی نزدیک به اهمیت تفسیر قرآنکریم و در نگاهی دور به اهمیت بررسی چراییها و چگونگیهای تحولپذیری و دگرگون شدن دانش تفسیر و نیز اهمیت نگاه تاریخی به این دانش باز میگردد. به زبان دیگر نقطهی برجستهی این پایاننامه، نگرش آن به پروژهی تاریخ علم می باشد. نتایج این پایان نامه میتواند برای قرآن پژوهان در دانشگاهها و حوزههای علمیه و نیز مراکزی که وجههی همّتشان پیگیری تاریخ علم دانشهای گوناگون است، مفید باشد.
سؤالهای تحقیق
1. نقش موالی در دگرگونیهای پیش آمده در تفسیر قرآن کریم، یکسره سودمند یا زیانمند نیست.
2. موالی از واسطههای مهم و پادرمیانهای انکارناپذیر در چرخش تفسیر از رویکرد اثری به رویکرد عقلیاند.
3. ناآشنایی عمیق موالی با زبان عربی و دقتها و ظرافتهای آن، از نقاط ضعف تفسیر موالی است.
روش انجام تحقیق
روش انجام این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوا پس از مراجعه به منابع و مصادر مناسب و فیش برداری از آنها و بهرهمندی از کتابخانههای متعدد است.

فصل اول
بررسی چگونگی شکلگیری
طبقه موالی
1-1-آشنایی با شبه جزیره عربستان
عربستان سرزمینی است که دین اسلام در آن جا ظهور کرده و پیامبر اسلام از آن جا برخاسته است، بدین جهت سزاوار است در آغاز بحث، موقعیت جغرافیایی و وضع دینی عرب را پیش از ظهور اسلام به اختصار شرح دهیم.
1-2-موقعیت جغرافیایی عربستان
عربستان شبه جزیرهی بزرگی است به مساحت تقریباً سه میلیون کیلومتر مربع که در جنوب غربی آسیا واقع شده.حدود این شبه جزیره از طرف شمال به بادیه الشام و از طرف مشرق به خلیج فارس و دریای عمان و از سمت جنوب به خلیج عدن و اقیانوس هند و از طرف مغرب به دریای سرخ محدود میشود. اگرچه از لحاظ جغرافیای سیاسی، عربستان را امروز جزء قطعه آسیا محسوب میدارند؛ ولی از نظر ساختمان طبیعی و جنس سکنه ونوع معیشت این شبه جزیره دنباله صحرای کبیر آفریقا است. برخی از جغرافیدانان به اختصار آن را “جزیره” نامیده اند.
به نوشته یاقوت حموی، چون اطراف آن را دریاها و رودخانهها در برگرفته است به این دلیل جزیره می گویند.عبدالله بن عباس این شبه جزیره را به حجاز، تهامه، یمن، عروض، نجد تقسیم میکند. از لحاظ ریشه، نژاد و قوم عرب، غالب مورخان آن را خاستگاه سامیها میدانند که این اقوام بعدها به دلیل خشکی و کم آب و علف بودن عربستان، به اطراف مهاجرت کردند، در مورد قدمت اعراب برخی علمای اخبار آن را به عرب بائده، عاربه و مستعربه و از لحاظ نسب به قحطانی و عدنانی تقسیم نمودهاند. از قرنهای پیش از میلاد تا پس از میلاد مسیح، حکومتهای متعدد در عربستان جنوبی وجود داشتهاندکه دامنه نفوذ آنها به سراسر شبه جزیره و خارج کشیده شد. مشهورترین حکومتهای آن که در سیاست، فرهنگ و اقتصاد شبه جزیره مؤثر بودند عبارتند از: حکومت مَعین، حضرموت، سبَئیان و حِمیریان بودند.
دولتهای شمالی عربستان نیز به دو دسته تقسیم میشوند:
اولی؛ شامل دولتهای قدیمی نبط و تدمر که زاییده تجارت بودند.
دومی؛ شامل دولتهای متاخرتری از جمله(حیره)، غسان و کنده بودند که با مصالح سیاسی قدرتهای آن ایام پیوند داشتند.
1-3-وضع دینی عربها
تاریخ از وضع دینی عربهای جاهلیت اطلاعات کافی نمیدهد همین قدر میدانیم که در آن روزگار دین شایع و عمومی عربها بت پرستی بوده است،هر قبیله بت مخصوصی داشتند که از چوب یا فلز یا سنگ یا عاج میساختند وجمیع افراد آن قبیله به زیارت و پرستش آن میرفتند.دین مسیح نیز در بعضی نقاط عربستان پیروانی داشت از جمله در ناحیه شمال میان قبایل تغلب و غسان و قضاعه و در ناحیه جنوب در میان مردم یمن رواج داشت.
دین مسیح در آن زمان به چند فرقه تقسیم شده بود که دو فرقه از آن در جزیره العرب شایع بود، نسطوری در حیره، یعقوبی در شام و نجران بزرگترین مرکز مسیحیان به شمار می رفت. حنفیان نیز در میان عربها وجود داشتند و مردم را به توحید دعوت میکردند بعضی از عربها افکار ثنوی را از مردم حیره که با ایرانیان تماس داشتند فراگرفته بودند و به یزدان و اهرمن قائل بودند. کیش صابئین یکی از ادیان بسیار قدیم در جنوب عربستان(یمن)بود، اساس دین آنها مبتنی بر پرستش اجرام سماوی و کواکب آسمانی و مخصوصا عبادت آفتاب است.به عبارت دیگر آنها ستاره پرست و آتش پرست بودند.شمار یهودیان در عربستان زیاد بود از معروفترین نقاط یهودی نشین یثرب بود که بعدها مدینه نامیده شد. همچنین در تیماء و فدک و خیبر نقاط یهودینشین پدید آمد. اعراب به پرستیدن سنگ علاقه داشتند آنها سنگ ها را انصاب می نامیدند. همچنین تمثالهایی داشتنداز چوب و زر و سیم که اصنام یا اوثان گویند پرستش خدایان از حساب زندگانی دنیوی بوده است و در کارهای خود از جمله جنگ، سفر و … با آنها مشورت و استخاره می کردند. مذهب زرتشت و مانوی در عربستان در قبیله بنی تمیم نیز وجود داشت. در چنین شرایطی بود که دین اسلام ظهور کرد و حضرت محمد(ص) به پیامبری برانگیخته شد.
1-4-حضرت محمد (ص) و توسعه جغرافیایی اسلام
آن حضرت در نهم ربیع الاول در سال معروف به عام الفیل( 20 اوریل 571م) به دنیا آمد. و در سن چهل سالگی در شب دوشنبه هفدهم ماه رمضان وحی به او نازل شد. پیامبر(ص) بعد از بعثت دائماً به نشر دعوت خود در مکه مشغول بود و پس از آن مردم مدینه را به اسلام می خواندند. زید بن حارثه از سوی پیامبر(ص) تعدادی از صنعتگران ایرانی را به مدینه دعوت کرد آنها در مدینه بودند و پیامبر(ص) هیچ گاه اسلام را بر آنها تحمیل نکرد آنان سرانجام داوطلبانه مسلمان شدند و دین اسلام در مدینه انتشار یافت از آنجا که رسالت پیامبر یک رسالت جهانی و برای همه مردم دنیاست، و لذا بر پیامبر و یاران او بوده و هست که این وظیفه را تا به آخر و تا به هنگامی که قوت دارند ادامه دهند پیامبر(ص) از همان روزهای اول بعثت اعلام کرده بود که بهزودی رسالت او در همهجا گسترده خواهد شد و گنجهای قیصری و کسرا به زیر سلطه اسلام در خواهد آمد. بعدها پیامبر دست به حرکتهای گسترده دیگری زد تا زمینه اولیه نفوذ اسلام را به خارج از جزیره العرب فراهم کند.
از جمله اقدامات پیامبر(ص) نامه های آن حضرت(ص) به ملوک پس از ماجرای حدیبیه بوده است. پیامبر برای نشر اسلام در خارج عربستان روش مسالمت را پیش گرفت و در سال 6 هجرت به پادشاهان و زمامداران عصر نامه نوشت آنها را به اسلام دعوت کرد و با هر یک از قاصدان خویش نامهای را به سوی هرقل امپراطور روم، کسرای ایران، نجاشی امیر حبشه، مقوقس فرماندار مصر، هوذه بن علی الحنفی امیر یمامه، حارث بن ابی شمر امیر غسانی، منذر بن ساوی امیر بحرین و نامهای برای اهل عمان و نامه دیگری برای پادشاهان حمیری حاکم در یمن فرستاد و آنها را به اسلام دعوت کرد. اما هیچ یک از بزرگان و زمامداران بیرون عربستان به اسلام نگرویدند، فقط بعضی از آنها با فرستاده پیامبر رفتار نکو داشتند و جوابی مناسب به نامه او دادند. قیصر نامه رسول (ص) را جوابی نیکو باز داد ولی کسری نامه را پاره کرد و به فیروز دیلمی نامه نوشت و به او گفت که رسول را بگیرد و بکشد.
پیامبر(ص) پیش از وفات سپاهی برای حمله به سرزمین شام فراهم آورده و اسامة بن زید را سالار آن کرده بود. اما هنگامی که سپاه اسامه بیرون مدینه مهیای حرکت بود پیامبر وفات یافت و حرکت سپاه به تأخیر افتاد.
1-5-فتوحات مسلمانان و توسعهی متصرفات اسلامی پس از رسول خدا(ص)
بعد از وفات پیامبر(ص) فتوحات اسلامی آغاز شد، و مسلمانان به تدریج، بر عراق و ایران و مصر تسلط یافتند و از طرف مغرب از برقه و تونس گرفته به سوی مراکش و جبل ُالطّارِق پیش رفتند. در زمان ولید بن عبدالملک بود که سند و بخارا و خوارزم و سمرقند تا کاشغر گشوده شد و ضمیمه متصرّفات اسلامی گردید. مسلمانان در مدت کمی توانستند جامعه ای را تشکیل دهند که به طور پیوسته از غرب هند تا شمال آفریقا و جنوب اروپا را دربرگیرد.
بنابراین با فتوحات پی در پی اسلام که چند سال طول کشید پیوسته بردگانی فراوان از سرزمینهای مغلوب به اسارت گرفته، فاتحان نیز افراد سپاهیان مغلوب را به اسارت میگرفتند و هم مردمانی را از شهرها و روستاها میربودند و آنها را جزو غنایم خود شمرده به بردگی میبردند و همه را مانند کالا و مال میان خود تقسیم می کردند.یکی از عوامل اصلی ایجاد مَوالی و شکلگیری آنها به صورت یک طبقه خاص در دوره خلفای راشدین و بعدها دورهی امویان و عباسیان، گسترش فتوحات بود. که به خودی خود فتوحات باعث ازدیاد اسرا و بندگان در جنگها میشد و در نهایت این اسرا و بندگان به شکل موالی تحت تابعیت اعراب در میآمدند. در این پژوهش به صورت مختصر به بررسی جنگهایی که اعراب با ایرانیان و رومیان انجام دادند، پرداخته میشود.
1-5-1-فتوحات زمان ابوبکر:( 11تا 13 هجری)
ابوبکر پسر ابوقحافه از طایفه بنی تمیم بود و در مکه دو سال پس از عام الفیل متولد شد وقتی پیامبر وفات یافت بسیاری از عربها در کار اسلام دچار تردید شدند. بعد از آن که ابوبکر به دستیاری خالد بن ولید بار دیگر سراسر عربستان را مطیع اسلام کرد مرتّدین و مدّعیان نبوت را از میان برد، مصمم شد که اسلام را در خارج جزیره العرب نیز منتشر سازد و انجام این خیال مستلزم فتح ممالک ایران و روم بود.
در آغاز خلافت ابوبکر اولویت مسلمانان شام بود؛ اما با آمدن یکی از رؤسای قبایل ساکن عراق یعنی مثنی بن حارثه نزد خلیفه، توجه مسلمانان به ایران جلب شد. مثنی بن حارثه خلیفه را به تصرف ایران تشویق کرد و کار فتح عراق را در نظر مسلمانان آسان جلوه داد.
در اولین نبردی که مسلمین انجام دادند، اختلاف نظر است، طبری در تاریخ خود اولین منطقهای را که مسلمین گشودند و از آن جا اسیر و غنیمت زیادی هم گرفتند، منطقه ولجه در جنگی که در همان منطقه در سال 12ه. ق رخ داد، می داند. ولی مورخ برجسته دیگر بلاذری اولین جنگ مسلمین را با ایرانیان نبرد خُریبه میداند و اسیر گرفتن مردم این منطقه را دلیلی بر طمع خلیفه اول ابوبکر به ادامه جنگها میداند. اگر چه معمول است که جنگ اول اعراب را با ایران مقارن این زمان جنگ قادسیه میدانند لیکن هرگاه اثرات جنگ را در نظر بگیریم جنگ اول اعراب با ایرانیها جنگ ذوقار بود این جنگ در زمان خسروپرویز رخ داد و سپاهیان ایرانی شکست خورده معدوم شدند. تاریخ این جنگ را نولدکه بین 604 و 610م دانسته، ولی بعضی از محققین دیگر611 نوشتهاند.ابوبکر به پیروی از رفتار پیامبر سپاهیانی به شام و عراق فرستاد تا با رومیان و ایرانیان بجنگند. وی برای این کار سپاهی در مدینه فراهم آورد و آن را به چهار دسته تقسیم کرد:
یک دسته را به سوی حمص، دسته دیگر را به فلسطین، دسته سوم را به دمشق و دسته چهارم رابه دره اردن فرستاد و به عمرو بن عاص فرمان داد برای فتح فلسطین اقدام کند.
در آغاز سال( 633م/12ه) اعراب به سرکردگی مثنی بن حارثه وارد قلمرو ساسانیان در بینالنهرین شدند و حیره را که پایتخت لخمیان بود گرفتند. مثنی پس از آنکه در غزوه « ذات السلاسل» فاتح شد، از رود فرات گذشت و در همان سال خالد بن ولید ایرانیان را شکست داد. همچنین ابوبکر، عبدالله بن عمر را برای مقابله با یک دسته از رومیان مأمور کرد و سپاه عرب پیروز شدند، مسلمانان نیز غنائم بسیار با ششصد اسیر از آنها گرفتند، سرانجام فلسطین فتح گردید و پیروزی نصیب مسلمانان شد.
سردار لشکر حدود شام ابوعبیده بن الجرّاح بود و او در سال 12هجری در محل یرمُوک بر لشکریان هراکلیوس(هرقل) امپراتور روم شرقی حمله آورد و پس از جنگ سختی سپاهیان اسلام در سال 13 هجری یعنی کمی پس از فوت ابوبکر و در عهد خلافت عمر فتح بزرگی کردند. و در نتیجه آن مفتاح راههای جبل حوران و دره نهر اردن به دست ایشان افتاد و معابر شام بر روی ایشان گشوده گردید و پس از این فتح، شهر بُصری پایتخت غسانه را تسخیر کردند.
لشکریان سمت عراق نیز به سرداری خالد ابتدا به حیره حمله بردند. آن شهر در سال 12هجری به آسانی گشوده شد، زیرا فرماندار شهر پنهانی مسلمان شد و راه ورود شهر را به مسلمانان نشان داد و همین که به شهر آمدند به آسانی تسلیم شد.از آنجا خالد از طریق جلگه عراق به سمت خلیج فارس پیش رفت و بر بندر اُبلّه( در محل بصره فعلیه) دست یافت و افراد زیادی را اسیر کردند، غنائم بسیاری نیز بدست آوردند. با این وجود فتوحات دوره ابوبکر زیاد نبود او بعد از فتوحات ذکر شده سرانجام به سال 13 هجرت وفات یافت و دوره خلافتش دو سال و چند ماه بود.
1-5-2-فتوحات زمان عمر( 13-23هجرت)
پس از آنکه عمر از اوضاع داخلی عربستان آسودهخاطر بود تمام همّ خود را برای فتح ممالک ایران و روم مصروف کرد و بزودی از یک طرف بساط دولت عظیم الشأن ساسانی را یکسره برچید و سراسر ایران را فتح کرد و از طرف دیگر دست تسلط رومیان را که چندین قرن بود برقسمت مهم آسیای غربی و شمال آفریقا فرمانروایی داشتند از این نواحی کوتاه ساخت و بهترین و آبادترین اقطار متمدن آن عصر را تحت فرمان اسلام آورد.
خلافت عمر با آغاز فتوحات در مصر، ایران، شام و آفریقا همزمان بود. بیزاری مردمان این کشورها از دولت خود استقبال آنان از لشکر اسلام را در پیداشت. در فاصلهای کمتر از نیم قرن اسلام دین غالب ایران و آفریقا گشت. از نبردهایی که در سال 14هـ ق رخ داد می توان به نبرد بویب( یوم اعشار،یوم نخیله) که به هر سه نام یاد می شود، اشاره کرد. در این نبرد مثنی بن حارثه با فرمانده سپاه ایران مهران بنداد به سختی جنگ کرد تا اینکه فرمانده ایران توسط یک جوان مسیحی کشته و اسیر شد. چون در این جنگ هر یک از مسلمین ده نفر از دشمنان را به تنهایی کشته بودند، نام« یوم اعشار» نیز بدان دادند. البته این مطلب را باید با دیده تردید نگریست. تازیان در سال 635 میلادی دمشق را گرفتند و در سال 637م/ 16 هجری اورشلیم و سپس انطاکیه را گرفتند.و بعد وارد فلسطین، مصر و شمال آفریقا شدند. بنابراین دیگر سرزمینهای روم شرقی به سبب نارضایتی مردمانش سقوط کرد خالد بن ولید به فرمان عمر به سوریه رفت، سعد ابن ابی وقاص جانشین او برای جنگ قادسیه آماده شد. سپاهیان ساسانی را نیز رستم فرخ زاد رهبری میکرد.
در سال 14 هجری جریر بن عبدالله بجلی با جمع کثیری از اعراب به سمت سواد عراق و درهی وسطای فرات سرازیر شد،یزدگرد سوم سرداری را به نام مهران پسر مهرداد همدانی با 12 هزار لشکر به جلوی جریر و یاران او فرستاد و در محل نخیله( در نزدیکی کوفه حالیه) با هم روبه رو شد، طولی نکشید که اعراب پیروز شدند و تمام ساحل یسار فرات تا حدود مداین پایتخت ایران را گشودند این جنگ به واقعه نخیله یا به مناسبت سردار ایرانی به یوم مهران معروف است.
عمر لشکر عرب را که فرمانده آنها مسعود بن عمرو ثقفی به همراه مثنی بن حارثه بود به عراق فرستاد و بین ایران و اعراب جنگی معروف به جنگ جسر رخ داد.
نبرد بعدی که بسیار معروف و سرنوشتساز خصوصاً برای ایرانیان بود، نبرد قادسیه میباشد، که در سال 16 هجری/ 637م در قادسیه بین سپاه ایران و سپاه اعراب که سعد ابن ابی وقاص فرماندهی لشکر عرب را بر عهده داشت، جنگی در گرفت و اعراب پیروز شدند. او ایرانیان را دعوت به اسلام کرد اکثرآنها اسلام را پذیرفتند و با سرشناس ترین قبیله آن زمان که در جنگ حاضر بودند یعنی قبیله بنیتمیم عقد اتحاد و موالات بستند و رسماً جزء موالی بنی تمیم شدند. چیزی نگذشت که تیسفون پایتخت ساسانیان به دست اعراب افتاد و بخشی از مردم آن مقتول و بخشی هم به بردگی برده شدند.
علی بن بذیمه( از راویان مشهور) و ابوزهیر جد مطلب بن زیاد از شاهزادگان ایرانی بودند،که در جنگ مداین اسیر شدند و سعدوقاص سردار اسلام آنها را به سمره بن جناده( از صحابه) هدیه داد. و جابر پسر سمره آنها را آزاد ساخت.بنابراین یزدگرد پس از شکست قادسیه در سال 21 هجری سپاهی برای جنگ با عربها فراهم کرد و دو سپاه در نهاوند روبرو شدند و پیروزی نصیب عربها شد و توفیق نهاوند را« فتح الفتوح» نامیدند. در این جنگ فیروزان سردار ایرانی کشته شد. مردم که از جور فرمانروایان و فساد روحانیون به ستوه آمده بودند در کنار فرات به کمک گروهی از دهقانان پلی ساختند تا سپاه ابوعبیده به خاک ایران بتازد. شهر شوشتر را یکی از بزرگان شهر به خیانت تسلیم عرب کرد و هرمزان حاکم آن، بر سر این خیانت به اسارت رفت. سپس اعراب در سال( 22ه/ 642م) زنجان، قزوین، ری و قومس را به تصرف درآوردند. و در سال( 24ه/ 644م) همدان، قم، کاشان، اصفهان را تصرف کردند و از خوزستان وارد پارس شدند، بی درنگ استخر را محاصره و تسخیر نمودند و افراد زیادی را به بردگی بردند(29ه/649م). در سال ( 31ه/651م) اعراب خراسان را تصرف کردند. گروگانگیری در نواحی شرقی و خراسان از شیوههای مرسوم مسلمانان بود تا بدین وسیله جلوی شورش و نیرنگ مردم را بگیرند. سعید بن عاص برای اینکه بتواند از شهر سمرقند عبور کند از مردم گروگان گرفت. نرشخی می نویسد: سپاهیان مسلمان چهار بار بخارا را فتح کردند:« هر بار اهل بخارا مسلمان شدندی، و باز چون عرب بازگشتندی ردّت آوردندی». البته مسلمانان به دیلمیان نیز حمله بردند آنها نیز مقاومت سختی از خود نشان دادند مسلمانان تا اواخر قرن سوم هجری نتوانستند بر مردم دیلم مسلط شوند.
بنابراین به سال 31 هجری شاهنشاهی ساسانی سقوط کرد. و تقریباًهمه ایران توسط اعراب تصرف شد. نفائس و اموالی که در جنگ ایران نصیب عربها شد آنها را که به زندگانی خشن و ساده صحرانشینی خو گرفته بودند سخت متحیر کرد. گروهی از ایرانیان به سبب سادگی تعلیمات اسلام و مساواتی که برای همه مقرر شده بود زود بدان گرویدند خوزستان از جمله سرزمینهایی بود که توسط اعراب تصرف شد زیرا قبل از اسلام، اعراب بنی کلب به خوزستان مهاجرت کرده بودند بنابراین آنها در جریان فتوح اسلامی به مسلمانان گرایش بسیار داشتند و به این صورت زمینه سقوط آنها فراهم شد.
در جنگ جلولاء ( 16ه/ 637م)نیز غنائم هنگفت با اسیران بسیار به چنگ مسلمین افتاد کثرت این اسیران چنان بود که گویند وجود اسیران جلولاء برای عمر مایه نگرانی بود.
فتح شام و فلسطین
در روزگار عمر هنگامی که مسلمانان در صدد حمله به شام و فلسطین برآمدند این دو ناحیه زیر نفوذ روم شرقی بود فرمانداران رومی با مردم شام و فلسطین بدرفتاری میکردند و مردم از جور رومیان به تنگ آمده بودند و میخواستند از قید بندگی آنها خلاص شوند و رومیان که دولتشان دچار ضعف شده بود و نمیتوانست حملات عرب را دفع کنند و عربها شام و فلسطین را به قلمرو اسلام پیوندزدند.
مسلمانان دمشق را محاصره گرفتند و دمشقیان از در صلح درآمدند. فتح دمشق در آخر سال 13هجری یا اول محرم یا رجب این سال بود، پس از فتح دمشق مسلمانان به فرماندهی شرحبیل به سوی فحل حرکت کردند. مسلمانان و رومیان در اطراف فحل جنگ سختی کردند و رومیان شکست خوردند. پس از آن ابوعبیده و خالد به سوی حمص رفتند و بر آن تسلط یافتند، پس از آن نیز حماه، قنسرین و لاذقیه و حلب را گشودند.بعد از آن شرحبیل و عمرو بن عاص به سوی بیسان رفتند و مردمش را به تسلیم وادار کردند و مردم طبریه هم با ابوالاعور صلح کردند و کار اردن به پایان رسید و فتح آن سرزمین را به عمر خبر دادند.در سال 15هجری نیز میان مسلمانان و رومیان در اجنادین جنگی سخت درگرفت و عربها پیروز شدند .
در نتیجه این جنگ یافا، نابلس، عسقلان، بیروت، لدو جبله به تصرف مسلمانان درآمد. و همه این شهرها بدون جنگ گشوده شدو در سال 16هجری ابوعبیده مردم بیت المقدس را به تسلیم دعوت کرد و آن شهر فتح گردید.
فتح مصر
مصر نیز مدتها پیش از فتح عرب یکی از ولایتهای روم بود و اوگوست امپراتور روم این سرزمین را انبار غله روم کرده بود و تحمیلات کمرشکن بر مصریان وارد کرده بود. مصریان آرزو میکردند که به وسیله مسلمانان از قلمرو رومیان رهایی یابند و خلاصه آنکه بدرفتاری رومیان با مردم مصر سبب شد عمرو بن عاص عریش را به آسانی فتح کند و تا فرما پیش روی کند. و در سال 19 هجری فرما که کلید مصر به شمار میرفت را گشودند و سپس بلبیس را به تصرف آورد. و در 20هجری عمرو با سپاه خود به محاصره بابلون پرداخت و مقومس با عمرو صلح کردند و عربها پیروز شدند. سرانجام به آسانی کشور مصر را گشود و این سرزمین را از دولت روم منتزع کرد. قبطیان از فتح مصر بدست عربها خرسند بودند، زیرا بدین وسیله از ستم رومیان رها شده بودند.
فتح اسکندریه
اسکندریه مرکز مصر و پایتخت دوم روم شرقی به شمار میرفت.در زمان عمر، عمرو به سوی اسکندریه حرکت کرد و در راه خویش طرنوط، نقیوس، سلطیس و کریون را بگشود. به دنبال آن محاصره اسکندریه چهار ماه طول کشید؛ تا اینکه عمرو به عباده بن صامت فرمان حمله داد و اسکندریه به دست او گشوده شد. افرادی را از مناطق مختلف شام، افریقا و ایران به اسارت گرفته بودند مثلاً ابوموسی اشعری در هنگام شورش مردم استخر 40 هزار مرد، زن و کودک را بهعنوان برده با خود برد.
1-5-3-فتوحات زمان عثمان:( 24 تا 36 هجری)
عثمان بن عفان از طایفه بنی امیه بود. وی پنج سال پس از تولد پیامبر به دنیا آمد. حکومت شام از روزگار عمر بدست معاویه پسر ابی سفیان بود وی در زمان عثمان با روم شرقی مبارزه میکرد و در آسیای صغیر تا عموریه پیش رفت و در مدیترانه قبرس و رودس را تصرف کرد و بسیاری از قلعههای روم شرقی را گشود و از آن جا راه ارمنستان گرفت تا به کیلکیه رسید و مردم آن شهر با وی صلح کردند. سپس به فتوح خود ادامه داد تا به تفلیس رسید. در سال 26 هجری عبدالله بن سعد بن ابی سرح به سوی افریقیه حمله برد تا اینکه پیروزی نصیب مسلمانان شد و عثمان سخت مسرور گردید. سیستان نیز از جمله در روزگار خلافت عثمان فتح شد. و به سال 31 هجری میان ابن ابی سرح ورومیان در مدیترانه نزدیک اسکندریه جنگی سخت در گرفت فرماندهی رومیان با قسطنطین امپراتور روم بود در این جنگ پیروزی از آن مسلمانان بوددر عهد این خلیفه، سرداران اسلام، تونس( به اصطلاح مسلمین افریقیه) و جزیره قبرس و قسمتی از خراسان و طبرستان را فتح و به ممالک مسخّره ی عهد عمر ضمیمه نمودند.در روزگار عثمان طبرستان بدست سعید بن عاص گشوده شد و به سال 31هجری عبدالله بن عامر در مرو و خوارزم با مردم مصاف داد و از نو آن را گشود و مردم شهرهای دیگر مانند نیشابور و بلخ با او به صلح درآمدند. همچنین در روزگار عثمان مردم آذربایجان و ارمنستان از اطاعت او بیرون رفتند و ولید به این سرزمینها حمله برد و آنها را به اطاعت خلیفه درآورد.عثمان در 18 ذیحجه به سال 35 هجری به قتل رسید و در سال 25 ذیحجه علی بن ابی طالب(ع) به خلافت رسید. فتوحات اسلام با خاتمه روزگار ابوبکر و عمر و عثمان به پایان رسید.
1-5-4-توقف فتوحات در زمان امیرالمؤمنین(ع) 36-40هجرت
خلافت خلفای راشدین که در عصر سه خلیفه اول مصروف ممالک خارجی و بسط و تقویت اسلام بود، از اواخر خلافت عثمان با انقلابات داخلی مواجه شده و این انقلابات مقارن انتصاب علی(ع) به نفاق شدید و چند فرقه شدن مسلمین مبّدل گردید. به همین جهت تمام دوره خلافت این خلیفه به جنگهای داخلی و زد و خورد با مدعیان جانشینی عثمان گذشت.
1-5-5-فتوحات زمان بنی امیه
در زمان بنی امیه، دوره فتوحات که به علت اغتشاشات داخلی متوقف مانده بود، تجدید شد. اعراب با آنکه در محاصره قسطنطنیه با شکست روبه رو شدند ولی پیشرفتهای قابل ملاحظهای در شرق و غرب کردند. برای پیشرفت در آفریقا، پنج بار به این سرزمین لشکرکشی شد. و شهرستانهای قدیم رومی شمال آفریقا یعنی نومیدی وموریتانی به تصرف آنها درآمد.
بربرها علیرغم مقاومت باز تسلیم اعراب شدندوافراد زیادی اسیر شدند و در جرگه موالی قرار گرفتند چنانکه در دوران معاویه مسلمانان بیشتر به طرف شمال و غرب توجه داشتند؛ زیرا دولت روم شرقی غالبا به قلمرو مسلمانان دستاندازی میکرد. معاویه با کمک نیروی دریایی بسیاری جاها را گشود که جزیره قبرس و رودوس و بعضی جزایر یونان از آن جمله بود در خشکی نیز سپاهیانی برای جنگ با روم شرقی ترتیب داد. به سال 48 هجری معاویه سپاهی برای حمله به قسطنطنیه از خشکی و دریا فراهم کرد که فرمانده آن، سفیان بن عوف بود. یزید سالار سپاه بود و تا قسطنطنیه رفت و با رومیان جنگ انداختند؛ اما بسبب باروی قسطنطنیه بدان دست نیافتند و در سال 50 هجری عقبه بن نافع افریقیه را فتح کرد و بسیاری از بربرها بدست وی مسلمان شدند هسته اصلی سپاهی که بعدها بفرماندهی سران عرب و بربر بلاد مغرب را فتح کرد از این بربران بود. در دوران خلافت ولید بن عبدالملک که دوره فتح و گشایش بوده و قلمرو وی از طرف شرق و غرب وسعت گرفت. در سال 86 حجاج قتیبه بن مسلم را به ولایت خراسان گماشت ،قتیبه به بلخ هجوم برد و پادشاه صغانیان به نزد وی رفت و قلمرو خود را تسلیم کرد. قتیبه در سال 87 هجری قتیبه به بیکند حمله برد و شهر را بگشود. وی در سال 88 هجری به سرزمین کرمینه مابین سمرقند و بخارا حمله برد و آن جا را نیز گشود. سپس مردم بخارا با وی صلح کردند.
قتیبه در سال 93 هجری شهرهای خوارزم را به صلح گشود و بعد از حمله سختی به سمرقند به سرزمین فرغانه و کاشان و پایتخت فرغانه رفت و همه آنها را تصرف کرد. و با مردم آنجا جنگی سخت کرد و پیروز شد، سپس کاشان مرکز فرغانه را بگشود و به مرو رفت.قتیبه به فتوحاتی که در ماوراءالنهر کرده بود، بسنده نکرد بلکه در سال 96 هجری به مرزهای چین تافت. بعد از گفتگوی بسیار پادشاه چین به پرداخت جزیه رضایت داد و قتیبه به مرو بازگشت.و در اثنای فتوحات خود به سمرقند رسید که در آنجا بتهای بسیار بود. فرمان داد تا همه بتان را بسوختند و بسیاری از بت پرستان مسلمان شدند و قتیبه برای بار چهارم بخارا را گشود و مردمش را به قبول اسلام واداشت.
زمانی که حجاج حاکم عراق بود یزید بن مهلب سردار عرب مأمور حمله با گرگان شده بود اسپهبد گرگان با مرزبان آنجا بر ضد او متحد شدند و او را شکست دادند. و یزید بن مهلب، تنها از طریق حیلهی حیان نبطی که یکی از موالی بود، توانست اسپهبد را راضی به صلح کند و چون یزید بن مهلب سوگند خورده بود که آسیاب با خون بگرداند و هر چه خون ریخت آسیاب نمی گردید،آب در جوی نهادند و خون با آن به آسیاب بردند و گندم آرد کردند و یزید از آن نان بخورد تا به سوگند خود وفا کرده باشد.
بنابراین اگر بخواهیم به تمام فتوحات اسلامی بپردازیم مستلزم پژوهش مستقل و وسیعی میباشد ما به ذکر همین موارد بسنده میکنیم. و با توجه به این قسم از فتوحات ذکر شده مسلمانان سرزمینهای مختلفی را فتح کردند و از این سرزمینها اسیرانی گرفتند که همان موالی یا غیرعرب میباشند که به بحث درباره آن میپردازیم.
1-6-جهان اسلام و پدیده مَوالی
درآمد
با فتوحات اسلام، اعراب مسئول اداره جامعهای شدند که جمعیت غیرعرب بسیاری در آن بودند، بسیاری از آن افراد که غیرمسلمان نیز بودند، میتوانستند موقعیت خاندانهای غیرمسلمان داخل جزیره العرب را داشته باشند که تحت سلطه اعراب درآمده بودند و با پرداخت جزیه و با نام اهل ذمه با آرامش خاطر زندگی می نمودند، اما با مسلمان شدن این افراد مشکل جدیدی به وجود آمد. از طرفی آنها باید جذب در جامعه جدید عربی میشدند و از سویی باید نسب گذشته، رنج شکست و برده شدن را فراموش می کردند. ولاءاسلامی برای حل این مشکل تازه مطرح شد. شاید مطرح شدنش از سوی حاکمان در عصر خلفای راشدین بود هرچند که به طور دقیق درباره زمان پیدایش آن نمی توان اظهارنظر نمود.
درباره ریشهیابی پیدایش ولاء باید از منابع حدیثی و تاریخی بهره جست. همه غیرعربهایی که میخواستند جزو جامعه عربی شوند، باید یک حامی یا مولی را پیدامینمودند هر کس از غیرعربها بدست هر فرد عربی که مسلمان میشد جزء موالی وی قرار میگرفت. این اقدام براساس روایت معروف « من اسلم علی ید غیره فهو مولاه» صورت می گرفت، مگر اینکه بعداً پیمان از هم گسیخته میشد. ولاء راه حل مشکل جذب جامعه غیر قبیلهای در جامعه قبیلهای بود. حکومت از این جهت از ولاء حمایت مینمود که با این قانون صاحبان موالی مشکل پرداخت دیه آنها را برطرف مینمودند و خود موالی این پیمان را از این جهت مهم میدانستند که از طریق صاحبانشان میتوانستند به امتیازات جامعه برسند.
مسلم است که منشاً پیدایش موالی در اسلام بیشتر همان اسرای جنگی بودند که نخست برده میشدند و بعد در ردیف موالی افراد و قبایل در میآمدند. اینان چنان که رسم عرب بود به عنوان موالی شیخ یا رئیس قبیله درمیآمدند.
در دوره اسلامی و با گسترش فتوحات تعداد زیادی غیر عرب یا به اصطلاح عجم وارد جامعه ی قبیله ای عرب شده بودند، و به نواحی عرب نشین رفته بودند. با وجودی که بعد از ظهور اسلام نهاد دولت و حکومت بوجود آمده بود و میبایست تازه واردان، نومسلمان تحت حمایه دولت اسلامی قرار گیرند. ولی از آنجا که جامعه عرب بعد از ظهور اسلام هنوز براساس ساختارهای قبیلهای اداره میشد، اجرای قوانین مربوط به زندگی قبیلهای بر قوانین حکومتی ارجحیت داشت و برخورد با این نومسلمانان بر این اساس شکل میگرفت، و مسالهای را به نام موالی در تاریخ اسلام بوجود آورد. بنابراین میبایست این تازه واردان دارای فرهنگ عرب میشوند. در واقع تعبیری که در متون اسلامی از مسلمان شدن غیرعربها میتوان گرفت، همانا داخل شدن آنها در جوامع عربی یا عرب شدن آنها است. به همین سبب بسیاری از موالی به مرور زمان بعد از چند سال در عصر عباسی کاملا عرب شده بودند و میان آنان و عربها چندان فرقی مشاهده نمی شد.
1-6-1-موالی در لغت:
لفظ مولا در فرهنگهای لغت دارای معانی گوناگونی است. موالات و مَوالی جمع مولا از ریشه ولی به معنی نزدیک بودن یا پیوستن به کسی میباشد.مُوالی به معنای یار و یاور و دستگیر نیز می باشد.
مهمترین معانی مولا عبارتند از بنده، آقا، کسی که اسلام آورده و با کسی موالات کرده است یا کافری که به دست مسلمانی اسلام آورده ولای او را بپذیرد یا آنکس که به دست تو مسلمان شود. آقایان، سروران، بندگان ویاران از دیگر معانی مَوالی است. و گاهی این معانی متضاد هم می باشند؛ چنانکه هم مالک (آقا) و هم بنده را میتوان ازآن برداشت کرد.
شهرستانی در الملل و النحل موالی را به معنای شیعه و طرفدار و پیرو گرفته است. جرجی زیدان می نویسد: مولی جمع آن موالی است در زبان عرب چندین معنا دارد:1. سرور 2. بنده که در مورد تازه مسلمان است.
واژه موالی نیز به لحاظ لغوی از ریشه ولاء اخذ شده، اسم مکان آن به معنای وابسته بودن و متصل بودن به شخص و یا چیزی است برای نزدیکی به صاحبان قدرت و حکومت و یا برای نگه داشتن قدرت و حکومت و در بعضی از مواقع واژه ولاء به معنای سرپرست، حاکم، حوزه توانایی و لیاقت و امین قیم ذکر می شود. در قرآن و روایات دو معنای متفاوت برای واژه مولی و موالی ذکر کرده اند، الف) معلم و تعلیم دهنده ب) شریف و بزرگوار.
آیاتی از قرآن اشاره مینماید که خداوند مولای پرهیزگاران است و کافران مولایی ندارند. معنای دوم با لغت سید در قرآن ذکر میشود مولای ما به معنای سید ما و سرورمان ذکر شده است.
در روایتی از امام صادق(ع) که در اصول کافی ذکر شده، مولی به معنای وارث بکار رفته است.فراء می گوید: مَوالی وارثان و پسر عموها می باشد. از نظر ابوعبیده مَوالی همان پسرعمو است و مولی آزاد شده(معتَق) که به نسب فردی انتساب پیدا می کند و به خاطر همین گفته شده برای هر آزادکننده ای( معتِق) مَوالی است. و ابوالهیثم می نویسد: مولی شش وجه دارد: پسرعمو، عمو، برادر، فرزندان، والعصبات کلهم( همه خویشاوندها)، و یاور و مولی سرپرستی است که امر تو را بدست می گیرد. ابن الاعرابی گوید: پسرعمو، خواهرزاده، همسایه، شریک و هم پیمان را مولی گویند و به نقل از جعدی می گوید: مَوالی حلیف و هم پیمان هستند نه پسر عموها.
علامه طباطبایی در کتاب المیزان در تفسیر آیه 33 سوره نساء موالی را جمع مولا به معنای ولی گرفته، و مصادیق آن را چنین برمی شمارد: مولا به معنای آقا، چون آقا بر بندهاش ولایت دارد، مولا به معنی یاور و ناصر، چون ناصر در مورد منصور خودش ولایت دارد. مولا به معنی پسر عمو، چون ولایت برای ازدواج با دختر عموداشته است. پس موالی کسانی هستند که در ادامهی آیه ذکر شده اند،یعنی وارثان و غیر آنها مانند اولاد و برادران و خواهران و غیره.
همچنین طباطبایی در تفسیر آیه 41 سوره دخان کلمه مولی را به معنای کسی که حق دارد در امور دیگری تصرف کند و هم آن کسی که این شخص به او ولایت دارد، بکار برده است. برخی معتقدند که مفهوم مولی پیش از اسلام بیشتر در مورد وابستهی قبیله گفته میشد امّا در اسلام مفهوم یار و پشتیبان دارد. در حالیکه در دوره اسلامی نیز به مفهوم وابسته به کار رفته است.
ابوالفتوح ذیل آیه 33/ سوره نساء مینویسد: مَوالی جمع مولاست و مولا در لغت پسر عم است و اینجا مراد مطلق وارث است به قرینه مقام. مولی به معنی اولی به تصرف است و مراد از مَوالی در آیه شریفه همانا معنی اولویت است چون که آیه شریفه مخصوص به بیان ارث به عنوان قرابتی نیست بلکه عام تر از آن است به طوری که شامل است به ارث به سبب وارث و به نسب. و حمل مَوالی بر اقرباء و معتق( بالکسر) و معتق( بالفتح) تا اینکه معنی آیه عامتر باشد از قبیل استعمال لفظ مشترک در اکثر از معنی واحد است و آن هم محال است چنانچه در اصول محقق شده است. بنابراین مراد از مَوالی در آیه شریفه کسانی هستند که اولی هستند در تصرف به ترکه میت به جهت خلافت الهیه است. چنانکه میفرماید( و لکل جعلنا موالی) مستلزم هیچ محذوری نمیباشد چون که یکی از وراث خواه نسبی و خواه سببی در مرتبه خود اولی به تصرف در ما ترک هست بدون مزاحمت دیگری از مراتب لاحقه.
جصاص ذیل همین آیه می نویسد: پسر عمو را مَوالی می نامند. از نظر ابن عباس، مجاهد و قتاده منظور از مَوالی در این آیه عصبه( خویشاوندان) است و سدی می گوید منظور ورثه و بازماندگان میت است.
اسفراینی مینویسد: منظور از مَوالی در این آیه گروهی از عصبه و ورثه که به جای گذاشته باشند پدران و مادران ایشان و خویشان ایشان و گروهی که عقد بسته باشند. یا اینکه بر هر فردی وارثی( مولایی)را قرار دادیم که از ترکه میت بهره ببرد.
به نظر راغب اصفهانی ذیل آیه 5 سوره مریم منظور از مَوالی پسر عمو است. و به آزادکننده، آزاد شده، هم پیمان و همسایه مولی گویند. نویسندهای دیگر نیز موالی را به همان معنی ( عصبتی و بنی عمّی- گروه و پسر عموهای من) می داند.
به طور کلی میتوان معانی بسیاری از کلمه موالی گرفت. از جمله بنده، آقا، خویش و قوم، پسرعمو، همسایه، هم پیمان، مهمان، دوست، پسر، داماد، وارث، خویشاوند سببی، آقا، نعمت دهنده،یاری کننده، سرپرست، مالک،و غیره است.
1-6-2-موالی در اصطلاح
تازیان نومسلمان در پی کشورگشاییهایی در دو سوی شمال و شمال شرق جزیره العرب، و سپس در دو سوی شمال غرب و غرب این شبه جزیره، سرزمین ایران، شام، مصر و به طور مشخصی زبان جنوب غربی آسیا، آسیای میانه و شمال آفریقا را گشودند و خواه ناخواه اسلام را در آنجا پراکندند و افراد زیادی در بند شدند و به نام بَرده به چنگ تازیان افتادند. پدید آمدن این لایههای نوین و رنگارنگ نژادی- از آن جا که نیرو و چیرگیهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی- و مجموعه ی اسباب و مناسبات قدرت در دست اعراب بود، این افراد را واداشت برای برخورداری از امنیت روانی و اجتماعی، هر یک یا چند تن، با یک قبیله از دهها قبیله عرب تبار پیمان ببندند و خود را در پناه آنان بگذارند، پیوندی که« ولاء» نامیده میشد و افراد تن داده به چنین پیمانی را مَوالی نام میداد.مسلمانان غیر عرب هم که در جنگ با مسلمین شرکت نکرده و اسیر نشده بودند، به طور کلی موالی عرب به شمار میآمدند زیرا اعراب به سبب آنکه بلاد آنها را با جنگ فتح کرده بودند، آنها را بندگان( آزاد کرده خویش) میشمردند. و از اهل ذمه نیز کسانی که رفته رفته دین پدران خویش را رها میکردند و آیین مسلمانی می گزیدند جزو موالی می شدند. گاهی اوقات مولی شدن حتی بدون اینکه کسی بنده دیگری باشد و یا اسیر آزاد شده باشد، به صرف اینکه بدست فرد عرب دیگری مسلمان می شد، تازه مسلم مولای آن شخص میگشت. اعراب ایرانیها را علوج و عجم و اسراء و موالی میخواندند. صوفیان برای امام علی(ع) لقب مولی الموالی به کار میبردند.
در بعضی از کتب ادب و تاریخ، کلمه موالی بر تمامی ملل غیرعرب که تحت تسلط اسلام درآمدهاند تطبیق میشود. در کتب فقه هم موالی بدین معنی آمده است. باید دانست که لفظ مولا در میان اعراب جاهلی چنین مفهومی نداشت و به بنده آزاد شده اطلاق نمی شد، بلکه موالی، کسانی را میگفتند که جانشین و بازمانده و وارث و برادر شخص باشد. گر چه منابع تاکید دارند که موالی بردگان مسلمان شده بودند، که آزاد می شدند، اما برخی از مورخان، غیرمسلمانان اهل ذّمه را نیز در جرگه موالی قرار میدهند، آنها حتی تمام غیر عربها را جز موالی می دانند. هر گاه مالک، بنده و کنیز خود را(عتق) آزاد می کرد، یک نحو ارتباط و پیوستگی میان آن دو بوجود می آمد که این پیوستگی را ولاء میگفتند و بنده آزاد شده را مولی میخواندند. کنیز آزاد شده را هم موالات میگفتند و جمع آن موال آمده است. آثار بستگی( ولاء) بدین نحو بود که اگر بنده آزاد شده می مرد و وارثی نداشت ارث او به مالکش که وی را آزاد نموده بود میرسید اگر مالک بنده، فردی از قبیله ای بود، مولا را به آن قبیله نسبت می دادند، چنانکه می گفتند: مولای بنیهاشم یا مولای ثقیف.
آنچه که از متون تاریخ استخراج شده است این است که: در تاریخ اسلام بردگانی که آزاد می شدند مولی نامیده می شدند و این نهضتی بود که از دوره پیامبر شروع شد ولی در دورههای بعد این لفظ معانی دیگرییافت که از اصل آن بسیار دور شد. چنانکه معادل برده و غلام تلقی گشت و برخی نیز به عمد یا سهو موالی را بردگان تلقی کرده اند.
طبری در تفسیر خود می نویسد: «وَ لِکُلٍّ جَعَلنا مَوالی» می گوید: موالی خویشان انسانند و چون ملل غیر عرب، داخل اسلام شدند و برای آنها نمیتوانستند نام مخصوصی پیدا کنند، این آیه نازل شد: « فَاِن لَم تَعلَمُوا آباءَهُم فَاخوانُکُم فِی الدّینِ وَ مَوَالِیکم.» بدین سبب آنها را موالی گفتند. سپس طبری اضافه می کند: «مولا امروز دو نوع است، یکی ارث می برد و ارث میگذارد که او خویش شخص است و دیگری وارث نمی برد که او بنده آزاد شده است. احادیث بسیاری در خصوص وَلاء وارد شده که از آن جمله است: « نهی رسول الله عن بیع الوَلاء» یعنی: پیامبر فروش مولا را منع کرده است. و«الولاءُ لُحمَهٌ کَلُحمه النَّسب لا تُباع لا توهب» یعنی: مولا در حکم منسوبان و نزدیکان است. و چون بر تعداد بندگان آزاد شده افزوده شد، لفظ موالی برای بندگان مُعتَق کثرت استعمال پیدا کرد.
1-6-3-انواع مولی
مولی دارای وضعی بوده که از برده بالاتر و از آزاد پایین تر بوده است یعنی مثل بنده خرید و فروش نمیشد ولی مثل آزاد ارث نمیبرد، در ازدواج هم مولی نمیتوانست با آزاد همسر شود دیه مولی نصف دیه آزاد بود و در اجرای حدود نیز نیمی از حد بر وی اجرا میگشت در واقع مولی هم مانند برده، انواعی داشت از جمله:
1-6-3-1- ولاء عتق
اسیری که به صورت قرار و شرط از حالت بردگی به صورت مولی در میآمد. مولی که آزاد می شد، جزء اهل خانه در میآمد و از ارباب ارث میبرد.
به عبارت دیگر اگر اسیری با ارباب خود قرار می گذاشت و به موجب آن قرار عمل میکرد از اسیری و بندگی آزاد میشد چنین کسی را مولای عَتاقه میگفتند. چنانکه در سال هشتم هجری مسلمانان شهر طایف را محاصره کردند و در موقع محاصره جارچی به امر حضرت رسول فریاد برآورد که هر بنده ای خود را تسلیم کند آزاد است. عده زیادی از بردگان طایف آمدند و تسلیم شدند و آنان را مولای عتاقه مینامیدند. نیز اسیری که موی جلوی سرش را میبریدند و آزادش می کردند مولای عَتاقه نامیده میشد. صاحب ولاء عتق( که مالک بنده، پس از آزاد ساختن وی، بر او ولاء عتق و آزاد کردن دارد و در شرع احکامی بر آن جاری است.) مثلاً اگر بندهی آزاد شدهی مزبور، پس از کسب ثروت بمیرد و وارثی نداشته باشد، مولای سابقش که وی را آزاد کرده از او ارث میبرد.
آزادی بردگان از راههای بسیاری انجام میشد که از آن جمله راهها: « عتق مباشر»، « مکاتبه» و « تدبیر» بود. قرآن مکاتبه را تشویق کرده است.آزادی برده نوعی نیکوکاری و تقرب به خداوند شمرده میشد. گاهی برده، به عنوان« کفاره یمن» آزاد میشد. همچنین مقرر شده بود که بخشی از زکات در راهِ آزادی بردگان صرف شود.این کار گاهی به عنوان کفارهی گناهی که شخص مرتکب آن شده بود صورت میگرفت.
قتل غیرعمدِ مسلمانان هم موجب آزادی بردهای میشد. برده ای که از راه « عِتق» ( آزاد شدن) به آزادی دست مییافت، « مولی نعمه» یا « مولی عتاقه» نامیده میشد. در سوره احزاب درباره زید بن حارثه، خطاب به رسول اکرم(ص)، چنین آمده است:
«وَ اِذ تَقُلُ لِلَّذی اَنعَمَ اللهُ عَلَیه و اَنعَمتَ عَلَیهِ اَمسِک عَلَیکَ زَوجَکَ وَاتَّق اللَّه»؛ یعنی خداوند با اسلام و تو با آزاد کردنِ او به وی نعمت داده اید.در مورد خُلف سوگند، ظهار، قتل غیرعمد، لازم بوده است که بنده ای را آزاد کنند. نیز یکی از کفّارههای نگرفتن روزهی ماه رمضان، آزاد کردن بنده بوده است
1-6-3-1-1-مولای مکاتبه
مالک و بنده گاهی با هم قرار میگذاشتند که بنده پولی فراهم کند و به اقساط یا یکدفعه بابت بهای خود بپردازد و خود را آزاد کند، این عمل را « مکاتبه» می گفتند. بندهای که بدین طریق آزاد میشد، جزء اهل خانه مالک خود به شمار میآمد، و اگر میمرد، مالک از او ارث میبرد، مگر وقتی که شرط میشد ارثش متعلق به کسانش باشد، که در این صورت، این نوع عِتق را «عِتق سایبه» میگفتند.
1-6-3-1-2- مولای تدبیر
دیگر از موجبات آزاد شدن بنده تدبیربود، و آن چنان بود که مالک وصیت می کرد، بنده پس از مرگش آزاد باشد.
1-6-3-2-ولاء اسلام
ولاء اسلام به این معناست که کسی به دست دیگری اسلام میآورد و مولای کسی میشود که به دست او اسلام آورده است.
مسروق بن اجدع کوفی میگوید:« مردی با یکی از پسر عموهای خود ولاء بست و به دستِ او اسلام آورد».غزوان اسکاف مولای یزید بن مهلب بود که به دست وی اسلام آورد.در شرح حالِ ابراهیم بن عباس بن محمد بن صول که از موالی یزید بن مهلب بود، میگویند: «صول به دست یزید بن مهلب اسلام آورد و همچنان با او بود تا در عقر کشته شد». پیامبر(ص) فرمودند: « مَن اسلم علی یدیه رجلٌ فهو مولاه/ هرگاه کسی به دست شخصی اسلام آوَرد آن کس مولای او خواهد بود». نمونه ولاء اسلام، بخاری( صاحب صحیح) است که چون جدش مغیره به دست یمان بن اخنس جعفی اسلام آورده وی را بخاری جعفی میگویند.
سیوطی در الفیه گوید: وِلاء عِتاقه و ولاءُ حِلف ولاء اسلامٍ کمثل الجُعفی
1-6-3-3- ولاء حلف
ولاء حِلف( هم پیمانی) مانند امام مالک( صاحب موطأ) که از قبیلهی حمیر است؛ ولی چون حمیر با قبیله تیم که از قریش است، همپیمان میباشند، وی را تیمی نیز میگفتهاند. مولای عقد،یا مولای حِلف یا مولای اصطناع چنان بود که گاه نیز افراد یا خانواده هایی جهت احراز حمایت اقویا و محض جلب پشتیبانان قوی، از راه« عقد موالات» با افراد یا قبیله هایی از عرب ارتباط و انتساب مییافتند و خود را از موالی یک شیخ عرب یا یک قبیله عربی می شمردند. چنانکه اهالی شهرها و دهها به اعراب فاتح پناه می بردند و مولای آنها میشدند به این صورت که پناهنده میگفت: «من تا زنده ام هم پیمان تو هستم و پس از مرگ ارث من از تو خواهد بود.» پناه دهنده آن را میپذیرفت و با اجرای این مراسم، یکی تحت الحمایهی دیگری قرار میگرفت. این نوع مولا ارث نمیبرد ولی خودش به ارث دیگری منتقل میشد.. بعداً قرآن، دوست( ولی) گرفتن یهود و نصاری را منع کرده، فرمود: « یا ایها الَّذین آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الیهُودَ و النَّصاری اولِیاءَ…»؛ یعنی ای کسانی که ایمان آورده اید،یهود و نصاری را دوست خود قرار ندهید. پس از منع اسلام،یهود و نصاری به جای مولا بودن، ذمّی شدند، و با آنان مانند زرتشتیان و صابئیان عمل می کردند.
مولای رحم که زیر مجموعه مولای حلف میباشد، به این صورت است که هرگاه مولای قبیله ای با موالات قبیله دیگر ازدواج می کرد، طبعا مولای قبیله دوم به شمار میآمد. چنانکه سُدَیف شاعر اوایل عباسیان از موالی خُزاعه بود و چون با زنی از موالیان بنی هاشم ازدواج کرد، خودش هم مولای بنی هاشم شد. این نوع مولا هم ارث می برد و هم به ارث منتقل به دیگری می شد
باید دانست، مقصود ما از موالی در این پایان نامه که محور بحثهای آینده است، بردگانیاند که از نژادهایی بیرون از جامعه عربی، پا به جهان اسلام میگذارند، چه آنهایی که تا پایان زندگی، برده میمانند و چه آنانی که آزاد و با یکی از قبایل عرب تبار، همپیمان میشوند.
1-7-موالی و خلفای راشدین
خداوند در قرآن میفرماید:« همانا گرامیترین شما نزد خداوند، باتقواترین شماست»؛یعنی در دیدگاه خداوند تمام قبایل و اقوام یکسان بوده و فقط آنهایی مقام والاتر دارند که تقوای الهی پیشه کنند. این کلام صریح و قاطع خداوند است که بلافاصله پس از رحلت پیامبرش به فراموشی سپرده شد و در دوران عمر بن خطاب، پس از فتح ایران و گرایش گستردهی ایرانیان به اسلام، یک سیستم طبقاتی بر مبنای قوم و نژاد در جامعه ایجاد شد تا براساس آن دیگر اقوام را به بردگی بکشند.
بعد از رحلت پیامبر(ص) ابوبکر به خلافت رسید. وی فرد نژادگرایی نبود و به حقوق عجمها احترام میگذاشت. هنگامی که قیس بن یغوث بن مکشوح از اعراب یمن که با قبیلهاش از دین اسلام برگشتند و مرتد شدند ابوبکر یکی از ابناء( ایرانیان) ساکن یمن را به نام فیروز به فرماندهی سپاهی مرکب از اعراب و ابناء برگماشت و تاکید کرد که او را در مقابل مرتدین یاری دهند.
ابوبکر میتوانست فرماندهی این سپاه را به اعراب بدهد ولی ترجیح داد که فرمانده آنها از عجمها باشد. وقتی علاء بن حضرمی به فرمان ابوبکر بخشهایی از بحرین را فتح کرد و از آن جا غنایمی آورد، ابوبکر آنها را میان اعراب و عجمها و آزاده و برده به طور مساوی توزیع کرد و به هر کدام یک دینار داد. ابوبکر در تقسیم آنها هیچ تبعیضی قائل نشد.
فتوحات مسلمانان در خارج از شبه جزیره عربستان در دوره ابوبکر آغاز شد چون در آن مناطق اقوام دیگری غیر از اعراب زندگی میکردند پس ممکن بود مورد تاخت و تاز مسلمانان قرار گیرند، ابوبکر سعی میکرد که عجمها مورد آزار و اذیت و قتل و غارت قرار نگیرند. وقتی که خالد بن ولید سردار معروف اسلام از طرف ابوبکر مامور فتح مناطقی در عراق شد، او ابتدا به طرف شهر اُبلّه حرکت کرد، این شهر



قیمت: 10000 تومان

—d1649

دانشکده فنی
گروه مهندسی نساجی
گرایش شیمی نساجی و علوم الیاف
تهیه و بررسی خواص نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانوکلی جاذب صوت
از:
آزیتا سالاروند
استادان راهنما:
دکتر جواد مختاری
دکتر اکبر خداپرست حقی
بهمن 92
تقدیم به:
با تقدیر و درود فراوان خدمت پدر و مادر بسیار عزیز، دلسوز و فداکارم که پیوسته جرعه نوش جام تعلیم و تربیت، فضیلت و انسانیت آنها بودهام و همواره چراغ وجودشان روشنگر راه من در سختی ها و مشکلات بوده است.
تشکر و قدردانیسپاس و ستایش مر خدای را جل و جلاله که آثار قدرت او بر چهره روز روشن، تابان است و انوار حکمت او در دل شب تار، درفشان. آفریدگاری که خویشتن را به ما شناساند و درهای علم را بر ما گشود و عمری و فرصتی عطا فرمود تا بدان، بنده ضعیف خویش را در طریق علم و معرفت بیازماید.
بی شک در گردآوری این مجموعه دست یاری عزیزانی همراه بوده است که بدون توجه آنها راهی طولانی و سخت پیش رو بوده است. سپاس خود را تقدیم اساتید گرامی راهنما آقای دکتر جواد مختاری و آقای دکتر اکبر خداپرست حقی میکنم.
امیدوارم بتوانم آموزههائی که در عرصه علم و عمل از همه عزیزان دریافت کردهام را حفظ کنم و آنها را ادامه دهم و لیاقت پاسداشت آنها را داشته باشم.
فهرست مطالب
-14517827051000عنوان صفحه
فهرست جداول ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………خ
فهرست شکلها………………………………………………………………………………………………………………………………………………………د
فهرست علائم اختصاری……………………………………………………………………………………………………………………………………………ر
چکیده فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………ژ
چکیده انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….س
TOC \o “1-6” \h \z \u فصل اول: (مروری بر مقالات و منابع)
1-1- مقدمه PAGEREF _Toc382236928 \h 21-2- اصول و مبانی صوت …… PAGEREF _Toc382236929 \h 31-2-1- ماهیت صوت PAGEREF _Toc382236930 \h 31-2-2- کمیتهای صوتی PAGEREF _Toc382236931 \h 31-2-3- ساختمان گوش انسان PAGEREF _Toc382236932 \h 51-2-3-1-1-1- محدوده شنوایی PAGEREF _Toc382236933 \h 51-1-1- انواع صوت PAGEREF _Toc382236934 \h 51-2-4- سرچشمههای صوتی PAGEREF _Toc382236935 \h 61-2-5- تأثیر شرایط محیطی بر صوت PAGEREF _Toc382236936 \h 61-3- جذب صوت PAGEREF _Toc382236937 \h 71-3-1- اتلاف انرژی صوت PAGEREF _Toc382236938 \h 71-3-2- ضریب جذب صوت PAGEREF _Toc382236939 \h 71-3-2-1-عوامل مؤثر در ضريب جذب ماده PAGEREF _Toc382236940 \h 81-3-2-2- روشهای اندازهگیری ضریب جذب صوت PAGEREF _Toc382236941 \h 81-3-2-2-1-1- روش لوله امپدانس PAGEREF _Toc382236942 \h 81-3-2-2-2- روش میدان پرانعکاس PAGEREF _Toc382236943 \h 121-3-2-2-3- روش حالت پایا PAGEREF _Toc382236944 \h 121-4- انواع مکانیزم جذب صوت PAGEREF _Toc382236945 \h 121-5- انواع جذب کنندههای صوتی PAGEREF _Toc382236946 \h 131-5-1- جذب کنندههای پوستهای PAGEREF _Toc382236947 \h 131-5-2- جذب کنندههای حفرهای PAGEREF _Toc382236948 \h 131-5-3- جذب کنندههای روزنهدار PAGEREF _Toc382236949 \h 141-5-4- جذب کنندههای رزونانسی و انواع آن PAGEREF _Toc382236950 \h 141-5-4-1- جاذبهای هلمهولتز عادي PAGEREF _Toc382236951 \h 141-5-4-2- جاذبهای ريز سوراخ PAGEREF _Toc382236952 \h 151-5-4-3- بلوك بنايي PAGEREF _Toc382236953 \h 151-5-5- جذب کنندههای الیافی یا متخلخل و انواع آن PAGEREF _Toc382236954 \h 161-5-5-1- پشم معدني PAGEREF _Toc382236955 \h 161-5-5-2- فوم PAGEREF _Toc382236956 \h 171-5-5-3- پلاستر آكوستيكي PAGEREF _Toc382236957 \h 171-5-5-4-کاستون PAGEREF _Toc382236958 \h 181-5-5-5-آیروژل PAGEREF _Toc382236959 \h 181-5-5-6- كامپوزيتها PAGEREF _Toc382236960 \h 181-5-5-6-1- مشخصات كامپوزيتها PAGEREF _Toc382236961 \h 191-5-5-6-2- طبقهبندي كامپوزيتها PAGEREF _Toc382236962 \h 201-5-5-6-2-1- کامپوزیتهای ذرهای PAGEREF _Toc382236963 \h 201-5-5-6-2-2- كامپوزيتهاي ليفي PAGEREF _Toc382236964 \h 221-6- تاریخچهی جاذب صوتها PAGEREF _Toc382236965 \h 221-7- آشنایی با فناوری نانو PAGEREF _Toc382236966 \h 241-7-1- نانو ذرات PAGEREF _Toc382236967 \h 261-7-2- نانوکامپوزیتها PAGEREF _Toc382236968 \h 261-7-2-1-پلیاستر PAGEREF _Toc382236969 \h 271-7-2-2- پلیاتیلن کلرینه شده PAGEREF _Toc382236970 \h 281-7-2-2-1- واکنشهای مختلف تبدیل شدن پلیاتیلن به CPE PAGEREF _Toc382236971 \h 291-7-2-3-نانوکلی PAGEREF _Toc382236972 \h 291-8- عمل پلاسما PAGEREF _Toc382236973 \h 301-8-1- شیمی پلاسما PAGEREF _Toc382236974 \h 311-8-1-1- اجزای اصلی PAGEREF _Toc382236975 \h 311-8-1-2- برخورد اجزاء پلاسما PAGEREF _Toc382236976 \h 331-8-1-3- برخورد پلاسما و سطح PAGEREF _Toc382236977 \h 341-8-1-4- واکنشهای اتم، مولکول و سطح PAGEREF _Toc382236978 \h 341-8-1-4-1- جذب PAGEREF _Toc382236979 \h 351-8-1-4-2- پراکنش PAGEREF _Toc382236980 \h 35
1-8-2- انواع پلاسما PAGEREF _Toc382236981 \h 361-8-2-1- پلاسمای گرم PAGEREF _Toc382236982 \h 361-8-2-2- پلاسمای سرد ……………. PAGEREF _Toc382236983 \h 361-9- هدف از پروژه PAGEREF _Toc382236984 \h 39فصل دوم: (تجربیات)
2-1- مقدمه PAGEREF _Toc382236986 \h 412-2- مواد و تجهیزات PAGEREF _Toc382236987 \h 412-2-1- مواد اولیه PAGEREF _Toc382236988 \h 412-2-2- تجهیزات مورد نیاز PAGEREF _Toc382236989 \h 412-3- روش کار PAGEREF _Toc382236990 \h 422-3-1- آمادهسازی الیاف پلیاستر PAGEREF _Toc382236991 \h 422-3-2- تهیه نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه/پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانو کلی PAGEREF _Toc382236992 \h 432-4- آنالیزهای انجام شده PAGEREF _Toc382236993 \h 442-4-1- اندازهگیری جذب صوت به روش لوله امپدانس PAGEREF _Toc382236994 \h 442-5- بررسی گونه شناسی PAGEREF _Toc382236995 \h 452-5-1- آنالیز میکروسکوپی الکترونی پویشی ((SEM PAGEREF _Toc382236996 \h 45فصل سوم: (نتایج و بحث)
3-1- مقدمه ……….. PAGEREF _Toc382236998 \h 473-2- بررسی اثر پلاسما بر روی الیاف پلیاستر …. PAGEREF _Toc382236999 \h 473-2-1- تصاویر SEM الیاف پلیاستر عمل شده با پلاسما تحت فشارها و زمانهای مختلف PAGEREF _Toc382237000 \h 483-3- بررسی رفتار جذب صوت نانو کامپوزیت PAGEREF _Toc382237001 \h 493-3-1- بررسی اثر تغییر پارامترهای پلاسما روی الیاف پلیاستر، بر ضریب جذب صوت نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانوکلی PAGEREF _Toc382237002 \h 49 HYPERLINK \l “_Toc382237003” 3-3-2- بررسی اثر تغییر درصد الیاف پلیاستر عمل شده با پلاسما بر ضریب جذب صوت نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه
شده/پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانوکلی ………………………………………………………………………………………………………………………. PAGEREF _Toc382237003 \h 54
3-3-3- بررسی اثر تغییر ضخامت بر ضریب جذب صوت نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه/ پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. PAGEREF _Toc382237004 \h 563-4- گونه شناسی سطح نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/ پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی PAGEREF _Toc382237005 \h 573-4-1-تصویر SEM نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/ پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی PAGEREF _Toc382237006 \h 573-5- نتیجه گیری نهایی PAGEREF _Toc382237007 \h 583-6-پیشنهادات ……………… PAGEREF _Toc382237008 \h 59مراجع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….60

فهرست جداول
-320025981700عنوان صفحه
جدول (1-1) سرعت صدا در مواد مختلف ……………………………………………………………………………………………………………………………………4
جدول (1-2) مشخصههای انرژی برای چند اتم و مولکول ………………………………………………………………………………………………………..32
جدول (2-1) ویژگیهای پلیاتیلن کلرینه شده ………………………………………………………………………………………………………………………….41
جدول (2-2) ویژگیهای نانوکلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………41
جدول (2-3) شرایط عمل پلاسما بر روی الیاف پلیاستر……………………………………………………………………………………………………………42
جدول (2-4) شرایط تولید نانوکامپوزیتهای پلیاتیلن کلرینه/ پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی…………………………………….43
فهرست شکل ها
6995327978100 عنوان صفحه
شکل (1-1) برخورد یک پرتو صدا با سطح ماده ………………………………………………………………………………………………………………………….6
شکل (1-2) نمونهای از جاذب هلمهولتز …………………………………………………………………………………………………………………………………….15
شکل (1-3) نمونهای از جاذب ریزسوراخ …………………………………………………………………………………………………………………………………..15
شکل (1-4) نمونهای از بلوک شیاردار بنایی………………………………………………………………………………………………………………………………..16
شکل (1-5) نمونهای از پشم معدنی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….17
شکل (1-6) نمونهای از آیروژل…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….18
شکل (1-7) واکنش کلریناسیون پلیاتیلن…………………………………………………………………………………………………………………………………..28
شکل (1-8) دانسیتهها و دماها یا انرژیهایی برای انواع اجزای اصلی در یک پلاسمای معمولی تحت فشار کم …………………….32
شکل (2-1) دستگاه اندازهگیری صوت لوله امپدانس …………………………………………………………………………………………………………………45
شکل (3-1) تصاویر SEM الیاف پلیاستر: a) الیاف پلیاستر بون عمل پلاسما، b) فشارmbar15/0، زمان min1، c) فشارmbar15/0، زمان min5/2 d) فشارmbar15/0، زمان min5، e) فشارmbar25/0، زمان min1، f) فشارmbar25/0، زمان min5/2،g ) فشارmbar25/0، زمان min5، h) فشارmbar35/0، زمان min1، i) فشارmbar35/0، زمان min 5/2 j) فشارmbar35/0،min 5…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………48
شکل (3-2) منحنی ضریب جذب صوت پلیاتیلن کلرینه شده………………………………………………………………………………………………….50
شکل (3-3) منحنی ضریب جذب نمونههای حاوی %10 الیاف پلیاستر(a): حاوی%0 نانوکلی (b): حاوی %5/0نانوکلی و (c): حاوی %1 نانوکلی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….51
شکل (3-4) منحنی ضریب جذب نمونههای حاوی %20 الیاف پلیاستر(a): حاوی%5/0 نانوکلی (b): حاوی %1نانوکلی و (c): حاوی %0 نانوکلی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….52
شکل (3-5) منحنی ضریب جذب نمونههای حاوی %30 الیاف پلیاستر(a): حاوی %1نانوکلی (b)حاوی %0 نانوکلی (c): حاوی نانوکلی:%5/0………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….52
شکل (3-6) منحنی ضریب جذب نمونههای حاوی %40 الیاف پلیاستر(a): حاوی0% نانوکلی (b): حاوی %5/0نانوکلی و (c): حاوی 1% نانوکلی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….53
شکل (3-7) منحنی ضریب جذب نمونههای حاوی %50 الیاف پلیاستر(a): حاوی%5/0 نانوکلی (b): حاوی %1 نانوکلی و (c): حاوی %0نانوکلی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………53
شکل (3-8) منحنی ضریب جذب نمونههای حاوی %60 الیاف پلیاستر(a): حاوی%1نانوکلی (b): حاوی %0نانوکلی و (c): حاوی %5/0نانوکلی………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..54
شکل (3-9) منحنی مقایسه ضریب جذب صوت نمونههای(a): حاوی%0 الیاف پلیاستر (b): حاوی %10 الیاف پلیاستر (c): حاوی %20 الیاف پلیاستر (d): حاوی %30 الیاف پلیاستر (e) حاوی %40 الیاف پلیاستر (f): حاوی %50 الیاف پلیاستر (g): حاوی %60 الیاف پلیاستر……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………55
شکل (3-10) منحنی مقایسه ضخامت الیاف پلیاستر(a): mm2 (b): mm 3 (c): mm4……………………………………………………57
شکل (3-11) تصویر SEM نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/ پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی………………………………..57
241747428067000علائم اختصاری
38537913948200پلی اتیلن کلرینه شده CPE

31031712093400پلی اتیلن ترفتالات PET
38537928383600 پلی وینیل الکل PVA
43469127368500پلی آکریلونیتریل PAN
31031729182500اسید کلریک HCL
27114528194000اشعه فرابنفش UV
38450530513000میکروسکوپ الکترونی پویشی SEM
21336115875000هرتز (واحد فرکانس) Hz
21478213331200نانومتر (واحد اندازه گیری ذرات وطول موج جذبی) nm

31135412819400متر بر ثانیه ms
12115813025100طول موج λ
21336037465000 پاسکال (واحد فشار) Pa
21590012700000وات (واحد توان) W

1211585370830012080213449300ولت (واحد ولتاژ) V آمپر (واحد جریان) A
45034316708100وات بر متر مربع (واحد شدت) Wm2
31117531778000درجهی سانتیگراد (واحد دما) ℃
29654527178000سانتیمتر (واحد ضخامت) cm
31135328877300دسی تکس (واحد ظرافت الیاف) dtex
44831027051000درصد وزنی %Wt
31866812491700میلی متر(واحد طول) mm
25224816108600میکرو متر (واحد اندازه ذرات) μm
16446513906500گرم g
31866911818600دقیقه min
36131515240000گرم بر سی سی (واحد دانسیته) gcc31831214424700میلی بار(واحد فشار) mbar
45765713840500میلی متر جیوه(واحد فشار) mmHg
25273015427900فشار صوتی ورودی Pi27452414818400فشار صوتی بازتابی Pr
16504913540700سرعت صوت در لوله c
16446515811500ضریب جذب α
22842915295000امپدانس آکوستیکی ZA16129013589000ضریب بازتاب R

16701514327300فاز ∆22778516319500سرعت مؤثر ذرات ورودی vi24890116263600سرعت مؤثر ذرات بازتابی vi

چکیده
-24054627300تهیه و بررسی خواص نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانوکلی جاذب صوت
آزیتا سالاروند
سر و صدا، به عنوان صداي ناخواسته تعریف شده است که یکی از مهمترین عوامل زیان آور محیط زیست است. تلاشهاي زیادي براي به کارگیري روشهاي مؤثر کاهش آلودگی صوتی، صورت گرفته است. استفاده از مواد جاذب صوت به عنوان یکی از مؤثرترین راهها براي کنترل صداي ناشی از بازتابش سطوح میباشد. الیاف یکی از مناسبترین مواد براي کاربرد در جاذبهاي صدا میباشد. در این تحقیق، نانوکامپوزیتهای جاذب صوت پلیاتیلن کلرینه شده (CPE)/ الیاف پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی، به عنوان جاذب صوت در نسبتهای مختلف، تهیه شد. برای این منظور ابتدا الیاف پلیاستر به وسیله عملیات پلاسما با تأثیر پارامترهای مختلف عملیات، زمان عملیات و فشار پلاسما آماده شد. سپس نانوکامپوزیت پلیاتیلن کلرینه شده/پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانوکلی با نسبتهای مختلف پلیاستر عمل شده با پلاسما (10،20،30،40،50،60) و درصدهای مختلف نانوکلی(0،5/0،1) به روش ساده مخلوط کن داخلی و پرس پخت تهیه و مورد ارزیابی قرار گرفتند. ساختار نانوکامپوزیت و الیاف پلیاستر عمل شده با پلاسما با استفاده از میکروسکوپ الکترونی پویشی (SEM) مورد بررسی قرار گرفت. ویژگی جذب صوت نانوکامپوزیت در یک لوله امپدانس تست شد. اثر ظرفیت الیاف، ضخامت نانوکامپوزیت روی ویژگیهای جذب صوت بررسی شد. نتایج نشان داد که خصوصیات صوتی مواد متخلخل به اختلاط با پلیاستر عمل شده با پلاسما بستگی دارد. جذب صوت مواد با افزایش مقدار پلیاستر عمل شده با پلاسما/ نانوکلی به مقدار قابل توجهی افزایش یافت. علاوه براین، ویژگیهای آکوستیک نانوکامپوزیت با ظرفیت %60 پلیاستر عمل شده با پلاسما/نانوکلی در محدوده فرکانس بالا Hz3500 یک اوج ضریب جذب صوت 89/0را نشان داد.
کلمات کلیدی: پلیاتیلن کلرینه شده، پلیاستر، پلاسما، نانوکلی، جذب صوت
Abstract
-9911736603Preparation and characterization of chlorinated polyethylene/plasma treatedpolyester/nanoclay nanocomposite for sound absorption application
Azita Salarvand
00Preparation and characterization of chlorinated polyethylene/plasma treatedpolyester/nanoclay nanocomposite for sound absorption application
Azita Salarvand

Noise, defined as ‘unwanted sound’, is perceived as an environmental stressor and nuisance. Many efforts have been made to use effective methods to reduce noise pollution. The use of sound absorbing material is as one of the most effective ways to control the sound reflection. Fibers are one of the most important materials for sound insulation and absorption application materials. In this research, chlorinated polyethylene/plasma treated polyester fiber/nanoclay nanocomposites were prepared at different ratio as sound absorption. For this purpose, first polyester fibers were prepared by plasma treatment with effects of some process variables such as treatment time, pressure of plasma. Polyethylene chlorinated/plasma treated polyester/nanoclay nanocomposites were then prepared and characterized at different plasma treated polyester fiber ratio (10,20,30,40,50,60) and different nanoclay ratio (0,0.5,1( using the internal mixture and press method. Morphology of nanocomposites and plasma treated polyester fiber were characterized by scanning electron microscope (SEM). The sound absorption property of the nanocomposites was tested in an impedance tube. The effect of fiber content, nanocomposite thickness on the sound absorption property was investigated. The results demonstrated that acoustical characteristics of porous materials were exhibited by mixing with plasma treated polyester fiber. Acoustical absorption of materials increased significantly with increasing plasma treated polyester fiber content. Furthermore, the acoustic property of nanocomposite with 60% plasma treated polyester fiber concentration/nanoclay was noted in the high frequency range, giving a sound absorption coefficient peak, 0.89 at 3500 Hz.
Keywords: Chlorinated polyethylene, Polyester, Plasma, Nanoclay, Sound absorption
فصل اولمروری بر مقالات و منابعمقدمهصدا وسیله ارتباط است، ارتباط انسانها با یکدیگر، ارتباط با طبیعت و حتی ارتباط با اشیاء ساخته شده توسط خود انسان. صدا اولین وسیله ارتباطی است، علم تولید، انتشار و دریافت صدا آکوستیک نام دارد. امروزه همراه با رشد شهرنشینی، به علت توسعه بیشمار در صنایع و همچنین افزایش استفاده از ماشینآلات جدید، عظیم و نیرومند در تمامی زمینهها صداهای ناخواستهای به وجود میآیند و آلودگی صوتی یکی از اجزای غیرقابل اجتناب زندگی ماشینی بشرگشته است. طبق آمار سازمان جهاني بهداشت تعداد افرادي كه در سراسر دنيا دچار كاهش شنوايي ميباشند از 120 ميليون نفر در سال 1995 به 250 ميليون نفر در سال 2004 افزايش يافته است. چنانكه در منابع علمي مختلف و تحقيقات بسياري كه در خصوص بررسي و ارزيابي اثرات سوء صدا و ارزيابي علائم وعوارض آن بر شاغلين صنايع پر صدا به عمل آمده، حاكي از آن است عوارض بسياري از قبيل تغييرات موقت و دائم آستانه شنوايي، ايجاد كم شنوايي حسي عصبی، مشكلات روحي و رواني، افزايش فشار خون، ايجاد معلوليت شنوايي، تأثير منفي بر پارامترهاي فيزيو لوژيك از قبيل درجه حرارت بدن، سردرد، اثرات منفي و بازدارنده بر كارايي و عملكرد كاركنان، افزايش ضربان قلب، اثر برسيستم گوارشي و دستگاه گردش خون، ايجاد استرس، ايجاد اختلال در زندگي روزمره و حالت اذيت و احساس ناراحتي، افزایش ترشح غدد درون ریز(غده فوق كليوي و تيروئيد)، اختلال در ايجاد يادگيري، تأثير بر كيفيت خواب و بسياري از عوارض ديگر را ميتوان ناشي از تماس طولاني مدت با عامل زيان آور صدا نام برد. كليه موارد ياد شده از عوارض مشترك صداهاي با فركانسهاي بالا، مياني و پا يين مي باشند، بعضي از اثرات خاص مواجهه با صداهاي فركانس پا يين است. برای غلبه بر این مشکل انواع مختلف مواد برای کاهش صدا توسعه یافته است اما تعداد محدودی از آنها توانستهاند تا حدی برای جامعه پرسرو صدا امروزی مفید واقع شوند [1،2].
به این منظور تولید پنلهای سوراخ شده، فلزات متخلخل و الیاف فلزی تاحد زیادی در سالهای اخیر بهبود یافتهاند که جذب صوت عالی در یک محدوده فرکانسی گسترده را فراهم میکند با این حال، خواص مکانیکی آنها با توجه به ضخامت و فاکتورهای میکرو متخلخل آنها کم گزارش شده است. اگرچه فلزات متخلخل یک سری ویژگیهای خوب مانند استحکام مخصوص بالا، هدایت حرارتی، جذب انرژی مؤثر دارند اما دارای معایبی هم هستند. آنها اغلب جاذب صداهای ضعیف حتی در محدوده فرکانسهای پایین میباشند، هزینه تولید بالا و مشکل درکنترل فرایند تولید دارند. تحقیقات اخیر روی توسعه کامپوزیتهای سبک وزن چند منظوره که دارای جذب خوب، نفوذ پذیری هوا و ویژگی مکانیکی خوب میباشند متمرکز شده است [4،3].
اصول و مبانی صوتماهیت صوتفیزیک و ماهیت صدا، شاخهای از علم فیزیک است که با انعکاس و کیفیت صدا رسانی سر و کار دارد. یک جسم در حال ارتعاش، حالت ناپایدار موجی شکلی در محیط پیرامون خود که فراگیره نامیده میشود پدید میآورد. این امواج هرچه از منبع ارتعاش دورتر میگردند، انرژی آنها توسط فراگیره جذب و به تدریج از بین میروند. بنابراین پدیدهای احساسی که توسط ارتعاش، گوش انسان را تحریک مینماید، صدا یا صوت نامیده شده و فضایی که در آن این پدیده رخ میدهد، میدان آکوستیکی نامیده میشود. فشار در همه جای یک محیط همگن(فراگیره) که در حالت تعادل است یکسان میباشد. اگر در یکی از نقاط فراگیره فشار تغییر کند، حالت نامتعادل بهوجود میآید که این عدم تعادل به تمام نقاط محیط متعادل منتقل میگردد. در این حالت اگر ذرهای از حالت تعادل خارج شده و شروع به ارتعاش نماید، با توجه به ساختمان مولکولی جسم فراگیره، ذرهی مرتعش شده فشاری را در مولکول بعدی در پیرامون خود پدید میآورد که میتوان گفت نقطهی مفروض با افزایش فشار مواجه شده و به عکس در ذرهی متقارن آن کاهش فشار بهوجود میآید. از انتشار فشار ذرات به یکدیگر موج پدید میآید. اگر این جابجاییها بیش از 16 بار در ثانیه باشد، صدا ایجاد میشود و اگر همین افزایش و کاهش فشار در یک مسافت خاص به تصویر کشیده شود، آنچه به دست میآید امواج صوتی خواهد بود. هنگامی این امواج به وجود میآیند که محیط متعادل دارای خاصیت الاستیسیته باشد و این قابلیت را داشته باشد که نیروی وارده را به ذرات مجاور انتقال دهد [6،5].
کمیتهای صوتیدامنه : عبارت است از فاصلهی بین دو نقطه بیشینه و کمینهی فشار در امواج صوتی. در بسیاری از منابع آکوستیکی، از صفر تا نقطه بیشینه مقدار مثبت و از صفر تا نقطهی کمینه مقدار منفی خوانده میشود.
فرکانس (بسامد): عبارت است از تعداد نوسانات کامل امواج در یک ثانیه که از یک نقطهی معینی عبور کنند. واحد تعداد نوسانات در ثانیه، هرتز(Hz) نامیده میشود.
سرعت صوت : عبارت است از مقدار مسافت طی شده توسط امواج در مدت یک ثانیه. این مسئله بستگی به جنس و دمای محیطی دارد که امواج صوتی در آن حرکت میکنند. همچنین سرعت صدا با رطوبت نیز رابطه مستقیم دارد. هرقدر رطوبت هوا بیشتر باشد سرعت صدا نیز بیشتر است. جدول (1-1) سرعت حرکت امواج صوتی را در مواد مختلف نشان میدهد [8،7].
جدول (1-1) سرعت صدا در مواد مختلف [9]
جنس سرعت (ms) جنس سرعت (ms)
فولاد 6100 بتن 3231
آلومینیوم 4877 آب 1433
آجر 4176 سرب 1158
چوب 3962 چوب پنبه 366
شیشه 3962 هوا 344
مس 3901 لاستیک 150
برنج 3475 الماس 120
طول موج : عبارت است از فاصله بین دو نقطه متوالی و همانند، مانند فاصله بین دو بیشینه و کمینه. طول موج به سرعت و نیز فرکانس صدا بستگی دارد.
توان : عبارت است از مقدار انرژی خروجی از یک منبع در واحد زمان که با واحد وات (w) اندازهگیری میشود.
فشار : عبارت است از میزان تغییر فشار اتمسفریک ایجاد شده توسط صدا در محیط فراگیره. فشار هوا مقداری بینهایت کوچک است که با واحد پاسکال(Pa) سنجیده میشود.
شدت : عبارت است از میزان انرژی صوتی که در واحد زمان بر واحد سطح عمود بر جهت انتشار موج میرسد و با واحد (wm2) اندازهگیری میشود.
امواج ساکن : در تداخل امواج چنانچه دو موج با فرکانسهای یکسان مثلاً امواج منتشر شده و بازتاب با یکدیگر ترکیب شوند، ممکن است به علت اختلاف فاز یک صد و هشتاد درجه در بعضی نقاط یکدیگر را تضعیف کرده و نیز تساوی فازها یکدیگر را تقویت کنند. محل این نقاط ثابت است و الگوی به وجود آمده به امواج ساکن معروف است [9-7].
ساختمان گوش انسانگوش عضو مربوط به حس شنوایی بوده و در استخوان گیجگاهی واقع شده است. اگر امواج صوتی در مسیر حرکت خود به جسمی ازقبیل پرده گوش برخورد کنند و آن را به همان اندازه مرتعش سازند، ارتعاش پرده گوش به وسیلهی اندامهای داخلی به مراکز اعصاب شنوایی منتقل گشته و درنتیجه صدا شنیده میشود و عکسالعمل لازم صادر میشود [9].
محدوده شنواییگوش انسان صداهایی که نوار فرکانس آن از 20 الی Hz 20000 باشد را میشنود که به آن محدوده و یا میدان شنوایی میگویند. حد بالای آن با بالا رفتن سن کاهش مییابد و در سن چهل سالگی در حدود 16000Hz است. نوسانات آرامتر از 16Hz به صورت لرزه احساس شده که در صنعت از آن استفاده میگردد. همچنین نوسانات بیش از 20000Hz را برخی از جانوران مانند سگ (تا 30000Hz) و خفاش (بیش از 90000Hz) میشنوند. به فرکانس صوتی پایینتر از 20000Hz فروصوت و به فرکانسهای بالاتر از 20000Hz فراصوت اطلاق میگردد. با اینکه فراصوت و فروصوت توسط انسان قابل شنیدن نمیباشند، اما فردی که در معرض آن قرار میگیرد دچار احساس سرگیجه، تهوع و سردرد میگردد. حساسیت گوش به فرکانسهای پایین(بم) به مراتب کمتر است [9].
انواع صوتنغمه ناب
صدایی است که یک فرکانس ثابت داشته. این نوع امواج در طبیعت موجود نبوده و با دستگاههای الکترونیکی تولید میشوند. گوش کردن به این نوع صداها اغلب به دلیل یکنواختی خستهکننده میباشد.
نغمه
صدایی است که از چند فرکانس مربوط به هم تشکیل شده باشد یعنی از یک فرکانس اصلی و ضرایب آن مانند صدای موسیقی.
نوفه
اگر در اسیلوگرام به جای خطوط مشخص و منظم، نوار نامنظمی ایجاد گردد، آن صدا دارای اجزای مشخصی نبوده و از لحاظ فیزیکی شکل خاصی نخواهد داشت. درنتیجه اینگونه صداها خوشایند و دلپذیر نبوده و نوفه نامیده میشوند [9].
سرچشمههای صوتیسرچشمههای نقطهای
به سرچشمههایی گفته میشود که در آنها امواج صوتی از همه جهات به صورت کروی منتشر شده و سرچشمه صدا در مرکز کره قرار دارد، مانند صدای انسان و یا یک بلندگو.
سرچشمههای خطی
اگر چندین سرچشمهی نقطهای در یک جهت امتداد یابند (مانند بزرگراه)، سرچشمهی خطی تشکیل میگردد که امواج صوتی را به صورت استوانهای پخش خواهد کرد.
سرچشمههای صفحهای
اگر سرچشمههای نقطهای در دو جهت امتداد یابند، یک سرچشمهی سطحی را به وجود میآورند (صدای حضار در یک سالن). در این حالت امواج صوتی در نزدیکی سرچشمه تنها در روی یک محور پخش شده و بنابراین شدت صدا یکسان میماند [9].
تأثیر شرایط محیطی بر صوتشرایط محیطی تأثیر غیرقابل انکاری در چگونگی انتشار صدا دارند که در ذیل به برخی از مهمترین عوامل اشاره شده است.
تأثیر باد
صدای حاصل از یک منبع صوتی همواره در جهت باد بیشتر بوده و درخلاف جهت باد کمتر است. این مسئله صرفاً به دلیل تغییر سرعت صدا نبوده بلکه به علت تغییر شکل کروی انتشار صدا بر اثر باد غالب میباشد. به عبارتی صدا را در جهت باد بهتر میتوان شنید تا در جهت مخالف آن.
تأثیر دما
سرعت صدا وابسته به دمای محیط است. در دمای بالاتر سرعت صدا نیز افزایش مییابد. هرگاه دمای نزدیک سطح زمین بیشتر از دمای هوای بالای آن باشد (هنگام روز)، جهت امواج صوتی متمایل به بالا میشوند. بنابراین با ازدیاد سطح انتشار، انرژی کمتری به فرد شنونده در سطح زمین میرسد. در شب، هنگامی که دمای سطح زمین کمتر از دمای هوا است، به عکس، جهت انرژی امواج صوتی تمایل به پایین داشته، بنابراین با کم شدن سطح انتشار، انرژی صوتی بیشتری به فرد شنونده میرسد. هنگامی که هوای بالا گرمتر از هوای سطح باشد، امواج صوتی تمایل به خم شدن از محیط گرم به سمت محیط سردتر خواهند داشت. به همین دلیل همانند شکل انرژی صوتی مضاعفی از طریق انکسار، علاوه بر حرکت از طریق خط مستقیم به شنونده خواهد رسید [9].
جذب صوتاصولاً هنگامی انرژی صوتی جذب میشود که تبدیل به نوع دیگری از انرژی گردد. معمولاً این تبدیل انرژی، تبدیل به انرژی گرمایی بوده و مقدار بسیار کمی از آن به انرژی جنبشی تبدیل میگردد. براثر اصطکاک مولکولهای هوا با سایر مواد در اثر تحریک توسط انرژی صوتی و مقاومت مواد در برابر حرکت و تغییر شکل، انرژی صوتی تبدیل به انرژی گرمایی میشود. بدیهی است که این انرژی حرارتی تولید شده بر



قیمت: 10000 تومان

—d1634

28064245714300
دانشگاه قم
دانشکده علوم انسانی
پایان‌نامه‌ دوره‌ کارشناسی ارشد ادبیات فارسی
عنوان:
غدیریه در شعر فارسی
در دوره‌ی بازگشت ادبی(1324-1135)
استاد راهنما:
دکتر محمد رضا یوسفی
پژوهشگر:
معصومه نصیری پور
زمستان 1392

تقدیم به:
ساحت قدس فاطمه‌ی زهرا سلام الله علیها
کفو ولایت
و ام امامت
سیده‌ی زنان عالم
پاره‌ی تن، روشنی دیده و شادی دل رسول اکرم
صلی الله علیه و آله و سلّم

تشکر و قدردانی:
خدا را شکر می‌گویم که عنایتش در انتخاب موضوع پایان‌نامه و هدایتش در به پایان رساندن آن همواره شامل حالم بوده است.
از استاد بزرگوار و گرامیم جناب آقای دکتر محمد رضا یوسفی که راهنمایی اینحانب را در انجام تحقیق، پژوهش و نگارش این پایان‌نامه تقبل نمودند،‌ نهایت تشکر و سپاسگزاری را دارم.
همچنین از همسر مهربان و فرزندان عزیزم که با سعه‌ی صدر موجبات دلگرمی و مشوّق اینجانب در اتمام پایان‌نامه بوده‌اند، صمیمانه تشکر و قدردانی می‌نمایم.

چکیدهواقعه‌ی غدیر که همواره موضوع مورد علاقه‌ی شاعران ولایت‌مدار بوده در دوره‌ی بازگشت ادبی پیشرفت شگرفی داشته است. پژوهش در قالب، مضمون، محتوا و موسیقی غدیریه‌ها نشان می‌دهد در این دوره شصت و سه غديريه‌ سروده شده که پنجاه و چهار مورد آن در قالب قصيده است. بيشتر قصايد، از نوع كامل يعني داراي تشبیب و تخلّص و شریطه است و شاعر پس از ذكر تشبيب به توصیف ماجرای غدیر پرداخته است. پنج غديريه در قالب مسمّط سروده شده ‌که فراخور قالب، طولاني بوده و در آنها توصيفات كاملي از واقعه‌ي غدير وجود دارد. غديريه‌هايي كه در قالب مثنوی سروده شده حالتي روايي و داستان‌گونه دارد. غديريه‌ها به تناسب محتوا در وزن‌های شاد به نظم درآمده است. پر كاربردترين بحرهای عروضي درآنها به ترتیب مجتث، رمل، هزج و مضارع است. غديريه‌سرايان دوره‌ي بازگشت، اشعار خود را با شيوه‌هاي مختلفي آغازكرده‌اند. شاعران در سي و چهار غديريه مستقيماً به سراغ موضوع غدير رفته‌اند و از همان ابتداي شعر به روايت اين ماجرا پرداخته‌اند. ده غديريه با توصيف معشوقي خيالي و عشق‌بازي با او آغاز مي شود. اين نوع مطلع غالباً در قصايد وجود دارد. هفت تن از غدیریه‌سرایان غديريه‌هاي خود را با وصف بهار و زيبايي‌هاي آن آغاز کرده، پنج شاعر نیز غديريه‌هاي خود را با مدح امام علي(ع) شروع نموده‌اند و موارد دیگری چون ساقی‌نامه،‌ طلوعیه، خزانیه و مدح پیامبر ابیات آغازین مابقی غدیریه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. مضمون اصلی غدیریه‌ها اعلام رسمی ولایت امیرالمؤمنین علی(ع)، تهیه‌ی منبر پیامبر از جهاز شتران، برافراشتن دست حضرت علی(ع) توسط پیامبر، اشاره به خطبه‌ی تاریخی پیامبر، تبریک و تهنیت‌گویی به حضرت علی(ع) و بیعت با ایشان است. در بعد صور خیال از مقولات چهار‌گانه‌ی آن(تشبیه، استعاره، کنایه و مجاز) عنصر تشبیه و مشخصاً از نوع اضافی بیشترین کاربرد را دارد. همچنین بيشتر استعاره‌هاي موجود در غديريه‌ها از نوع مصرّحه است.
کلیدواژگان: غدیریه، غدیر خم، دوره‌ی بازگشت ادبی، امام علی(ع)، شعر فارسی
فهرست TOC \o “1-4” \h \z \u مقدمه PAGEREF _Toc392599947 \h 1بیان مسأله PAGEREF _Toc392599948 \h 2اهداف و سؤالات PAGEREF _Toc392599949 \h 2فرضیه‌ها PAGEREF _Toc392599950 \h 2پیشینه‌ی تحقیق PAGEREF _Toc392599951 \h 3شیوه‌ی انجام تحقیق PAGEREF _Toc392599952 \h 4فصل اول- کلیات PAGEREF _Toc392599953 \h 51-1 – شرح واقعه‌ی تاریخی غدیر خم PAGEREF _Toc392599955 \h 6 HYPERLINK \l “_Toc392599956” 1-2- دوره‌ی بازگشت ادبی PAGEREF _Toc392599956 \h 9
HYPERLINK \l “_Toc392599957” 1-2-1- خصایص سبکی دوره‌ی بازگشت ادبی PAGEREF _Toc392599957 \h 14
1-2-2- دیدگاه‌های گوناگون نسبت به دوره‌ی بازگشت ادبی PAGEREF _Toc392599958 \h 151-2-3- محتواي اشعار دوره‌ي بازگشت PAGEREF _Toc392599959 \h 171-3- غدیر در شعر شاعران دوره‌ی بازگشت ادبی PAGEREF _Toc392599960 \h 17فصل دوم- توصیف واقعه غدیر و بازتاب آن در غدیریه‌های دوره بازگشت ادبی PAGEREF _Toc392599961 \h 192-1- سير غديريه سرايي در ادب فارسي PAGEREF _Toc392599965 \h 202-2- توصيف ماجراي غدير در غديريه‌هاي دوره‌ي بازگشت PAGEREF _Toc392599966 \h 222-2-1- وصف وقایع روز غدیر خم و حجة البلاغ PAGEREF _Toc392599967 \h 222-2-2- حاضران در غدیر PAGEREF _Toc392599968 \h 252-2-3- اشاره به آيات نازل شده در روز غدير PAGEREF _Toc392599969 \h 262-2-3-1- آیه‌ی تبلیغ PAGEREF _Toc392599970 \h 262-2-3-2- آیه‌ی اکمال دين PAGEREF _Toc392599971 \h 322-2-3-3- آیه‌ی عذاب واقع PAGEREF _Toc392599972 \h 342-2-4- جهاز شتران، منبر پیامبر PAGEREF _Toc392599973 \h 362-2-5- برافراشتن دست امام علی(ع) توسط پيامبر(ص) PAGEREF _Toc392599974 \h 392-2-6- اشاره به حدیث «من کنت مولاة فهذا علی مولاه» PAGEREF _Toc392599975 \h 412-2-7- اعلام رسمی ولایت امیرالمؤمنین (ع) توسط پیامبر(ص) PAGEREF _Toc392599976 \h 462-2-8- اعطای لقب امیرالمؤمنین به حضرت علی(ع) PAGEREF _Toc392599977 \h 472-2-9- تهنیت و تبریک به امیرالمؤمنین(ع) PAGEREF _Toc392599978 \h 482-2-10- بیعت با امیر المؤمنین (ع) در روز غدیر PAGEREF _Toc392599979 \h 502-2-11- عید وصی و عید امیر PAGEREF _Toc392599980 \h 512-2-12- جشن و سرور در عید غدیر PAGEREF _Toc392599981 \h 522-2-13- فضیلت روز غدیر PAGEREF _Toc392599982 \h 542-2-14- عاشورا در غدیر PAGEREF _Toc392599983 \h 56فصل سوم- توصیف سیمای امیرالمؤمنین(ع) و جایگاه ایشان در غدیریه‌ها PAGEREF _Toc392599984 \h 583-1- مقام امیرالمؤمنین(ع) PAGEREF _Toc392599988 \h 593-1-1- امام علی (ع) و آیه‌ی ولایت PAGEREF _Toc392599989 \h 603-1-2- امام علی (ع) و سوره‌ی «دهر» PAGEREF _Toc392599990 \h 613-1-3- امام علی (ع) و آیه‌ی تطهیر PAGEREF _Toc392599991 \h 633-1-4- امام علی (ع)‌ و آیه‌ی «مباهله» (حدیث انفسنا) PAGEREF _Toc392599992 \h 643-1-5- امام علی (ع) در احادیث نبوی PAGEREF _Toc392599993 \h 653-1-5-1- امام علی (ع)‌ و فضیلت بر انبیاء علیهم السلام PAGEREF _Toc392599994 \h 653-1-5-2- امام علی(ع) وحدیث ثَقَلین PAGEREF _Toc392599995 \h 703-1-5-3- امام علی(ع) و حدیث سفینه PAGEREF _Toc392599996 \h 713-1-5-4- امام علی(ع) و حدیث ولایت PAGEREF _Toc392599997 \h 713-1-5-5- امام علی (ع) و حدیث منزلت PAGEREF _Toc392599998 \h 723-1-5-6- امام علی (ع)‌و حدیث « أنا مَدِینَةُ الْعِلْمِ، وَعَلِیٌّ بَابُهَا» PAGEREF _Toc392599999 \h 733-1-5-7- امام علی (ع) و حدیث « علی منی کنفسی …» PAGEREF _Toc392600000 \h 743-1-5-8- امام علی (ع) و حدیث «قسیم النار و الجنّه» PAGEREF _Toc392600001 \h 753-1-5-9 – امام علی (ع)‌ و حدیث « خُلِقتُ اَنا وَ عَلیٌ مِن نورٍ واحدٍ » PAGEREF _Toc392600002 \h 763-1-5-10- امام علی (ع)‌ و حدیث « النّاسُ مِنْ شَجَرٍ شَتّی …» PAGEREF _Toc392600003 \h 763-1-5-11- امام علی (ع) و حدیث « خمّرت طینة آدم بیدی اربعین صباحاً» PAGEREF _Toc392600004 \h 773-2- القاب و ويژگيهاي شخصيتي امام علي(ع) PAGEREF _Toc392600005 \h 783-2-1- امام علی(ع) همسر حضرت زهرا(س) PAGEREF _Toc392600006 \h 783-2-2- علی(ع) داماد پیامبر(ص) PAGEREF _Toc392600007 \h 793-2-3- علی(ع) شافع محشر PAGEREF _Toc392600008 \h 803-2-4- علی(ع) ساقی کوثر PAGEREF _Toc392600009 \h 813-2-5- بت شکنی امام علی (ع) PAGEREF _Toc392600010 \h 823-2-6- امام علی(ع)، ابوتراب PAGEREF _Toc392600011 \h 833-2-7- علی (ع) مظهر ايزد PAGEREF _Toc392600012 \h 843-2-8- امام علی مظهر جود و سخاوت PAGEREF _Toc392600013 \h 863-2-9- امام علی (ع) قهرمان میدان‌های نبرد PAGEREF _Toc392600014 \h 883-3- اعتراف غدیریه‌سرایان به عجز و ناتوانی خود از منقبت حضرت امیر(ع) PAGEREF _Toc392600015 \h 93فصل چهارم- بررسی صور خیال در غدیریه‌های دوره بازگشت ادبی PAGEREF _Toc392600016 \h 954-1- تشبيه PAGEREF _Toc392600019 \h 964-2- استعاره PAGEREF _Toc392600020 \h 1024-3- كنايه PAGEREF _Toc392600021 \h 1064-4- مجاز PAGEREF _Toc392600022 \h 108فصل پنجم- بررسی مضامین و ساختارهای غدیریه‌ها و نتیجه‌گیری PAGEREF _Toc392600023 \h 1115-1- غدیریه‌سرایان و بررسی ساختار غدیریه‌ها PAGEREF _Toc392600027 \h 1125-1-1- آذر بیگدلی(م 1195ق) PAGEREF _Toc392600028 \h 1125-1-2- هاتف اصفهانی(م 1198ق) PAGEREF _Toc392600029 \h 1135-1-3- وامق یزدی(م 1262ق) PAGEREF _Toc392600030 \h 1155-1-4- قاآنی شیرازی(م 1270ق) PAGEREF _Toc392600031 \h 1155-1-5- داوری شیرازی(م 1283ق) PAGEREF _Toc392600032 \h 1185-1-6- سروش اصفهانی(م 1285ق) PAGEREF _Toc392600033 \h 1185-1-7- همای شیرازی(م 1290ق) PAGEREF _Toc392600034 \h 1225-1-8- افسر کرمانی(م 1300ق) PAGEREF _Toc392600035 \h 1225-1-9- جیحون یزدی(م 1301ق) PAGEREF _Toc392600036 \h 1235-1-10- عبدالجواد جودی(م 1302ق) PAGEREF _Toc392600037 \h 1235-1-11- وفایی شوشتری( م 1303ق) PAGEREF _Toc392600038 \h 1245-1-12- میرزا عبدالرسول مدّاح شوشتری(م ؟ ) PAGEREF _Toc392600039 \h 1255-1-13- محمد حسین عنقا( م1308 ق) PAGEREF _Toc392600040 \h 1255-1-14- میرزا حبیب اصفهانی(م 1311ق) PAGEREF _Toc392600041 \h 1265-1-15- صفی علیشاه(م 1316ق) PAGEREF _Toc392600042 \h 1275-1-16- محیط قمی(م 1317ق) PAGEREF _Toc392600043 \h 1275-1-17- مشتاقی نائینی(م 1318ق) PAGEREF _Toc392600044 \h 1285-1-18- وهّاج خوانساری( م 1319ق) PAGEREF _Toc392600045 \h 1285-1-19- عُمّان سامانی(م 1322ق) PAGEREF _Toc392600046 \h 1305-1-20- حکیم ساوجی(م 1322ق) PAGEREF _Toc392600047 \h 1305-1-21- محمد کاظم صبوری(م 1322ق) PAGEREF _Toc392600048 \h 1325-1-22- عباس شباب شوشتری(م 1324ق) PAGEREF _Toc392600049 \h 1355-1-23- الهامی کرمانشاهی(م 1325ق) PAGEREF _Toc392600050 \h 1365-1-24- طرب (م 1330ق) PAGEREF _Toc392600051 \h 1385-1-25- اختر طوسی( م 1334ق) PAGEREF _Toc392600052 \h 1425-1-26- ابوالحسن حیرت(م 1336ق) PAGEREF _Toc392600053 \h 1445-1-27- ادیب الممالک فراهانی(م1336ق) PAGEREF _Toc392600054 \h 1445-1-28- فرصت شیرازی(م 1339ق) PAGEREF _Toc392600055 \h 1455-1-29- درودیان تفرشی( م 1344ق) PAGEREF _Toc392600056 \h 1465-1-30- عبرت نائینی( م 1362ق) PAGEREF _Toc392600057 \h 1485-2- بررسی ساختار غدیریه‌ها PAGEREF _Toc392600058 \h 1515-2-1- قالب‌های شعری PAGEREF _Toc392600059 \h 1515-2-2- وزن PAGEREF _Toc392600060 \h 1525-2-3- مطلع(مقدمه) PAGEREF _Toc392600061 \h 1535-3- نتیجه گیری PAGEREF _Toc392600062 \h 154پیوست- غدیریه سرایان و غدیریه‌ها PAGEREF _Toc392600063 \h 162آذر بیگدلی(م 1195ق) PAGEREF _Toc392600065 \h 163هاتف اصفهانی (م 1198 ق) PAGEREF _Toc392600066 \h 166وامق یزدی(م 1262ق) PAGEREF _Toc392600067 \h 168قاآنی شیرازی (م 1270ق) PAGEREF _Toc392600068 \h 170داوری شیرازی(م 1283ق) PAGEREF _Toc392600069 \h 174سروش(م 1285ق) PAGEREF _Toc392600070 \h 175همای شیرازی(م 1290ق) PAGEREF _Toc392600071 \h 183افسر کرمانی(م 1300ق) PAGEREF _Toc392600072 \h 186جیحون یزدی(م 1301ق) PAGEREF _Toc392600073 \h 188میرزا عبدالجواد جودی(م 1302ق) PAGEREF _Toc392600074 \h 191حاج ملافتح الله شوشتری( م 1303ق) PAGEREF _Toc392600075 \h 193میرزا عبدالرسول مدّاح شوشتری( قرن سیزدهم هجری) PAGEREF _Toc392600076 \h 195محمد حسین عنقا( م1308 ق) PAGEREF _Toc392600077 \h 198میرزا حبیب اصفهانی(م 1311ق)200صفی علیشاه(م 1316ق)202محیط قمی(م 1317ق) PAGEREF _Toc392600080 \h 203مشتاقی نائینی(م 1318ق) PAGEREF _Toc392600081 \h 205وهّاج خوانساری( م 1319ق)208عُمان سامانی(م 1322ق)211حکیم ساوجی(م 1322ق) PAGEREF _Toc392600084 \h 213میرزا محمد کاظم صبوری(م 1322ق) PAGEREF _Toc392600085 \h 217ملا عباس شباب شوشتری(م 1324ق) PAGEREF _Toc392600086 \h 226الهامی کرمانشاهی(م 1325ق)231طرب (م 1330ق) PAGEREF _Toc392600088 \h 235اختر طوسی( م 1334ق) PAGEREF _Toc392600089 \h 246میرزا ابوالحسن حیرت(م 1336ق) PAGEREF _Toc392600090 \h 254ادیب الممالک فراهانی(م1336ق) PAGEREF _Toc392600091 \h 256فرصت شیرازی(م 1339)258درودیان تفرشی( م 1344ق)262عبرت نائینی( م 1362ق) PAGEREF _Toc392600094 \h 267منابع PAGEREF _Toc392600095 \h 273منابع اصلی PAGEREF _Toc392600096 \h 274منابع مکتوب PAGEREF _Toc392600097 \h 274منابع غیر مکتوب PAGEREF _Toc392600098 \h 281منابع فرعی282

فهرست نمودارها5-1- نمودار صور خيال در غديريه هاي دوره ي بازگشت ادبي……………………………………………………..157
5-2- نمودار قالب شعري غديريه هاي بازگشت ادبي…………………………………………………………………….158
5-3- نمودار كاربرد بحور عروضي در غديريه هاي دوره ي بازگشت ادبي………………………………………159
5-4- نمودار مطلع غديريه‌هاي دوره‌ي بازگشت ادبي…………………………………………………………………….160
مقدمهواقعه‌ی غدیر یکی از بزرگ‌ترین حوادث دینی و سرنوشت‌ساز در تاریخ اسلام است که در سال دهم هجرت، هنگام بازگشت پیامبر (ص) از حجة‌الوداع در منطقه‌ی غدیر خم و با حضور هزاران نفر رخ داد. در این روز پیامبر (ص) از جانب خداوند بلند مرتبه،‌ حضرت علی(ع) را به عنوان جانشین بعد از خود ، امامت امت و پرچم هدایت منصوب کردند تا آنان را از سقوط و تباهی دوران حفظ نمایند . آیات تبلیغ و اکمال دین و… که در جریانات غدیر خم نازل گردید، همچنین تأکیدهای فراوان پیامبر اکرم (ص) و بیعت حاضرین در غدیر با امیرالمؤمنین ، علی (ع) به دستور پیامبر (ص) نشان از اهمیت و جایگاه عظیم این انتصاب دارد .
این واقعه در فراز و فرود‌های تاریخی و جریانات سیاسی، همواره مورد مناقشه بوده است. اکثر شیعیان سعي كرده‌اند با روش‌هاي گوناگون به اثبات و زنده نگه داشتن واقعه‌ی غدير بپردازند. یکی از مهمترین راه‌های اثبات غدیر، تبلور آن در اسناد تاریخی و مذهبی است؛ در کنار اسناد فوق،‌ متون ادبی نیز تصویرگری زیبا بر این حقیقت تاریخی بوده‌اند. ادبیات یکی از ابزارهایی است که پیوسته در خدمت مردم بوده و نویسندگان و شاعران از آن به عنوان ابزاری برای بیان افکار و عقاید خویش بهره برده‌اند . غدیرتنها واقعه‌ای است که در میان تاریخ وقایع اسلام از همان ابتدا مورد توجه شاعران قرار گرفت و در گذر قرن‌ها در ادب و فرهنگ مردم حضور داشته و شاعران مذاهب مختلف را واداشته تا درباره‌ی آن هنرنمایی کنند.
شعرای بسیاری در طول تاریخ ادبیات بشر، غدیر را دست‌مایه‌‌ اشعار خود قرار داده‌اند و آثار نغز بسیاری در این زمینه آفریده‌اند . شاعران ولایت‌مدار و متعهد دوره بازگشت ادبی به فراخور دانش ، استعداد ، توانايي و ذوق خویش از این دریای بیکران توشه‌ها برداشته و بهره‌ها برده‌اند و با وصف واقعه‌ي غدير، ضمن ابراز ارادت خود به آستان اميرالمؤمنين(ع) به پايداري و تثبيت ولايت ايشان، كمك كرده‌اند. اين گونه اشعار كه معمولاً در قالب قصیده و مدح امیرالمؤمنین، علی(ع)‌،‌ توصیف واقعه‌ی غدیر، بیان حقیقت تاریخی آن و حقانیت ولایت امام علی(ع)‌ سروده می‌شود،‌ غدیریه نام دارد. غدیریه‌ها علاوه بر ارزش هنری و ادبی ، که برخاسته از ایمان خالص شاعران است، در دنیای ادب جایگاه والایی دارند و از لحاظ تاریخی اسنادی معتبر به شمار می‌آیند.

بیان مسأله
در طول تاريخ شعر فارسي غديريه‌هاي بسياري توسط شاعران گوناگون، سروده شده است امّا غديريه سرايي در دوره‌ي بازگشت ادبي به اوج خود رسيد و شاعران بسياري، ذوق و همّت خود را صرف انعكاس ولايت امام علي(ع) در اشعار خود نمودند. شاعرانِ بازگشت، ضمن وصف واقعه‌ي غدير با استفاده از اسناد تاریخی، استشهادهای قرآنی و احادیث نبوی به مدح و منقبت اميرالمؤمنين(ع) نيز پرداخته و در بیان مقام و منزلت امام علی(ع) به نبردها و رشادت‌های ایشان اشاره نموده‌اند. همچنین غديريه‌سرايان دوره‌ي بازگشت ادبي، اوصاف و ویژگی‌های اميرالمؤمنين(ع) را به شکل ممتازی در اشعارشان منعکس نموده، با صراحت کامل و بی‌پرده از حقانیت امامت حضرت علی‌(ع) سخن گفته و گامي مهم در اعتلاي فرهنگ تشیع و ماندگاريِ آن برداشته‌اند.
اهداف و سؤالات
زدودن غبار مظلومیت از سیمای امام علی(ع) بر تک تک پیروان آن حضرت ایجاب تکلیف می‌کند و ما نیز ضمن تبیین آن به عنوان هدف پژوهش،‌ سعی کرده‌ایم با تحلیل غدیریه‌های دوره‌ی بازگشت، به سوالاتی چون: ویژگی‌های انعکاس واقعه‌ی غدیر، چگونگی توصیف سیمای امام علی(ع)، درونمایه‌ی صور خیال و ساختار غدیریه‌ها پاسخ دهیم.
فرضیه‌ها
به نظر می‌رسد انتخاب حضرت علی(ع) به خلافت توسط پیامبر جلوه‌ی بیشتری در غدیریه‌ها دارد.
بررسی اولیه‌ نشان می‌دهد مظلومیت امیرالمؤمنین(ع) انعکاس بیشتری در غدیریه‌ها داشته باشد.
تصور می‌شود شجاعت امام علی(ع) بیشترین کاربرد را در درون‌مایه‌ی ساخت صور خیال داشته باشد.

پیشینه‌ی تحقیق
با مروری بر منابع و فعالیت‌های پژوهشی انجام شده، مشاهده شده است که کتب معدودی در زمینه‌ي مورد پژوهش به رشته‌ی تحریر در آمده است؛ ولی هیچکدام به تحلیل و بررسی موضوعی غدیریه‌ها نپرداخته‌اند. که از میان آن منابع بررسی شده می‌توان به کتب ذیل اشاره کرد:
«غدیریه‌های فارسی از قرن چهارم تا چهاردهم» تألیف محمد صحتی سردرودی
اگرچه به نظر می‌رسد تهیه‌ی چنین مجموعه‌ای زحمت بسیاری طلبیده باشد، اما باید گفت که نویسنده‌ی این اثر بدون تحلیل و بررسی محتوایی اشعار، هر گونه شعری را که به گونه‌ای به غدیر اشاره داشته است، به عنوان غدیریه ذکر کرده است؛ چه بسا اشعار مدحیه‌ای که در این کتاب به عنوان غدیریه ذکر شده است و چه غدیریه‌های زیبا و قابل ذکری که در این کتاب به آنها اشاره نشده است. این کتاب بسیاری از شعرها را به صورت ناقص آورده است، در ذکر مطلع و مقطع اشعار دقت لازم صورت نگرفته است، از برخی شعرای غدیریه‌سرای دوره‌ی بازگشت حتی نامی و ذکری به میان نیامده است.
« در ساحل غدیر» اثر احمد احمدی بیرجندی
به نظر می‌رسد گردآورنده‌ی این مجموعه به گلچینی از غدیریه‌های فارسی بسنده نموده، به طوری که به ندرت غدیریه‌ای از شاعران دوره‌ی بازگشت در آن دیده می‌شود. البته هیچکدام از آن غدیریه‌ها کامل نیست و در آنها نه تنها شاعران معرفی نشده‌اند،‌ بلکه محدوده‌ی زمانی آنان نیز ذکر نگردیده است و اغلب شاعران غدیریه‌سرای این اثر از معاصرین می‌باشند.
گفتنی است که پیرامون مناقب حضرت علی(ع) در اشعار فارسی پژوهش‌هایی انجام گرفته است که تا قرن دهم هجری را شامل می‌شود و تاکنون پژوهشی درباره‌ی غدیریه‌سرایان دوره‌ی بازگشت صورت نپذیرفته است.

شیوه‌ی انجام تحقیق
برای انجام پژوهش مذکور پس از بررسی پیشینه‌های فوق، ابتدا منابع مرتبط شناسایی شده و سپس با مراجعه به اصل کتب و دواوین شعرا و در موارد معدودی تذکره‌های دوره‌ی بازگشت نسبت به جمع‌آوری غدیریه‌ها تمهیدات لازم اندیشیده شد. در این پژوهش سعی بر آن شده است که با دسته‌بندی موضوعات و تحلیل و تبیین آنها، نسبت به ارائه‌ی اثری نو، بدیع و کامل همّت گماشته شود.
پژوهشگر امید دارد که این تلاش اندک مقدمه‌ی گام‌های بعدی در راه شناساندن فرهنگ و آموزه‌های غدیر از منظر شعر و ادبیات گردد.

فصل اولکلیات
1-1 – شرح واقعه‌ی تاریخی غدیر خمهمان گونه كه برخي از زمان‌ها، انسان‌ها و مکان‌ها در طول تاريخ سرگذشت شگفت‌انگیزی داشته‌اند برخی از سرزمین‌ها نيز در سیر تاریخ بشریّت تأثیر بسزایی گذاشته‌اند. کوه طور، رود نیل، رود فرات،‌ روز بعثت پیامبر(ص)، و روز عاشورا و… هرکدام باری از حوادث تاریخی را به دوش می‌کشند؛ «غدیر خم» نیز به عنوان یکی از همین مکان‌های مقدس یادآور واقعه‌ی عظیم و تاریخی غدیر است. در حجة‌الوداع سال دهم هجرت، پیامبرگرامی اسلام(ص) در این سرزمین نقش بسیار مهمی ایفا نمود و «وصایت و ولایت» امام علی (ع)، داماد،‌ پسر عمّ و نخستین مرد مسلمان را رقم زد.
پیامبر اکرم (ص) حدود بیست سال به تبلیغ توحید، خداشناسی و یکتاپرستی پرداخته، نبوّت، معاد، نماز، زکات، حج و سایر احکام و فرائض اسلامی را به مردم آموخت و آنها را تربیت نمود. تلاش و جهادهای مکرر پیامبر (ص)، علی (ع) و یاران وی، بت پرستان و بدخواهان را در نقاط مختلف عربستان آرام نمود و اصحاب و یارانی فداکار را جذب دين اسلام كرد. پیامبر (ص) در سال دهم هجرت در آخرین سال عمر شریف خود،‌ برای تعلیم مناسک حج و آداب و احکام دین مبین اسلام به مکه مشرف گردید و پس از به جا آوردن اعمال،‌ به سوی مدینه رهسپار شد. در آن هنگام که آن کاروان بزرگ در حرکت بود، جبرئیل امین در حالی که آیه‌ي کریمه‌ي ذيل را می‌خواند از جانب خداوند متعال بر پیامبر نازل شد:
« يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ»
«ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شد، ابلاغ کن و اگر نکنی،‌ پیام خدا را نرسانده‌ای. خدا تو را از( شرّ)‌ مردم نگاه می‌دارد. یقیناً خدا گروه کافران را هدایت نمی‌کند.»
این آیه که به آیه‌ی تبلیغ معروف و مشهور است یکی از روشن‌ترین، متقن‌ترین و مستندترین دلایل امامت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین (ع) است . در این آیه تنها روی سخن به پیامبر (ص) است که آن چه را از سوی پروردگار به او نازل شده است، حتماً به مردم برساند؛‌ و از خطرها‌ نیندیشد؛ دل قوی دارد که خداوند او را از مردم بدخواه حفظ می‌کند.
در این آیه خداوند متعال به پیامبر گرامی اسلام (ص) تأکید می‌کند که اگر این پیام را به مردم نرساند،‌ چنان است که رسالت الهی را به پایان نبرده است. براساس روایات، موضوع مهمی که این همه بر آن تأکید شده است، وصایت، امامت و تعیین جانشینی بلافصل امام علی(ع)‌ می‌باشد که درباره‌ی شأن نزول این آیه و دیگر آیات غدیر در فصل دوم به نکات لازم اشاره گردیده است.
احادیث زیادی درباره‌ی این آیه‌ی شریفه که مؤیّد جانشینی علی (ع) و وصایت و ولایت آن حضرت است، نقل شده که آن را به حدّ تواتر رسانده‌ است؛ هرچند بسیاری از مورخان و محدثان اهل سنّت که خود، این احادیث را در کتب و مجموعه‌های روایی و حدیثی نقل کرده‌اند، به وادی لجاج و عناد رفته و آن را کم‌رنگ وبی‌اهمیت جلوه داده و شأن نزول این آیه را پنهان کرده‌اند. علامه امینی (ره) حدیث غدیر را در کتاب خود «الغدیر»، از یکصد و ده نفر ازصحابه با اسناد و مدارک و از کتب بسیاری از دانشمندان اسلامی اهل سنّت، نقل نموده است.
این نقطه‌ی بزرگ تاریخی، غدیر خم، که نامش همچنان در تاریخ باقی می‌ماند و بر تارک زمان می‌درخشد، چهار راه بود. راهی به سوی مدینه در شمال، راهی به شرق به سوی عراق، راهی به سوی غرب، یعنی سرزمین مصر و راهی به سوی یمن در جنوب می‌رفت. مشیّت الهی بر این قرار گرفته بود که در همین روز و در همین نقطه، مسلمانان آخرین پیام الهی را بشنوند و پس از آن از یکدیگر جدا شوند. این نقطه‌ی پایانی و آخرین دستور، ابلاغ ولایت، امامت و وصایت حضرت علی (ع) بود که برای جانشینی پیامبر (ص) شایسته‌ترین فرد و زبده‌ترین سردار شجاع اسلام و مرد سخن و عمل بود.
پیامبر (ص) دستور داد: آنان که پیش افتاده‌اند؛ برگردند و آنان که عقب مانده‌اند برسند و ابتدا و انتهای قافله در یک جا جمع شوند. به دستور آن حضرت تا رسیدن تمام جمعیت کسی نمی‌بایست در آن جایگاه می‌نشست. همه ایستادند و فهمیدند که پیامبر به خاطر امر مهمی آنان را فراخوانده است.این اجتماع آخرین اجتماع مسلمانان با پیامبر به شمار مي‌رود. سخنان پیامبر در این اجتماع، مهمترین سخنانی بود که ايشان بدان وسیله از امت خود وداع می‌نمود. پیامبر پس از ادای فریضه‌ی نماز، به میان جمعیت رفت و بر منبر بلندی که از جهاز شتران ترتیب یافته بود قرار گرفت. عدّه‌ای ازیاران آن حضرت می‌خواستند برای فرار از گرمای شدید به چادرهای خود پناه برند؛ ولی پیامبر (ص) به آنان فرمود که خود را برای شنیدن پیام مهمّی آماده کنند.
آن حضرت پس از قرار گرفتن بر بالای منبر، خطبه‌ی خود را با حمد و ثنای الهی آغاز کرد و سخنش را حول محور شخصیت جانشینش امام علی (ع) و ذکر فضایل و مناقب و رتبه‌ی رفیع امیرالمؤمنین علی (ع) نزد خدا و رسول ایراد نمود و مسلمین را به اطاعت از آن حضرت و اهل بیت طاهرینش (علیهم السلام) فرمان داد. پیامبر تأکید نمود اینها حجت‌های خدا و اولیاء‌ مقرّب او و در دین و شریعت مورد اعتماد آن حضرت هستند و اطاعت از ایشان اطاعت از خدا و رسول است و نافرمانی از ایشان نافرمانی از خداست. پیروان ایشان در بهشتند و مخالفان ایشان در دوزخ.
در ادامه‌ی ایراد خطبه و پس از گواهی مردم بر انجام رسالت حضرت، پیامبر دست حضرت علی (ع) را بالا برده تا حدی که سفیدی زیر بغل هردو نمایان شد،‌ طوری که همه‌ی مردم آن حضرت را دیدند و شناختند و دانستند که کیست. پس از آن فرمود: «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ، فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ.» و این سخن را سه بار تكرار نمود. سپس دست به دعا گشود :« اللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَعادِ مَنْ عاداهُ وَاْنصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ» پیامبر پس از اعلان رسمی جانشینی و وصایت و امامت امیرالمؤمنین علی (ع) تأکید کرد که باید حاضران این امر را به غایبان برسانند و ابلاغ نمایند.
پیش از پراکندگی جمعیت، امین وحی الهی رسید و آیه‌ی اکمال را نازل نمود:‌« الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي وَرَضيتُ لَكُمُ الاْسْلامَ دينا»
در آن هنگام پیامبر (ص) فرمود: «الله اکبر بر اکمال دین و اتمام نعمت و خشنودی خدا به رسالت من و ولایت علی(ع)‌ بعد از من». پس از آن به دستور پیامبر (ص) حضرت علی(ع) در خیمه‌ی خود نشستند و حاضران به نزد آن حضرت رفته و با ایشان بیعت کرده و به عنوان امیرالمؤمنین به آن حضرت تبریک گفتند.
اين واقعه‌ي مهم، در طول تاريخ توسط افراد مختلف و با اشكال گوناگون مورد تعريف و تاكيد قرار گرفته و از نسلي به نسل ديگر انتقال يافته است. هر يك از شيعيان به فراخور توانايي و جايگاهي كه داشته سعي نموده صدق ولايت امام علي(عليه السلام) را بيان كند. در اين ميان،به دليل اهميت جايگاه سخن و استقبال مردم از شعر، شاعران در انتقال و برجسته‌سازي واقعه‌ي غدير نقش به سزايي دارند. انعكاس واقعه‌ي غدير در اشعار فارسي نمود گسترده اي دارد. شاعراني همچون: فردوسی،‌ ناصر خسرو، سنایی غزنوی در فضایل امام علی (ع)‌ اشعار زیبایی سروده‌اند،‌ اما به تصریح از غدیر خم یاد و نامی در آثارشان نیست.
در آثار شاعران نام‌آوری چون‌ فرخی، ‌انوری،‌ عنصری،‌ خاقانی و حتی سعدی و حافظ و ‌بسیاری دیگر از شاعران قرون ششم،‌ هفتم و هشتم هجری نیز وضع چنین است اما در دوره‌ي صفويان به دليل رسمي شدن مذهب تشيع غديريه‌سرايي رونق فراواني مي‌يابد و در دوره‌ي بعدي يعني همزمان با روي كار آمدن قاجاريان و آغاز مكتب ادبي بازگشت،‌ علاوه بر رواج بسيار اشعار آييني، غديريه‌سرايي نيز به اوج خود رسيد و شاعران بسياري در اين دوره به انعكاس غدير در اشعار خود پرداختند. از دلايل رواج غديريه سرايي در اين دوره مي توان به نكات ذيل اشاره نمود:
جايگير شدن مذهب تشيع در جامعه و مباهات شاعران به مذهب خود
تشويق پادشاهان
رقابت با شاعران ادوار گذشته در اظهار مذهب و افتخار به آن
1-2- دوره‌ی بازگشت ادبیاز میان دورانی که تاریخ ادبیات پشت سرنهاده « دوره‌ی بازگشت ادبی» به جهات مختلف از جمله تحولات سیاسی، اجتماعی و ادبی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخی ما به حساب می‌آید که با کمی تسامح، سال‌های بین سقوط صفویه تا استقرار مشروطه را در بر می‌گیرد. در این میان نظرات مختلف دیگری نیز وجود دارد که محدوده‌ی زمانی دوره‌ی بازگشت ادبی را کمی متفاوت‌ از نظر فوق دانسته‌اند. حسن انوشه می‌نویسد که بازگشت ادبی، جنبشی است در شعر فارسی از اواسط سده‌ی دوازدهم تا اوایل سده‌ چهاردهم هجری قمری که در شیراز و اصفهان و خراسان جریان داشت و واکنشی بود در برابر پیچیدگی و باریک‌بینی‌های سبک هندی و بازگشتی به شیوه‌ی استادان سبک خراسانی و عراقی.
به نظر بهار دوره‌ی بازگشت همزمان با جلوس کریم‌خان زند آغاز می‌شود و مقارن با پادشاهی مظفر الدین شاه (1313هـ.ق) و ظهور ادبیات مشروطه پایان می‌یابد. رضا زاده شفق، نیز شروع نهضت بازگشت را اواخر قرن دوازدهم هـ.ق و عمده‌ی مرکز آن را اصفهان می‌داند. البته این نکته را باید در نظر داشت که فکر بازگشت به گذشته یکباره و بدون مقدمه نبوده است؛ بلکه در دوره‌ی صفویه و اوج سبک هندی نیز کسانی بودند که شیوه‌ی استادان قدیم را سرلوحه‌ی کار خویش قرار داده و به شیوه‌ی آنان شعر می‌سرودند؛‌ امّا چون در آن دوران وجه غالب با سبک هندی بود، شیوه‌ی شعر آنها چندان تأثیری در سیر شعر فارسی نداشت. همان طور که در دوران فترت و بازگشت ادبی نیز کسانی بودند که به شیوه‌ی هندی شعر می‌سرودند؛‌ امّا چون غالب شاعران، بازگشت به گذشته را اختیار کرده بودند، طبیعی است که در تاریخ ادبیات، این دوره را به نام «دوره بازگشت ادبی» نام‌گذاری کنند.
شاعران پیرو بازگشت ادبی بر این عقیده بودند که شیوه‌ی شاعرانی از قبیل کلیم کاشانی،‌ صائب تبریزی،‌ وحید قروینی و نظایر آنها خلاف فصاحت و بلاغت است که در زبان فارسی وجود دارد و باید آن را ترک کرد و به شیوه‌ای که همواره مقبول سخن‌شناسان و ناقدان و گویندگان استاد بوده است، بازگشت.
همین امر موجب شد تا آن چه سروده‌اند فاقد نگاه، حس،‌ ادراک و اندیشه‌ی تازه و متناسب با روزگار سرایندگان آن باشد. به بیان دیگر، شعر شاعران بازگشت بدون توجه به زمان، مکان، رفتارها و انتقادات اجتماعی و مناسبات سیاسی سروده شده است؛‌ زیرا آنها معتقد بودند شاعر نباید خودش باشد بلکه باید دیگری باشد و چنین شد که تاریخ ادبیات ایران از «مشتی آدم‌های دروغین» پر شد.
شاعرانی که خود را به جای عنصری، فرخی، منوچهری،‌ فردوسی، سعدی، حافظ و … می‌پنداشتند و سعی می‌کردند آن چه را دیگران سروده‌اند بار دیگر بسرایند و به اصطلاح «اقتفا»‌ یا «تتبّع» کنند. لازمه‌ی چنین تقلید‌هایی آشنایی کامل با سبک سرایندگان پیشین بود و این امر با تاراج کتابخانه‌های بزرگ به ویژه کتابخانه‌های هرات و سمرقند توسط نادر و انتقال آن به نواحی مرکزی ایران محقق شد.
نشانه‌های آشنایی شاعران عهد افشاریه و زندیه با شیوه‌ی قدما در شرح احوال آنها به خوبی مشهود است، چنانکه هاتف اصفهانی در دیوان‌های شاعران متقدم تبحّری تمام داشت و به عربی هم در اسلوب قدما شعر می‌گفت، صباحی را معاصرانش شاعری دانشمند تلقی می‌کردند و آذر به مناسبت اشتغال به نوشتن تذکره‌ی شاعران، بسیاری از وقت خویش را صرف مطالعه‌ی اشعار قدما و گلچین نمودن آنها کرده بود.
از نظر زمانی دوره‌ي بازگشت ادبی را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد:
1- بازگشت ادبی اول
2- بازگشت ادبی دوم
بازگشت ادبی اول یا دوره‌ی اول، پس از فروپاشی سلسله‌ی صفویه وهمراه با برچیده شدن بساط افغانان و جلوس نادر ( 1148 هـ.ق) آغاز شد و در اواخر عهد نادری به اوج خود رسید. اصفهان که از دوران صفویه مرکز سیاسی،‌ فرهنگی، علمی، معماری و ادبی ایران شناخته می‌شد کانون تحولات ادبی قرار گرفت با تشکیل انجمن مشتاق در حوزه‌ی ادبی اصفهان، شاعران ملول از سبک هندی به آن انجمن راه یافته و به رهبری مشتاق اصفهانی مجالس نقد شعر تشکیل دادند. از جمله کسانی که در انجمن مشتاق حضور داشتند، می‌توان به محمد شعله، میرزا نصیر اصفهانی، عاشق اصفهانی،‌ آذر بیگدلی،‌ هاتف اصفهانی،‌ صباحی بیدگلی، رفیق اصفهانی و صهبای قمی اشاره کرد. آنان شیوه‌ی خود را کناره‌گیری از سبک هندی و سرودن به سبک استادان پیش از سبک هندی قرار دادند و به پیروی شاعران متقدم رفتند.
گرچه این افراد به طور کامل منشأ جریان بازگشت ادبی نیستند؛‌ اما « کاروان‌سالار رهروان این طریق، مشتاق اصفهانی است که آذر، صباحی، صهبا و اکثر شعرای دیگر این عصر»به پیروی از او سبک قدما را مورد استفاده قرار دادند. تشکیل این انجمن از چند جهت حائز اهمیت است؛ یکی آنکه شاعران توانستند پس از سال‌ها بار دیگر در مکانی – اگرچه این مکان قصر حاکمان نبود- گرد هم آیند و دیگر آنکه حاضران در انجمن مشتاق به واسطه‌ی مطالعه‌ی دیوان‌های استادان قدیم و اهل ذوق بودن، با نقد شعر آشنا شدند. بنابر این شعر شاعران پس از عرضه در انجمن مشتاق به محک نقد سپرده می‌شد و احیاناً کاستی‌هایش رفع می‌گردید.
از دیگر آثار تشکیل انجمن مشتاق در ادب فارسی، تربیت شاعران و گویندگان اهل ذوق و ادب بود که نتیجه‌ی آن در دوره‌ی بعد در انجمن نشاط و خاقان « بازگشت ادبی دوم» مشخص گردید. این موضوع در نیرو گرفتن پدیده‌ی بازگشت تأثیر بسزایی داشت؛ زیرا « این شاگردان غالباً با شبکه‌ای از روابط استاد و شاگردی، انجمنی، خویشاوندی و دوستانه به هم پیوسته بودند و تشکلی داشتند که می‌توانستند همچون حزب یا مکتبی واحد بر اساس مرامنامه و بیانیه‌ای واحد « طریقه‌ی اختفای استادان» به کار بپردازند» و آن را از نسلی به نسل دیگر منتقل کنند.
از نظر ادبی اکثر گویندگان انجمن مشتاق غزل‌سرا بودند؛ در حقیقت انجمن ادبی اصفهان بازگشت به سبک عراقی را توصیه می‌کردند. آنها شیوه‌ی کارشان همانند غزل‌سرایان قرن هفتم و هشتم بود و جز در پاره‌ای ابیات که نظر به سبک هندی داشتند، از مضامین بدیع و تازه‌ که قابل طرح باشد، در اشعارشان چیزی نمی‌توان یافت.
از جمله مواردی که شاعران دوره‌ی فترت به آن توجه داشتند، استفاده از اصطلاحات و مثل‌های رایج و کاربرد عامیانه‌ی زبان بود. که میراث سبک هندی در این دوره است. زبان به کارگرفته شده در غزل شاعران این دوره نیز زبان غزل‌سرایان قرن هفتم و هشتم است که در آن گاهی به آرایش کلام و رعایت فصاحت میان الفاظ توجه داشتند. اگرچه به علت نداشتن شناخت کافی از زبان شاعران آن دوره گاه لغزش‌هایی نیز در اشعارشان مشاهده می‌شود.
نکته‌ی بارز در زبان شعری این شاعران توجه نکردن آنان به زبان رایج روزگارشان بود که موجب شد شعرشان هیچ نشانه‌ای از زبان روزگاری که در آن زندگی می‌کردند، نداشته باشد. در مجموع می‌توان این طور نتیجه‌گیری کرد که در این دوره از ادبیات فارسی، تازگی و نوآوری خاصی پدید نیامد؛ زیرا که شاعران این عصر بنای کارشان را عموماً بر تقلید گذاشته بودند. تقلیدی که در اصطلاحات، لغات، ترکیبات و حتی اندیشه و تفکر نیز نمود پیدا کرده‌است و آنها را عمدتاً شاعرانی دور از مقتضیات زمان نشان می‌دهد.
سرایندگانی که گویی اکثرشان در آن روزگار در ایران زندگی نمی‌کردند و از اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران آگاهی نداشتند. نقش مفید شاعران این دوره را می‌توان در رفع و دفع ابتذال معنایی گویندگان سبک هندی در پایان قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم دانست؛ زیرا شاعران پیشاهنگ بازگشت ادبی سبب از بین رفتن برخی کج‌ذوقی‌ها و بی‌مایگی‌های سبک هندی که گریبان شعر فارسی را گرفته بود، شدند. ولی به جای آنکه راهی نو بیابند، چاره‌ی کار را در بازگشت دیدند، که این امر موجب سرگردانی و در نهایت افراط شاعران در بازگشت به سبک قدما به ویژه در دوره‌ی بازگشت دوم ادبی گردید.
بازگشت ادبی دوم از زمان تأسیس انجمن نشاط آغاز شد و با تشکیل انجمن خاقان در تهران اوج گرفت. در این دوره شاعران علاوه بر این که به شعرای قرن‌های ششم، هفتم و هشتم توجه داشتند؛‌ به پیروی از آثار شاعران قرن‌های چهارم و پنجم نیز پرداختند. به طور کلی می‌توان گفت شاعران این دوره تقریباً از شاهان یا شاهزادگان قاجار بودند و یا با دربار ارتباط داشتند. نشاط، قاآنی، فتحعلی خان صبا، یغما و فروغی متعلق به این دوره از بازگشت ادبی می‌باشند.
در بررسی تاریخ ادبیات دوره‌ی بازگشت ادبی، این نکته قابل توجه است که در این دوره، راه ایران و هند از یکدیگر جدا شد. ایران راه خود را در پیش گرفت ولی افغانستان و ترکستان، همچنان به هند وفادار ماندند و بازگشت ادبی از میان کشورهای فارسی زبان، تنها در ایران پاگرفت و طرفداران جدی پیدا کرد و مقبولیت یافت؛ اما در خارج از ایران به ویژه در هندوستان و افغانستان و ترکیه، سبک هندی هنوز رایج است و شعرا به این سبک سخن‌پردازی و معنی‌آفرینی می‌نمایند.بديهي است كه در این پژوهش، غديريه‌هاي سروده شده در هر دو دوره‌ي بازگشت ادبي مورد توجّه قرار گرفته است.

1-2-1- خصایص سبکی دوره‌ی بازگشت ادبیدر بررسی خصایص سبکی دوره‌ی اول و دوم بازگشت ادبی بیان نکات ذیل ضروری است:
1- سبک هندی در این دوره به یکبارگی از شعر فارسی رخت برنبست و این بسیار طبیعی است که نباید سبکی با آن همه نفوذ و عظمت که حدود دویست سال بر پهنه‌ی شعر و ادب سایه گسترده بود، با سرعت محو شود؛ بلکه اضمحلال آن به تدریج صورت گرفت.
2- شاعران دوره‌ی بازگشت ادبی ابتدا به سبک عراقی روی آوردند و سپس به سبک خراسانی توجه کردند. دوره‌ی اول بازگشت،‌ دوره‌ی سبک عراقی بود و دوره‌ی دوم که مرحله‌ی نفوذ و سلطه‌ی شعر شاعرانی مثل قاآنی شیرازی، سروش اصفهانی،‌ فتح الله خان صبا و محمود خان ملک الشعراء‌ می‌باشد، شعر کاملاً رنگ و بوی سبک خراسانی دارد و اشعار فرخی سیستانی‌،‌ منوچهری دامغانی و عنصری بلخی را به یاد می‌آورد.
3- همچنین در مکتب بازگشت ابتدا غزل مورد توجه قرار گرفت،‌ سپس قصیده؛ زیرا سبک عراقی با غزل هماهنگ است و سبک خراسانی با قصیده. شاعرانی همچون مشتاق، عاشق، آذر بیگدلی و صباحی بیدگلی اغلب در غزل طبع آزمایی کرده‌اند و شاعرانی چون قاآنی و سروش بیشتر در قصیده تبحّر داشته‌اند.
4- قالب‌های دیگر شعری مثل قطعه، رباعی، مسمّط و مخصوصاً مثنوی نیز در تمام ادوار سبک بازگشت رواج داشت. مانند مثنوی‌های آذر بیگدلی، فتحعلی‌خان صبا، نشاط اصفهانی، وصال شیرازی و سروش اصفهانی.
در دوره‌ی بازگشت ترجیع بند عرفانی و بسیار مشهور و زیبای هاتف اصفهانی با بیت ترجیع:‌
که یکی هست و هیچ نیست جز اووحده لا اله الاّ‌ هو
خودنمایی می‌کند که از ذخایر خوب گنجینه‌ی ادب فارسی است.

1-2-2- دیدگاه‌های گوناگون نسبت به دوره‌ی بازگشت ادبیمطلب قابل توجه در سبک دوره‌ی بازگشت،بررسی دیدگاه‌های مختلفی است که صاحب‌نظران در باب این سبک و این دوره ابراز کرده‌اند. بعضی از ادبا به تعریف و تمجید فراوان از آن زبان گشوده‌اند و به دنبال آن سبک هندی را نکوهش کرده‌اند و برخی نیز از آن به بدی یاد کرده‌ و انتقادها نموده‌اند، بعضی نيز جنبه‌ی اعتدال را پیش گرفته‌‌اند و علاوه بر ذکر عيوب اين دوره نكات مثبت آن را نيز بیان كرده‌اند.
از جمله منتقدين اين دوره، ادوارد براون است که می‌نویسد: « از نظر ادبیات شاید این قرن (‌قرن دوازدهم) از بی‌حاصل‌ترین قرن‌های تاریخ ایران است؛‌ زیرا تا آنجایی که نگارنده‌ اطلاع دارد، تنها شعر قابل ملاحظه‌ای که در این دوره‌ به وجود آمده است، ترجیع بند معروف هاتف اصفهانی است» البته نظر ادوارد براون بیشتر به شاعران دوره‌ی اول بازگشت ادبی (دوره‌ی افشاریه و زندیه)‌مربوط می‌شود.
از صاحبنظرانی که به ستایش مکتب بازگشت و نکوهش سبک هندی پرداخته است،‌ ملک الشعرای بهار است. وی در دیوان اشعار خویش در ضمن شعری که به نقد تاریخ شعر فارسی پرداخته است، در باب مکتب بازگشت چنین می‌سراید:
زان سبب شد سبک هندی مبتذل گشت پیدا در سخن عکس العمل
شد تتبع وجه حل بحث بعد الموت شد مقبول عام نوبت تقلید آمد در کلام
یافت این معنی دوام چاپ شد آثار استادان پیش شاعران را تازه شد آیین و کیش
سبک‌ها شد گرگ و میش
شفیعی کدکنی نیز می‌نویسد: « در واقع می‌توان این دوره را «عصر مدیحه‌های مکرر» نام گذاشت،‌ اگر شعر چهره‌هایی مثل صبای کاشانی،‌ سروش اصفهانی،‌ یغمای جندقی، قاآنی شیرازی، را که قله‌های ادب منظوم این دوره هستند در نظر بگیریم، شخص مطلع به راحتی می‌تواند از اینها صرف‌نظر کند و اینها را از تاریخ تکامل شعر فارسی کنار بگذارد؛ زیرا در حقیقت اینها کاریکاتور شعرای قرن پنجم و ششم هجری‌اند.»
اما برخی نیز دوره‌ی بازگشت را همانند انقلاب نوینی دانسته‌اند که تأثیر بسزایی در ادبیات منظوم فارس داشته‌ است. از جمله حسین مکی که نوشته است: « یکی از بهترین اعصار قابل ملاحظه‌ی شعر فارسی، بلکه یکی از شگرف‌ترین ادوار پربها و بلند ادبی کشور،‌ که صفحات برجسته‌ای از بخش‌های نیرومند تاریخ ادبیات فارسی را اشغال می‌کند، نیمه‌ی دوم از قرن دوازدهم است؛ یعنی ( اواخر سلطنت افشاریه و دوره سلطنت زندیه)‌ که نهضت بالنسبه آبرومندی در شعر فارسی شروع شد.»
برخی در این بحث جانب اعتدال را در پیش گرفته‌اند. از آن جمله عبدالحسین زرین‌کوب،‌ نهضت بازگشت را در واقع نوعی واکنش شعرای عصر در مقابل هرج و مرج‌های اجتماعی اواخر عهد صفوی دانسته و چنین می‌نویسد:« ترک شیوه‌ شعر معمول متأخران عهد صفویه و بازگشت به اسلوب قدما که دوران فراموش شده‌ آنها در نظر ارباب هنر مثل نوعی «بهشت گمشده» مورد آرزو بود،‌ مطمح نظر مستعدان عصر تازه واقع گشت و بدین گونه کسانی مانند آذر بیگدلی، هاتف اصفهانی،‌صباحی کاشانی و … از طریق ممارست طولانی در آثار قدما، در بازگشت به سبک و بیان آنها پناهگاه تازه‌ای برای فرار از واقعیت‌های ملال‌انگیز عصر پرهرج و مرج خویش پیدا کردند.»
در هر حال «‌شاعران بازگشت با وجود آن همه تلاش برای شناخت و احیای سنت دیرینه و با وجود آنکه خود را از منجیان فرهنگ و زبان ادب فارسی می‌دانسته‌اند، با روح شعر و هنر و سنت‌های هنری و چگونگی تحولات و فلسفه‌ی تاریخ ادبیات بیگانه بودند.»
به نظر نگارنده، اگر چه شاعران بازگشت از سیر نزولی شعر و عوامانه شدن آن جلوگیری کردند و فخامت، جزالت و هیبت ادب فارسی را در اشعارشان تازه کردند، سبب تحولی پیشرفته در قصیده و غزل شده و زبان پارسی را از چنگال واژه‌های بیهوده‌ی عربی نجات دادند؛ اما آنان فرزند زمان خود نبوده و به دور ازجریان‌ها و اتفاقات روزگار خود، سرگرم کار شاعریشان بودند. با تأمل در تاریخ و رفتار پادشاهان قاجار که سعی در احیای شکوه، هیمنه و تشریفات دربارهای سلطنتی پیشین داشتند، این‌گونه به نظر می‌رسد که شاعران این عصر نیز به تبعیت از دربار و برای خوشامد پادشاهان، چاره‌ای جز بازگشت به زبان شعری گذشته و عرضه‌‌ی اشعارشان مطابق با نیاز و سلیقه‌‌ی این‌گونه مخاطبان نداشتند. مخاطبانی درباری که به تقلید از گذشتگان، تظاهر به ادب دوستی کرده، خود، شعر سروده و مشوّق شاعران نیز بوده‌اند. بدین گونه بار دیگر شعر و ادب ایران را رونق بخشیده و شاعران بی‌شماری پدیدآمدند.
1-2-3- محتواي اشعار دوره‌ي بازگشتاشعار دوره‌ی اول و دوم بازگشت ادبی از نظر موضوع متنوع است و بر این اساس می‌توان اشعار این دوره را به اشعار مذهبی، عرفانی،‌ سیاسی، اجتماعی،‌ حماسی، مدیحه،‌ ترانه،‌ تصنیف، هزل، هجو، طنز و در بعضی از موارد اشعاری که نوعی بی‌دینی و لامذهبی را به عنوان شعار روشنفکری تبلیغ می‌کند، تقسیم کرد. برخی اشعار هم در همان حال و هوای دوران گذشته و با همان بیان و شیوه سروده شده‌اند که از آنها می‌توان به عنوان اشعار سنتی یاد کرد.
دین در دوره‌ بازگشت ادبی حضوری پررنگ دارد و از بالاترین طبقه ی حکومت– پادشاهان- تا توده‌های عوام به اشکال مختلف بروز می‌یابد؛ پادشاهان قاجار می‌کوشند با پاسداشت شعایر اسلامی و شیعی توجه مردم را جلب کرده و خود را ظاهر الصلاح معرفی کنند. برخورد عوام جامعه با دین نیز برخوردی سطحی و بدون تعمق و درک ارزش‌های واقعی اسلام است. از سوی دیگر، ادب وشعر دوستی نیز در این دوره رواج بسیاری دارد و با حمایت پادشاهان از شعر و شاعری، شاعران به سرودن اشعاری با مضامین دلخواه و مورد نظر دربار تشویق می‌شوند. بنابراين سرودن شعر مذهبي و آييني در اين دوره رواج مي‌يابد و مضامين ديني جايگاه وي‍ژه‌اي در اشعار اين دوره پيدا مي‌كنند.
1-3- غدیر در شعر شاعران دوره‌ی بازگشت ادبیيكي از مضامين اشعار دوره ي بازگشت،ابراز ارادت به ائمه‌ی اطهار علیهم السلام به ویژه به امام علی (ع) است كه در قالب مدح ايشان و يا وصف ولايت ايشان نمود مي‌يابد. شاعران، در بیان مناقب و فضایل مولا علی (ع) علاوه بر استناد به آیات قرآن و احادیث و روایات،‌ از وقایع تاریخی نیز استفاده نموده‌اند. یکی از مهمترین وقایع تاریخی در بیان مقام و منزلت امام علی (ع) توصیف واقعه‌ی تاریخی غدیر خم است،‌ که از این گونه اشعار با عنوان غدیریه یاد می‌شود. به بیان دیگر غدیریه یکی از مضامین شعر فارسی است که معمولاً در قالب قصیده و در مدح امیرالمؤمنین (ع)، توصیف واقعه‌ی غدیر و بیان حقیقت تاریخی آن و حقانیّت ولایت امام علی (ع) سروده می‌شود.
شاعران این دوره برای مدح و منقبت امیرالمؤمنین، علی (ع) از قالب‌های قصیده، مثنوی،‌ ترکیب‌بند،‌ ترجیع‌بند، رباعی و غزل استفاده کرده‌اند؛‌ اما چون قصیده قالب مناسب‌تری براي بيان مدح و ستايش است ‌ نسبت به دیگر‌ قالب‌ها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.
گفتنی است که در بقیه‌ی فصول پژوهش، شواهد شعری به ترتیب تقدم زمانی شاعران بر مبنای سال وفات ذکر گردیده است.

فصل دومتوصیف واقعه‌ی غدیروبازتاب آن در غدیریه‌های دوره‌ی بازگشت ادبی
2-1- سير غديريه سرايي در ادب فارسيآثار منظوم فارسی سرشار از شرح شیفتگی‌ها و دل‌باختگی‌های دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت به ائمه‌ی اطهار علیهم السلام است. یکی از نمودهای بارز این شیفتگی، اشارات مختلف و رنگارنگ به ماجرای غدیر خم است. علاوه بر اینکه عالمان بزرگی همچون علامه امینی با نوشتن کتاب گرانسنگ « الغدیر» حقانیت ماجرای غدیر خم را برای همگان تبیین و ثابت می‌کنند، شاعران هنرمند نیز به خاطر عشق و علاقه‌ به مولای متقیان و اهميت ماجرای غدیر،‌گاهی در منظومه‌ها و چکامه‌هایی مجزا و گاهی نیز در اثنای منظومه‌ها، بنا به مناسبت‌هایی به شکل هنرمندانه به این ماجرا اشاره کرده و ذهن مخاطبان را به موضوع غدير معطوف می‌دارند.
واقعه‌ی عظیم غدير در همان ابتدا، علاوه بر امیرالمومنین از سوی شاعران خطیب عرب چون حسان بن ثابت انصاری، قیس سعد بن عباده انصاری، عمرو بن عاص بن وائل،‌ محمد بن عبدالله حمیری و … به نظم کشیده شده است. علاوه بر شاعران عرب، شعرای فارسی زبان هم غدیریه‌هایی شگرف و تاریخ ساز سروده‌اند که نخستین آن غدیریه‌ی مشهور کسایی است. اگر چه شاعران دیگری چون فردوسی، ناصر خسرو، سنایی غزنوی در فضائل امام علی (ع) داد سخن داده و اشعار و قصایدی سروده‌اند، اما به تصریح از غدیر خم یاد و نامی در آثارشان نیست.
در آثار شاعران نام‌آوری چون فرخی،‌ انوری،‌ عنصری، خاقانی و حتی سعدی و حافظ و بسیاری دیگر از شاعران قرون ششم، هفتم و هشتم هجری نیز وضع چنین است. در طول تاریخ به دلیل نفوذ قدرت‌های مخالف و معاند موضوع غدیر و ولایت و وصایت حضرت علی (ع)‌ همواره مورد بی‌مهری و غفلت بوده است که این وضع با شدت و ضعف تا ظهور صفویه ادامه داشت. البته ناگفته نماند که در زمان صفویه و حتی حدود دو قرن پیش از آن نیز مداحی علی مرتضی (ع)‌ و اولاد طاهرین علیهم السلام کاری چندان غیر عادی و شگفت انگیز نبود ولی در برخی قرون مثل قرن چهارم و پنجم و در زمان سلجوقیان و غزنویان که تعصبات شدید مذهبی در میان فرق مختلف وجود داشت، سخن گفتن از مدح و منقبت علی (ع)‌ و اولاد طاهرینش علیهم السلام کاری ساده و آسان به نظر نمی‌رسید و مستلزم داشتن ایمانی کامل و شهامتی کم‌نظیر بود. لذا شخصیتی چون کسائی مروزی می‌طلبد که در چنین دورانی علی (ع)‌ را زین الاصفیاء و فخر اولیاء و امام المتقین و رکن مسلمانی می‌داند و او را فاضل‌تر از همه کس بعد از نبی مکرم اسلام می‌شمارد و با بانگ بلند می‌سراید:
مدحت کن و بستای کسی را که پیمبر بستود و ثنا کرد و به دو داد همه کار
از دوره‌ی صفویه که مذهب تشیع در ایران رسمیت پیدا کرد، و اکثر سخنوران شیفته‌ی اهل بیت علیهم السلام زبان به مدح و منقبت خاندان پیغمبر یا ذکر مصائب اهل بیت علیهم السلام گشودند،‌ و اشعار آنان نیز همواره سینه به سینه یا در صحیفه‌ها و اوراق ضبط شده است.
در دوره‌ي بازگشت ادبي،‌ تعداد زیادی از شاعران ولایی برای جاودانه ساختن حقیقت متجلی در غدیر و مذهب و مرام اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام از قدرت و طبع شعری خود بهره گرفته و رنگ و بوی ولایی به سروده‌های خویش بخشیده‌اند تا به خاطر برخورداری از این ویژگی جاودانه گردند. اين شاعران، در میان اشعار خود درباره‌ی حضرت امیر (ع)‌ اختصاصاً به شرح واقعه‌ی غدیر پرداخته و لحظات حساس تاریخی آن را به زیبایی به تصویر کشیده‌اند و گفتنی‌ها را به نیکوترین سخنان بازگفته‌اند. و همه‌جا سخن‌وری را با برهان و اشارات دقیق منابع معتبر تاریخی و روایی پیوند داده‌اند.
آنچه در اين غدیریه‌ها بیش از هر چیزی توجه خواننده را به خود جلب می‌کند، توصیف صحنه به صحنه‌ی ماجرای غدیر با استناد به آیات و روایات و بیان فضائل بی‌شمار حضرت امیر (ع) است. نکته‌ی گفتنی این است که تعداد زیادی از شاعران در مدح و منقبت امام علی(ع)‌ اشعار و قصائد بلندی سروده و از عشق و ارادت خود به حضرت سخن‌ها گفته‌اند. اغلب آنان مانند محمود خان ملک الشعرای صبا، تسکین شیرازی،‌ حزین لاهیجی، حکیم صفای اصفهانی، سحاب اصفهانی و … با به تصویر کشیدن شجاعت‌ها و دلاوری‌های حضرت در نبرد با کفّار و دشمنان اسلام به توصیف عظمت آن حضرت پرداخته‌اند ولی از غدیر و ماجرای آن سخن نگفته‌اند. برخی نیز مانند ابوالفضل عنقای طالقانی، اشراق آصفی و آشفته‌ی شیرازی در میان قصائد خود در یک یا دو بیت به غدیر اشاره کرده‌اند ولی به توصیف كامل اين ماجرا نپرداخته‌اند و در واقع،غديريه‌ي مستقلي نسروده‌اند.

2-2- توصيف ماجراي غدير در غديريه‌هاي دوره‌ي بازگشتغدیر حادثه‌ای مختص به یک زمان و مکان خاص نیست و در طول تاریخ سرچشمه‌ی جوشش بسیاری از ذوق‌ها و هنرها بوده است. از جمله‌ی این استعدادها که به تصویر‌گری غدیر کوشیده‌اند، شعر و شاعری بوده است که در دوره‌ی بازگشت ادبی به اوج بلوغ خود رسید. در بین شاعرانی که در دوره‌ی بازگشت ادبی به غدیر پرداخته‌اند، نقطه‌ی ورود به این حادثه‌ی تاریخی متفاوت است ولی بی‌شک پایان حج پیامبر، بهترین نقطه‌ برای توصیف واقعه‌ی غدیر است که در بیشتر غدیریه‌ها به حجة‌الوداع پیامبر اشاره شده است.
2-2-1- وصف وقایع روز غدیر خم و حجة البلاغاز آنجا كه واقعه‌ی تاریخی و به یادماندنی غدیر خم و ولایت و امامت امیرالمومنین، علی(ع) در بازگشت از آخرین حج رسول مکرّم اسلام رخ داد.«حجة الوداع»، «حجة ‌الاسلام»، «حجة البلاغ»، «حجة ‌الکمال» و «حجة ‌التمام» نام‌هایی است که بر این تنها حجّ رسول خدا (ص) پس از هجرت نهاده شده است.
دلیل نامگذاری «حجة ‌البلاغ» آیه‌ی شریفه‌ی: « يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ…» می‌باشد؛‌ چنانکه دلیل نامگذاری «حجة‌ الکمال» و «حجة التمام» آیه‌ی کریمه‌ی «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي وَرَضيتُ لَكُمُ الاْءسْلامَ دينا » است.
هر کدام از شاعرانی که به این سفر معنوی پرداخته‌اند، به یکی از نام‌های این حج اشاره داشته‌اند. تعدادی از اين شاعران ماجرای تاریخی غدیر خم را با توصیف آخرین حج پیامبر آغاز کرده و پس از آن از حقیقت غدیر سخن گفته و به ولایت و امامت و جانشینی حضرت علی (ع) اعتراف نموده‌اند و معتقدند از حکمت‌های الهی بوده که این امر خطیر پس از برگزاری مراسم حج و با حضور جمع کثیری از مسلمانان انجام پذیرد،‌ زیرا کثرت جمعیت و شاهد ماجرای غدیر بودن خود دلیل دیگری بر حقانیت غدیر است که همه‌ی شاعران به گونه‌ای بر حضور جمعیت زیاد در روز غدیر اشاره کرده‌اند. این شاعران در غدیریه‌های خود از این حج پیامبر با عناوین «حج بازپسین»، «حجة‌الوداع»‌ و ‌«حجة‌ البلاغ» یاد کرده‌اند.
در ذیل به ذكر نمونه‌هایی از ابياتي كه شاعر به زمان واقعه ي غدير-پس از حجة‌الوداع- اشاره نموده است می‌پردازیم:
پس از فراغت اعمال حجّ باز پسین رسید خواجه‌ی لولاک چون به خمّ غدیر
بدند ملتزم موکب شرف زایش ز سر فرازان جمعی کثیر وجمّ غفیر
به حضرت نبوی جبرئیل شد نازل به امر بار خدا ایزد سمیع و بصیر
بخواند آیه‌ی یا ایها الرسول بر او که هست امر به نصب امیر خیبر گیر
محیط قمی: ص105-106
در بازگشت از بیت رب بر امر حق میر عرب آراست منبر از قتب بر نصب فخر اوصیا
جیحون یزدی:‌ ص20
همین همایون روز است آن ختم رسل محمد عربی شاه دین، رسول انام
فرو کشید ز بیت‌الحرام رخت برون به اتفاق کرام عرب، پس از احرام
طواف خانه‌ی حق کرده کآدمی و ملک یسبّحون له ذوالجلال والاکرام
که ای به خلق از من خلیفه‌ی منصوب بکوش کامده نصب خلیفه را هنگام
عمان سامانی: ص80
چو کرد عزم مدینه ز مکّه ختم رسل شده ملازمش از خاصّ و عام جمع کثیر
پیمبر ملکوتی ز عالم لاهوت به سوی عالم ناسوت شد پیام پذیر
هرآنچه امر نمودم مکن از آن تعطیل بر آن چه با تو سرودم مکن در آن تقصیر
حکیم ساوجی:ص79
چو شاه حجاز آخرین حج گذاشت وز آن جا به یثرب علم برفراشت
به جایی که آن را غدیر است نام به فرمان دادار خیر الانام…
علی بعد من جانشین من است بدین تاجداری نگین من است
الهامی کرمانشاهی:‌ص 116
چو در غدیرخم خیرالبشر رسید از حجة الوداع با عزّ و اقتدار
از درگه جلیل جبرئیل پرگشود آمد بر رسول چون عبد خاکسار
الهامی کرمانشاهی: ص319
کامروز ای رسول تبلیغ کن به خلق امر خلافت شاه بهشت و نار
گفتا تو را چنین ای شاه مرسلین بعد از سلام‌ها فرموده کردگار
برگو که بعد من حیدر به تخت دین باشد به هر دو کون شاه بزرگوار
همان: ص 320
درمیان غدیریه‌های فارسی دوره‌ی بازگشت، غدیریه‌ی ذیل که از اخترطوسی (م.1334ق) است، مفصل‌ترین غدیریه‌ای است که در صد و ده بیت زمان این واقعه‌ را با ذکر جزئیات به تصویر کشیده است.
زبان گشایم و از حجة الوداع رسول کشم لآلی چندی به رشته‌ی تقریر
شنیده‌ام که به سال دهم زهجرت خویش چو کرد عزم حج آن شهریار عرش سریر
نخست از پی اعلام فرقه‌ی اسلام به هر قبیله فرستاد از مدینه سفیر
چه آن بشارت عظمی بشیر داد به خلق سوی مدینه روان آمدند جمّ غفیر
چو کثرتی که زتعدادشان محاسب وهم به ما ز خامه‌ی سحر آفرینش ازتحریر…
چو از مناسک حج گشت فارغ آن سرور ز مکه کرد به سوی مدینه عزم مصیر…
که جبرئیل به آن شاه گشت نازل وگفتج پس از سلام تو ز کردگار حیّ قدیر
پیام داده که یا ایها الرسول به پیشجج طریق بلغ ما انزل الیک بگیر
به جای خویش علی را خلیفه کن بر خلقج مهل که کار وی افتد به عهده‌ی تأخیر
اختر طوسی: صص24 -25
بعد از اختر طوسی، فرصت شیرازی(م.1339ق) غدیریه‌ای مفصل در هفتاد و شش بیت سروده است که واقعه‌ی غدیر را با ذکر برخی جزئیات به تصویر کشیده است.
پیغمبر هاشمی امجد سرحلقه‌ی انبیا محمّد
از حج بلاغ کرد رجعت بگذشته ده از سنین هجرت
در منزل جحفه کان غدیر است وانجا به غدیر خم، شهیر است…
فرمود که ای گروه یاران ای خیل پیاده با سواران
امروز هم از طریق تنزیل این وحی مرا رسانده جبریل
کای سیّد و مقتدای مردم بلّغ ما انزل الیکم
فرصت شیرازی: ص406-407
2-2-2- حاضران در غدیردرباره‌ی تعداد افراد حاضر در غدیر خم نقل‌قول‌های متفاوتی در منابع مختلف آمده است. علامه امینی در کتاب الغدیر به نقل از منابع مختلف، افراد حاضر در مکان غدیر را بیش از یکصد هزار نفر ذکر کرده است. برخی از شاعران غدیریه سرا به تبعیت از روایات مختلف،‌به تعداد و کثرت جمعیت حاضر در غدیر نیز اشاره کرده و به درستی و قطعیت ولایت امام علی(ع) در غدیر با استناد به جمعیت حاضر در آن صحّه گذاشته‌اند؛ چرا که تعداد زیاد جمعیّت و گواهان این واقعه‌ی عظیم، راه دیگری بر تأیید آن است.
غدیریه‌سرایان تعداد افراد حاضر در غدیر را متفاوت بیان کرده‌اند؛ به عنوان مثال محیط قمی تعداد آنان را بیش از هفتاد هزار نفر،‌ فرصت شیرازی صد و بیست هزار نفر و درودیان تفرشی نیز بیش از هفده هزار یا هفتاد هزار نیز ذکر کرده‌اند.
نمود انجمنی آن چنان که مانندش ندیده است کسی ونبیند دیگر سپهر اثیر
شمار خلق ز سبعین الف افزون بود سخن کنم ز کمی در گذشته از کثیر
محیط قمی: ص106
چو کرد عزم مدینه ز مکّه ختم رسل شده ملازمش از خاصّ و عام جمع کثیر
حکیم ساوجی: 79
چه آن بشارت عظمی بشیر داد به خلق سوی مدینه روان آمدند جم غفیر
چو کثرتی که ز تعدادشان محاسب وهم بماند خامه‌ی سحر آفرینش از تحریر
اختر طوسی:24
زان یک صد و بیست الف مردم هم هلهله خاست هم تبسّم
فرصت شیرازی: 407
سوی یثرب عنان برتافت مقصود خود از حق یافت کواکب سان به گرد مهر او جمعی کثیر آمد
درودیان : 72
الوف آن گروه از هفده یا هفتاد افزون بود ز بهر اقتباس از نور آن مهر منیر آمد
همان: 72
2-2-3- اشاره به آيات نازل شده در روز غدير
هرچند صدها آیه‌ی قرآن در شأن امیرالمؤمنین، علی(ع) نازل شده است و روح تمام آیات قرآن ولایت علی(ع)‌ است؛ اما در خلال آیات شریف قرآن کریم آیاتی قرار گرفته‌اند که به حقیقت واقعه‌ی غدیر وحقانیت ولایت و امامت حضرت علی(ع)‌ مربوط می‌شوند و بزرگان و مفاخر شیعه و سنی بر دلالت این آیات به ولایت و امامت علی (ع) اذعان دارند که ذیلاً به ذکر آن می‌پردازیم.
2-2-3-1- آیه‌ی تبلیغیکی از آیات شریفه‌ي مربوط به واقعه‌ي غدير‌، آیه‌ی67 سوره‌ي مائده معروف به آيه‌ي تبلیغ است:
« يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ»
«ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شد، ابلاغ کن و اگر نکنی،‌ پیام خدا را نرسانده‌ای. خدا تو را از( شرّ)‌ مردم نگاه می‌دارد. یقیناً خدا گروه کافران را هدایت نمی‌کند.»
در تفسیر این آیه و سبب نزول آن موارد مختلفی ذکر گردیده،‌ از جمله ابوالفتوح رازی مفسر بزرگ جهان تشیّع می‌نویسد «… آنچه در تفسیر اهل البیت علیهم السلام و ائمه‌ی ما و جماعت صحابه روایت کردند، چون براء‌ بن عازب و جابر بن عبدالله انصاری و سلمان و ابوذر غفاری و عمار و حذیفه و جز ایشان که آیه در حق امیرالمؤمنین علی (ع)‌ آمد در حجة الوداع…».
طبق اين آيه، انتخاب حضرت علی (ع) به جانشینی و وصایت پیامبر اکرم (ص) حکمی از جانب حق بوده و خداوند از حضرت محمد (ص) خواست که آنچه را از طرف پروردگارش به او نازل شده، به طور کامل به مردم برساند؛ که اگر پیامبر به حکم الهی عمل نکند،‌ مانند این است که رسالتش را انجام نداده است.همچنین خداوند به پیامبر وعده داد که ایشان را از خطرات احتمالی مردم حفظ خواهد کرد.
اکثر شاعران در به تصویر کشیدن واقعه‌ی عظیم غدیر، مستقیم و غیرمستقیم به مضامین این آیه‌ی شریفه پرداخته‌ و سروده‌های خویش را با این آیات الهی متبرک و مزیّن ساخته‌اند.اين شاعران، در غدیریه‌هایشان تصریح دارند که نصب امیرالمؤمنین به خلافت و جانشینی پیامبر(ص) به امر الهی بوده و آیه‌ی مذکور ناظر بر این امر است.آنان گاهي بخشي از آيه‌ي تبليغ را نيز در ابيات خود ذكر مي‌كنند و در واقع از صنعت تضمين بهره مي‌جويند.
به روز غدیر، احمد آن سرور دین به حکم الهی تو را کرده نایب
د آذر بیگدلی: ص17
شنیدم به فرمان حیّ غدیر علی را پیمبر به روز غدیر
به بالای سر برد و با خلق گفت که تا چند این راز باید نهفت
همان: ص 415
روزی است که از داور، شد حکم به پیغمبر تا خود به سر منبر، بی‌پرده کند اظهار
وامق یزدی: ص190
اندر غدیر خم خبر آمد ز کردگار بر مصطفی که ای به همه خلق مهترا
البته باید ایندم حق را کنی عیان یعنی کنی علی را، بر خلق ظاهرا
وفایی شوشتری:‌ص7
مداح شوشتري از جمله شاعراني است كه با استفاده از مضمون وحي خدا به پيامبر(ص) در روز غدير، تصويرسازي زيبايي انجام داده است:
نازل ز خدا جبریل امروز به احمد شد خندان چو گل سوری بر چهر محمد شد
گفت ای که فراز عرش بر کاخ تو مسند شد امری به شما فوری از قادر سرمد شد
مداح شوشتری:‌ص199
برخی از شاعران همچون هماي شيرازي، محيط قمي، جیحون یزدی و طرب اصفهانی با آوردن بخشي از آيه‌ي تبليغ در اشعار خود، بر اهمیت این موضوع تأکید بیشتری داشته‌اند.
امر حق آمد به سوی مصطفی کای جان پاک «قم و بلّغ ما الیک انزلت یا نور السماء»
همای شیرازی: ص6
به حضرت نبوی جبرئیل شد نازل به امر بار خدا ایزد سمیع و بصیر
بخواند آیه‌ی یا ایها الرسول بر او که هست امر به نصب امیر خیبرگیر
محیط قمی: ص106
بخواند آیت تبلیغ را به صوت بلند پس از ستایش یزدان بشیر و نذیر
محیط قمی: ص 107
چون به خم غدیر از ایزد بر نبی شد خطاب کای احمد
سر بر آر از گلیم و کن بر خلق فاش اسرار شاه لم یولد
صفی علیشاه: ص 164
باری حق از علی به نبی چون جهاند پیک وافشرد پی که بلّغ ما اُنزل الیک
جیحون یزدی: ص286
ج
یا ایها الرسول به ابلاغ جبرئیل در شأن او ز قول خداوند اکبر است
صبوری: ص61
یکی ز قرآن یا ایها الرسول بخوان که حکم بلّغ، فرمان پاک داور است
ج همان، ص 79
ج
رسول شد زخدای رسول،روح القدس که ای رسول به حق، حق تو را رساند سلام
که ای به خلق من از من خلیفه‌ای منصوب بکوش کامده نصب خلیفه راهنگام
عمان سامانی: ص81
از درگه جلیل جبرئیل پر گشود آمد بررسول چون عبد خاکسار
گفتا تو را چنین ای شاه مرسلین بعد از سلامها فرموده کردگار
کامروز ای رسول تبلیغ کن به خلق امر خلافت شاه بهشت و نار
الهامی کرمانشاهی: ص 319-320
آن ولیّ حق وصی مطلق پیمبر است آیه‌ تبلیغ برهان است گویی نیست،هست
همان: ص 323
حق گفت به پیغمبر خوش دار وفا را درعالم ذرات که خواندیم شما را
گفتیم الستی و شنیدیم بلی را یک عالم ذرّ دگر امروز بیارا
با خلق بیا تازه کن آن عهد خدا را ای سید کل فخر رُسُل، احمد مختار
همچون زکریا ز تکلّم چه کنی صوم بی رمز لااُنزل تبلیغ کن این قوم
حیرت:ص709
چون چند مرحله پیمود آن جناب به منزلی که ورا نام بود خمّ غدیر
که جبرئیل به آن شاه گشت نازل و گفت پس از سلام تو را کرد کردگار حیّ قدیر
پیام داده که یا ایها الرسول به پیش طریق بلغ ما انزل الیک بگیر
به جای خویش علی را خلیفه کن بر خلق مهل که کار وی افتد به عهده‌ تأخیر
اختر طوسی:ص25
امروز هم از طریق تنزیل این وحی مرا رسانده جبریل
کای سیّد و مقتدای مردم بلّغ ما اُنزل الیکم
جج فرصت شیرازی:ص406
به منزلی که غدیر خمش همی‌خوانند فرود آمد جبرئیل بر نبی بشیر
پس از درود و تحیت چه گفت گفت که حق نمود امر مرا کای شه بشیر و نذیر
پیام ما را ایدون به مردمان برسان در آنچه امر نمودیم هین مکن تأخیر
طرب: ص184
تبلیغ امر چونکه به سوی رسول پاک آمد ز جانب حق قد ناخت البعیر
همان: ص 195
به سوی مصطفی امروز آمد در غدیر خم یکی پیک مبارک پی به امر پاک یزدانش
که بلّغ ما الیک انزل بالحق من ربّک بخیز از جای و حیدر رابه جای خویش بنشانش
همان: ص 256
آمد آن روز که از امر خداوند قدیر زی نبی آمد فرقان قدیر سبحان
کای رسول مدنی آنچه تو مأمور شدی پی تبلیغ رسالت به خلایق برسان
همان: ص 378
امروز در غدیر خم از امر کردگار جبریل سوی احمد مختار شد فرو
گفتا پس از درود که یا ایها الرّسول اُنزل هنا و قل لموالیک ابشروا
تبلیغ کن رسالت خود در حق علی رازی که گفتمت شب معراج هین بگو
همان: ص 416
میان یثرب وبطحا نبی بود چو موسی در میان مصر و مدین
خطاب آمد ز یزدان که پیمبر علی را بر خلافت کن معین
ادیب الممالک: ص 354
اندرین روز جبرئیل آمد از خداوند زی رسول بشیر
که بباید کنی به امر خدای مر علی را به مؤمناان تو امیر
عبرت نائینی:‌ص 523
«… وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ…» در حقیقت نزول آیه‌ی تبلیغ از سوی حضرت حق بر پیامبر گرامی (ص) دستوری قاطع، همراه با تهدید است،‌ طوری که مجال هیچ درنگ و تأملی در انجام آن برای پیامبر خدا باقی نمی‌گذاشت. چرا که اگر در اجرای امر الهی و ابلاغ آن پیام کوتاهی کند همسنگ آن است که اساساً رسالتی انجام نداده است. بنابراین پیامبر نیز بدون هیچ درنگی تصمیم گرفت مضمون پیام الهی را به مسلمانان ابلاغ و دستور الهی را به مرحله‌ی اجرا درآورد.
مفاد آیه که اصلی غرض رسالت را بود رساندن و تبلیغ این مهم خطیر
نکرده‌ای تو رسالات خویش را تبلیغ گر این رسالت ماند به پرده‌ی تستیر
محیط قمی: ص106
این امر حق اگر به جا نیاوری از من نکرده‌ای تبلیغ هیچ کار
الهامی کرمانشاهی: ص320
اگر تبلیغ ننمایی رسولا این رسالت را رسالاتی که بر مردم رساندی ناپذیر آمد
درودیان : ص 73
زحق رساند بدو جبرئیل این پیغام که ای ز جانب ما خلق را بشیر و نذیر…
به خلق گر نرسانی مر این پیام امروز نموده‌ای تو در ابلاغ حکم ما تقصیر
عبرت نائینی: ص 530
«… وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ » خداوند در آخرین بخش از آیه‌ی تبلیغ به پیامبر عظیم‌الشأن اطمینان می‌دهد که از حیله‌ها، توطئه‌ها و مخالفان، بیم و واهمه‌ای نداشته باشد و یقین بداند که خداوند آن حضرت را از شرّ بداندیشان محافظت خواهد کرد تا پیامبر گرامی (ص)‌ بدون تشویش خاطر به انجام این رسالت عظیم پرداخته و ولایت و امامت حضرت علی (ع) را در آن اجتماع عظیم به گوش همگان برساند. برخی از شاعران در بیان مضامین آیه‌ی تبلیغ این بخش از آیه‌ را مورد تأکید و توجه قرار داده‌اند.
مدار بیم که حفظ یزدانت نگاه دارد از شرّ منکران شریر
محیط قمی: ص106
هین مترس از خسان و کن ظاهر آنچه ز اسلام باشد آن مقصد
صفی علیشاه: ص 164
بیدارْ علی باش و برانگیز تو از نوم این قوم گران خواب و مپرهیز تو از لوم
حیرت:ص709
ور زانکه خائف استی در دل ز شرّ کین حق با تو است وهست تو را ناصر ونصیر
طرب: ص 195
وگر اندیشه ناکی حق نگهدار است جانت را چه غم از دشمنان آن را که حق



قیمت: 10000 تومان

—d1537

-4539161135117
عنوان:
مقایسه کفش های آدیداس و نهرین در برخی متغیرهای بیومکانیکی مرتبط با بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر در دوندگان تفریحی مرد
استاد راهنما :
دکتر سعید ایل بیگی
دکتر سعید میرزا نژاد
استاد مشاور :
دکتر منصور اسلامی
دانشجو:
علی تاجیک
شماره دانشجویی:
901631701
سال تحصیلی 1393
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده:1
فصل اول : طرح پژوهش
1-1)مقدمه4
۱-۲) بیان مسئله5
1-3) ضرورت و اهمیت پژوهش7
1-4) اهداف پژوهش:8
1-4-1) اهداف کلی پژوهش:8
1-4-2) اهداف جزئی پژوهش8
1-5) فرضیه‌های پژوهش9
1-6) محدودیت‌های پژوهش10
1-7) تعریف واژه‌ها و اصطلاحات پژوهش10
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه ی پژوهش
2-1) مقدمه12
2-2-1)مبانی نظری پژوهش12
2-2-1-1)مبانی کلی آناتومیکی ناحیه ساق12
2-2-1-1-1) درشت‌نی 14
2-2-1-1-2) نازک‌نی 17
2- 2- 2 ( بیومکانیک دویدن 18
2-2-2-1 ( مراحل دویدن 18
2-2-2-2)الگوی دویدن 21
2-2-4)کفش نهرین(آدیبست)23
2-2-5) استرس فراکچر 24
2-2-6)پیشینه پژوهش38
2-3)نتیجه‌گیری39
فصل سوم : روش‌شناسی پژوهش
3-1)مقدمه41
3-2)طرح پژوهش و روش پژوهش: 41
3- 3 ) مشخصات آزمودنی‌ها 41
3-3-1 ) جامعه و نمونه آماری 41
3-3-2) آزمودنی‌ها 41
3-3-2-1) شرایط عمومی ورود به آزمون 41
3-4) متغیرهای پژوهش 42
3-4-1) متغیر مستقل 42
3-4-2) متغیر وابسته 42
3-5) پروتکل پژوهش 43
3-6) تجهیزات و ابزار اندازه‌گیری 44
3-6-1) ابزار اندازه‌گیری قد و وزن آزمودنی‌ها 44
3-6-2) ابزار ثبت متغیرهای سینتیکی 44
3-6-3) ابزار کنترل سرعت دویدن 45
3-7) نحوه جمع‌آوری داده‌ها 45
3-7-1) کفش‌های موردمطالعه46
3-7-1-1)کفش آدیداس46
3-7-1-2) کفش نهرین(آدیبست)46
3-7-2) ثبت اطلاعات سینتیک47
3-7-3) نحوه محاسبه متغیر وابسته47
3-8) روش آماری47
فصل چهارم: تجزیه‌وتحلیل يافتههاي پژوهش
مقدمه49
4-2) توصيف دادهها49
آزمون فرضیه‌های تحقیق51
4-3-1) آزمون فرض اول51
آزمون فرضیه دوم52
آزمون فرضیه سوم 53
4-3-3-1) فرض چهارم54
4-3-3-2) فرض پنجم56
4-3-3-3) فرض ششم57
4-3-3-4) فرض هفتم58
4-3-3-4) فرض هشتم59
فصل پنجم : نتایج و پیشنهادات
5-1) مقدمه62
5-2) خلاصه‌ای از نحوه‌ی انجام پژوهش و یافته‌ها62
5-3) بحث و بررسی63
5-3-1) متغیرهای حداکثر نیروی غیرفعال عمودی و خلفی63
5-3-2) متغیرهای سرعت بارگذاری نیروهای عمودی و خلفی65
5-3-3) متغیرهای زمان رسیدن به حداکثر نیروهای عمودی و خلفی65
5-4) نتیجه‌گیری67
5-5) پیشنهاد‌ها68
پیشنهاد‌ها برای جامعه68
پیشنهاد‌ها برای تحقیقات آتی68
منابع70
چکیده لاتین75
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره :3-142
جدول 4-1: ویژگی‌های دموگرافی آزمودنی‌ها50
جدول 4-2 مقایسه میانگین و انحراف استاندارد حداکثر نیروی عکسالعمل عمودی زمین در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن52
جدول 4-3 مقایسه میانگین و انحراف استاندارد حداکثر نیروی عکسالعمل قدامی- خلفی زمین در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن53
جدول STYLEREF 1 \s ‏04. مقایسه میانگین و انحراف استاندارد سرعت بارگذاری نیروی عمودی در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن54
جدول STYLEREF 1 \s ‏05. مقایسه میانگین و انحراف استاندارد سرعت بارگذاری نیروی قدامی- خلفی در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن55
جدول STYLEREF 1 \s ‏06. مقایسه میانگین و انحراف استاندارد زمان رسیدن به حداکثر نیروی عکسالعمل عمودی زمین در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن56
جدول STYLEREF 1 \s ‏07. مقایسه میانگین و انحراف استاندارد زمان رسیدن به حداکثر نیروی عکسالعمل قدامی- خلفی زمین در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن58
جدول STYLEREF 1 \s ‏0 SEQ جدول \* ARABIC \s 1 1. مقایسه میانگین و انحراف استاندارد زمان کل نیروی عمودی در مرحله اتکا در دو نوع کفش طی مرحله اتکای دویدن59
جدول STYLEREF 1 \s ‏0 SEQ جدول \* ARABIC \s 1 2. مقایسه میانگین و انحراف استاندارد زمان کل نیروی قدامی- خلفی در مرحله اتکای دویدن در دو نوع کفش60
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل شماره1-1: کفش آدیداس 8
شکل شماره 2 -1: کفش نهرین(آدیبست)8
شکل شماره 1_2(استخوان درشت‌نی )14
شکل شماره 2_2(نمای فوقانی درشت‌نی)15
شکل (3-2) مراحل دویدن 20
شکل شماره(4_2) : نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در سه نوع الگوی دویدن22
شکل شماره(5_2) توضیح شکل24
شکل شماره(6_2):کفش نهرین مدل آدیبست24
شکل 1_3: محیط آزمایشگاه و نحوه استقرار تجهیزات آزمایشگاهی44
شکل 2_3: دستگاه صفحه نیروسنج45
شکل شماره 3_3: دو نوع کفش آدیداس (ب) و نهرین (الف) مورداستفاده در پژوهش46
مقایسه تأثیر کفشهای آدیداس و نهرین بر برخی از متغیر‌های بیومکانیکی مرتبط با شکستگی استرسی درشتنی در دوندگان تفریحی مرد جوان سالم
چکیده:
مقدمه: دویدن امروزه به عنوان یکی از رایجترین فعالیت حرکتی در میان ورزشکاران و افراد جامعه مطرح شده است. هدف از تحقیق حاضر مقایسه تأثیر کفشهای آدیداس و نهرین بر برخی از متغیرهای بیومکانیکی مرتبط با شکستگی استرسی درشتنی در دوندگان تفریحی مرد جوان سالم بود.
مواد و روش ها: در این مطالعه نیمه تجربی، 15مرد جوان سالم (با میانگین سنی 27/2±37 سال، قد 39/5±93/180 سانتی‌متر و جرم 84/8±30/85 کیلوگرم)، در شرایط یکسان، با کفشهای نهرین و آدیداس جداگانه عمل دویدن با سرعت کنترل شده را انجام دادند. نیروی عکس العمل زمین شامل حداکثر نیروهای عکسالعمل در دو جهت عمودی و قدامی- خلفی، سرعت بارگذاری نیروهای عمودی و قدامی- خلفی، زمان رسیدن به حداکثر نیروهای عمودی و قدامی- خلفی و در نهایت زمان کل این نیروها در مرحله اتکای دویدن با استفاده ازصفحه نیروسنج اندازه گیری شد. اطلاعات بدست امده با آزمون تی همبسته در نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت (P<=0.05, Version20).
یافته‌ها: نتایج نشان داد که اگر چه بین دو نوع کفش، در متغیرهای حداکثر نیروهای عکسالعمل عمودی و قدامی- خلفی، سرعت بارگذاری نیروهای عمودی و قدامی- خلفی، زمان رسیدن به حداکثر نیروهای عمودی و قدامی- خلفی و زمان کل این نیروها در مرحله اتکای دویدن، تفاوت معنیداری مشاهده نشد (P>0.05)، با وجود این، زمان رسیدن به حداکثر نیروی عکسالعمل عمودی زمین در کفش آدیداس 8% بیشتر از کفش نهرین بود (P=0.01).
نتیجه‌گیری نهایی : بین دو نوع کفش آدیداس و نهرین بعنوان کفش های استاندارد و محلی در برخی از نیروهای اعمال شده به پا طی دویدن تفاوتی وجود ندارد. بنابراین کفش نهرین میتواند با ویژگیهای یکسان جذب نیرو و کاهش ریسکفاکتورهای آسیبی دویدن با هزینه کمتر برای دوندگان تفریحی پیشنهاد شود.
واژگان کلیدی : کفش آدیداس ـ کفش نهرین- نیروی عکسالعمل زمین- دوندگان تفریحی- سرعت بارگذاری
فصل اول :
طرح پژوهش
1-1)مقدمه
دویدن یکی از شایع‌ترین فعالیت‌های حرکتی است که در عصر حاضر با پیشرفت علم و فناوری فرهنگ ورزش به‌واسطه توصیه‌های پزشکی و افزایش و بهبود نگرش مردم به کیفیت زندگی افزایش‌یافته است، به‌طور مثال بیش از 30 میلیون نفر در آمریکا دویدن را برای سرگرمی و اوقات فراغت خود انتخاب کرده‌اند. به‌طورکلی دویدن باعث فشار بر اندام تختانی به‌ویژه مچ و ساق شده که این امرمی‌تواند عامل بروز آسیب‌های ناشی از تکرار شود که شایع‌ترین این آسیب‌ها تیبیا استرس فراکچر است. همان‌طور که گفته شد در طول فعالیت‌های بدنی به‌ویژه دویدن، در مرحله تماس پا با زمین، همواره تحت تأثیر بار و نیروهایی از طرف زمین بوده که این بار به‌وسیله اندازه‌گیری نیروهای عکس‌العمل زمین می‌تواند موردبررسی قرار گیرد.
این‌طور به نظر می‌رسد که کفش به‌عنوان اولین لایه حائل بین پا و زمین یکی از موارد مورد توجه درزمینهٔ ارزیابی نیروهای عکس‌العمل زمین باشد، به‌عنوان نمونه، مطالعات، افزایش معناداری در عوامل مؤثر بر بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر را هنگام دویدن با پای‌برهنه در مقایسه با دویدن با کفش گزارش کردند.
بنابراین کفش می‌تواند نقش مهمی در کاهش این نیروها بر اندام تحتانی ایفا کند. با توجه به اینکه اکثر کمپانی‌های معتبر داخلی و خارجی ادعاهای مختلفی مبنی بر مؤثرتر بودن محصولاتشان در کاهش نیروهای فوق‌الذکر مطرح کرده‌اند و ما در این پژوهش به بررسی برخی از این ادعاها پرداخته‌ایم.
۱-۲) بیان مسئله
شکستگی ناشی از فشار یک نوع آسیب استخوانی است که خود را با درد در نواحی مختلفی از اندام تحتانی نشان می‌دهد، این نواحی به ترتیب تکرر در بروز آسیب در استخوان درشت‌نی و بخش دور از تنه نازکی نی، استخوان‌های سوم و دوم کف‌پایی، بخش فوقانی ران و گردن ران و بخش دور از تنه ران بروز می‌کند (بیشوف و همکاران2010). مطالعات انجام‌شده درزمینهٔ دویدن نشان می‌دهد که 24٪-67٪ دوندگان تفریحی از آسیب‌های مرتبط با دویدن رنج می‌برند، استرس فراکچر بیش از 50٪ از کل آسیب‌های دوندگان را شامل می‌شود (میلنرو همکاران 2006, ادوارد و همکاران ,2010 , بیشوف و همکاران2010 )
طی دویدن، هنگامی‌که پا با زمین تماس برقرار کرده و در مرحله اتکا قرار می‌گیرد، تحت تأثیر نیروی عکس‌العمل زمین (GRF) می‌باشد. نیروی عکس‌العمل زمین همواره ثابت نیست به‌طوری‌که افزایش سرعت دویدن و گام برداری، حداکثر نیروی عمودی زمین را حدود 2 تا 5 برابر وزن بدن افزایش می‌دهد. در ادبیات پژوهش کاهش مقدار نیروی عکس‌العمل زمین یکی از اهداف اصلی تولیدکنندگان کفش بشمار می‌آید و جذب ضربات همیشه به‌عنوان یک مشکل اساسی مطرح بود.(نیگ و همکاران، 2010). رویکردهای مختلفی در سنجش تأثیرات کفش بر نیروهای عکس‌العمل زمین در بهبود عملکرد، موردتوجه پژوهشگران بوده که از آن‌ها می‌توان به وزن کفش (لوگان و همکاران، 2010؛ نیگ و همکاران 2010، ویگرنیگ و همکاران 2009)، سختی (بیشوپ و همکاران 2006) ، جنس و ساختار کفش (بیشوپ و همکاران 2006، لوگان و همکاران 2010، شارما و همکاران 2010، ویگرنیک و همکاران 2009) و شکل هندسی کفش (تاناگوچی و همکاران 2012) اشاره نمود. بررسی‌ها نشان داده است که کفش می‌تواند با کاهش مقدار نیروهای وارده، احتمال بروز آسیب را در دویدن کاهش دهد (بیشوپ و همکاران 2006، اورت و همکاران 2011، لوگان و همکاران 2010، مگ گینس و همکاران 2005، موندرمن و همکاران 2007، نیگ و همکاران 2006، نیگ و همکاران 2010، نواچک و همکاران 1998، شارما و همکاران 2010، ویگرنیک و همکاران 2009، زیفچوک و همکاران 2005).
تنوع کفش‌های مختلف در مراکز تجاری به‌ویژه کفش‌های خارجی ضمن تحمیل هزینه‌های سنگین بر متقاضیان ممکن است کارایی لازم در امر پیشگیری از آسیب شکستگی ناشی از فشار را نیز به همراه نداشته باشد.دراین‌ارتباط، ازجمله کفش‌های موجود در بازار که دارای برند معتبری است و به‌عنوان یک کفش ورزشی استاندارد و موفق در سطوح بین‌المللی شناخته می‌شود و از اقبال عمومی بالایی برخوردار است کفش Adidas response cushion 20m می‌باشد. از انجاییکه کفش مذکور مجهز به فنّاوری‌های adiprene و formotion برای جذب حداکثر ضربه در برخورد پاشنه با زمین است، که ویژگی Adiprene از طریق افزایش اثر بالشتکی و formotion هم به‌وسیله نرم کردن برخورد پاشنه از طریق ایجاد حرکت مستقل برای پاشنه این امر را محقق می‌سازند. از سوی دیگر، ازجمله تولیدات داخلی با تأکید بر تولید ملی، کفش ورزشی نهرین است، که به نظر می‌رسد دارای پارامترهای یک کفش استاندارد برای دویدن می‌باشد. ازاین‌رو محقق درصدد است تا دو کفش آدیداس به‌عنوان برند معتبر خارجی و کفش نهرین به‌عنوان یک محصول ملی را ازنقطه‌نظر نیروهای وارده از زمین (نیروی عمودی عکس‌العمل زمین، سرعت بارگیری ، نیروی خلفی عکس‌العمل زمین و سرعت بارگیری) که مرتبط با آسیب شکستگی ناشی از فشار در استخوان درشت‌نی شناخته‌شده‌اند را مورد مقایسه و تجزیه‌وتحلیل قرار داده، و به این پرسش پاسخ دهد که آیا کفش‌های داخلی توانایی رقابت با برندهای معروف و معتبر خارجی در کاهش نیروهای برخوردی، و همچنین در جلوگیری از بروز آسیب شکستگی ناشی از فشار را دارد ؟
1-3) ضرورت و اهمیت پژوهش
*دویدن تفریحی از پرطرفدارترین ورزش‌ها در اقشار مختلف اجتماعی محسوب می‌شود و یکی از ملزومات این ورزش پرطرفدار کفش مناسب است.
با توجه به این‌که قیمت بسیار بالای کفش‌های معتبر خارجی ممکن است این شبهه را ایجاد کند که تمرین سالم و به‌دوراز آسیب واقعاً هزینه بالایی دارد و کفش‌های ورزشی با برندهای مختلف خارجی نسبت به برندهای داخلی عملکرد بهتری در کاهش میزان ریسک فاکتورها در آسیب‌های مرتبط با دویدن دارند. این فرضیه هنوز از طریق یک پژوهش علمی رد یا پذیرفته‌نشده است.درنتیجه این مشکلات ما را به سمت انتخاب یک جایگزین داخلی مناسب برای این‌گونه کفش‌ها سوق می‌دهد که بتوانند نیازهای ورزشی ما در داخل کشور را برآورده کنند.
همان‌طوری که بیان شد، یکی از شرکت‌های داخلی که درزمینهٔ طراحی و ساخت کفش ورزشی فعالیت می‌کند شرکت نهرین است .
قیمت کفش نهرین موردنظر(شکل 2-1) حدود 95 هزار تومان تخمین زده‌شده درحالی‌که قیمت کفش آدیداس موردنظر(شکل 1-1) حدود 855 هزار تومان می‌باشد که با شرایط اقتصادی کنونی به نظر قیمت محصول داخلی منصفانه‌تر است و اکثر اقشار جامعه که مشتاق به ورزش هستند اگر از کیفیت و سلامت ساختاری و حمایتی این کفش مطمئن شوند، می‌توانند از جایگزین مناسبی برای کفش‌های خارجی استفاده کنند. ازجمله شاخص‌هایی که در کیفیت کفش می‌تواند مؤثر باشد، بررسی و مقایسه برخی از این شاخص‌ها ازجمله: اوج نیروی عمودی عکس عمل زمین ،سرعت بارگذاری نیروی عمودی عکس‌العمل ،اوج نیروی خلفی عکس‌العمل زمین می‌باشد، که محقق در این پژوهش در پی بررسی و مقایسه این پارامترها در بین دو کفش می‌باشد.

شکل شماره1-1: کفش آدیداس(Adidas response cushion 20) شکل شماره 2 -1: کفش نهرین(آدیبست)
1-4) اهداف پژوهش:
1-4-1) اهداف کلی پژوهش:
مقایسه اثر کفش‌های آدیداس و نهرین بر متغیرهای بیومکانیکی مرتبط با بروز شکستگی‌های ناشی از فشار درشت‌نی در مرحله اتکای دویدن در برخی از دوندگان تفریحی شهرستان بابلسر.
1-4-2) اهداف جزئی پژوهش
بررسی و مقایسه اوج غیرفعال نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در مرحله اتکای دویدن در دو کفش نهرین و آدیداس.
بررسی و مقایسه اوج غیرفعال نیروی قدامی-خلفی عکس‌العمل زمین در مرحله اتکای دویدن در دو کفش نهرین و آدیداس.
بررسی و مقایسه سرعت بارگیری نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در مرحله اتکای دویدن در دو کفش نهرین و آدیداس.
بررسی و مقایسه سرعت بارگیری نیروی قدامی-خلفی عکس‌العمل زمین در مرحله اتکای دویدن در دو کفش نهرین و آدیداس.
1-5) فرضیه‌های پژوهش
فرض 1- تفاوت معناداری بین کفش آدیداس و نهرین در میزان سرعت بار گزاری نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در مرحله بارگیری غیرفعال در فاز اتکای دویدن وجود ندارد.
فرض 2- تفاوت معناداری بین کفش آدیداس و نهرین در میزان اوج اول نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در فاز اتکای دویدن وجود ندارد.
فرض 3- تفاوت معناداری بین کفش آدیداس و نهرین در میزان سرعت برگزاری نیروی قدامی-خلفی عکس‌العمل زمین در مرحله بارگیری غیرفعال در فاز اتکای دویدن وجود ندارد.
فرض 4- تفاوت معناداری بین کفش آدیداس و نهرین در میزان اوج اول نیروی قدامی-خلفی عکس‌العمل زمین در فاز اتکای دویدن وجود ندارد.
فرض 5- تفاوت معناداری بین کفش آدیداس و نهرین درزمان رسیدن به اوج اول نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در مرحله بارگیری غیرفعال در فاز اتکای دویدن وجود ندارد.
فرض 6- تفاوت معناداری بین کفش آدیداس و نهرین درزمان رسیدن به اوج اول نیروی قدامی-خلفی عکس‌العمل زمین در مرحله بارگیری غیرفعال در فاز اتکای دویدن وجود ندارد.
1-6) محدودیت‌های پژوهش
اگرچه، عوامل مختلف تأثیرگذار بر مقادیر نیروهای عکس‌العمل زمین در مطالعه حاضر کنترل شد، بااین‌وجود، ازجمله عوامل محدودکننده پژوهش می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
عدم دسترسی به پیشینه و منابع دست‌اول
ناتوانی در کنترل سختی کفش به دلیل عدم دسترسی به ابزار مناسب
ناتوانی در کنترل استرس ناشی از قرار گرفتن در محیط آزمایشگاهی
عدم توانایی در حذف کامل نویزهای حرکتی
1-7) تعریف واژه‌ها و اصطلاحات پژوهش
کفش:یک وسیله‌ای برای پوشش پا، حفاظت و راحتی پا در هنگام انجام فعالیت‌های مختلف بوده و به‌عنوان یکی از پرکاربردترین ابزار در فعالیت‌های روزانه مورداستفاده قرار می‌گیرند درواقع کفش بخش جدایی‌ناپذیر فعالیت محسوب می‌شود.
تعریف عملیاتی: در این تحقیق کفش آدیداس و نهرین به‌عنوان پوشش پا مورداستفاده قرارگرفته‌اند.
نیروی عکس‌العمل زمین: نیرویی از طرف زمین است که هنگام تماس با آن بر بدن به‌صورت عمودی وارد می‌شود. این نیرو معمولاً از جرم و شتاب بدن ناشی می‌شود(امیرعباس زاد پور و علی اسدی نیکویان 2012).
مرحله اتکا: مرحله‌ای از دویدن بوده که یک اندام در تماس با زمین قرارگرفته درحالی‌که اندام دیگر در
نوسان می‌باشد (اورت و همکاران 2011). منظور ما از مرحله اتکا در این مطالعه از لحظه‌ی تماس پاشنه پای برتر به‌عنوان شروع چرخه‌ی دویدن تا لحظه‌ی جدا شدن پنجه‌ی همان پا به‌عنوان مرحله‌ی حمایت یک‌طرفه یا استقرار پای موافق است.
مرحله بارگیری غیرفعال: مرحله‌ی اتکا دارای دو زیر است که در ابتدای این مرحله، بدن در حال جذب کردن نیرو است. درواقع این قسمت از مرحله اتکا، بارگیری غیرفعال است. این بخش معمولاً از لحظه‌ی تماس پا تا میانه‌ی حمایت یک‌طرفه و گاهی کمی بیشتر از میانه‌ی آن به طول می‌انجامد. تقریباً از نیمه‌ی مرحله حمایت یک‌طرفه بدن شروع به تولید نیروی پیش‌ران می‌کند. این زیر مرحله، مرحله پیشروی نام دارد. مرحله‌ی حمایت یک‌طرفه با جدا شدن پای موافق پایان می‌یابد. مرحله بارگیری غیرفعال در ادبیات پژوهشی به‌عنوان شاخصی از پتانسیل بروز آسیب موردتوجه است و متغیرهای مرتبط با آسیب، در این مرحله موردتوجه و ارزیابی قرار می‌گیرند(اسلامی و همکاران 2012).
در این پژوهش….
سرعت بارگیری: سرعت اعمال بار خارجی به بدن بوده، به‌عبارت‌دیگر به میزان بار اعمال‌شده در واحد زمان اطلاق می‌شود. در ادبیات پژوهشی سرعت بارگیری به‌عنوان شیب نمودار نیرو زمان در محدوده 20%-80% بارگیری غیرفعال می‌باشد (امیرعباس زاد پور و علی اسدی نیکویان 2012).
در این پژوهش….
فصل دوم:
مبانی نظری و پیشینه ی پژوهش
2-1) مقدمه
در این فصل سعی شده است مبانی نظری پژوهش شامل مکانیسم عمل آسیب تیبیا استرس فراکچر نحوه ایجاد فشار و بروز آسیب، علل بروز و نقش کفش‌ها بر کاهش اثر ریسک فاکتورها و پیشینه پژوهش موردبررسی قرار گیرد.
2-2-1)مبانی نظری پژوهش
2-2-1-1)مبانی کلی آناتومیکی ناحیه ساق
شکستگی ناشی از فشاریک آسیب چندعاملی به‌حساب می‌آید که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به عوامل فیزیولوژیک، ساختاری و تغذیه اشاره نمود (امیرعباس زاد پور و علی اسدی نیکویان 2012).
ناحیه تحتانی پا شامل 2 استخوان بلند به نام‌های درشت‌نی و نازک‌نی می‌باشد که تنه‌های آن‌ها تقریباً موازی با یکدیگرند. استخوان درشت‌نی نسبت به استخوان نازک‌نی درشت‌تر و بزرگ‌تر است و در بخش داخلی ناحیه ساق قرار دارد. انتهای فوقانی استخوان درشت‌نی از 2 لقمه بزرگ موسوم به لقمه‌های داخلی و خارجی که به هم جوش‌خورده‌، ساخته‌شده است.
لقمه‌های استخوان درشت‌نی با لقمه‌های استخوان ران مفصل شده و مفصل درشت‌نی رانی یا همان مفصل زانو را به وجود می‌آورد. همان‌طور که گفته شد استخوان درشت‌نی به‌مراتب از نازک‌نی بزرگ‌تر و درشت‌تر است، این امر سبب می‌شود که تقریباً به‌طور کامل وظیفه انتقال فشارهای مختلف بین بخش فوقانی پا (استخوان ران) و ناحیه پا باشد. استخوان نازک‌نی به تشکیل مفصل مچ پا کمک کرده و سطوح اضافی را برای اتصال عضلات فراهم می‌کند. استخوان‌های درشت‌نی و نازک‌نی در انتهای فوقانی و تحتانی باهم متصل می‌شوند، ولی حرکت خفیفی بین آن‌ها وجود دارد یا اصلاً نسبت به هم حرکتی انجام نمی‌دهند. بافت لیفی همبند بین این 2 استخوان هم در تمام طول داخلی هر دو استخوان کشیده شده و این امر حرکت‌های احتمالی را شدیداً محدود می‌کند (آناتومی گری).
2-2-1-1-1) درشت‌نی
تیبیا (شکل شماره 1_2) استخوانی محکم‌ و در قسمت داخلی ساق پا قرار داشته، که بعد از استخوان ران(فمور) طویل‌ترین استخوان بدن می‌باشد . این استخوان در قسمت تنه ، شبیه منشور بوده و دارای دو انتهای حجیم می‌باشد . انتهای تحتانی کوچک‌تر از فوقانی بوده و بر روی سطح داخلی آن زائده محکمی است بنام قوزک داخلی کنار انتهای تحتانی به‌طرف پایین پیش می‌رود انتهای فوقانی تیبیا حجیم بوده ، بخصوص در طول محور عرضی وسعت یافته و سطح کافی برای تحمل وزن بدن که از انتهای تحتانی فمور به آن منتقل می‌شود فراهم می‌کند . انتهای فوقانی دارای دو توده‌ی برجسته به نام کندیل داخلی و خارجی و یک برآمدگی کوچک‌تر بنام برجستگی تیبیا می‌باشد .

شکل شماره 1_2(استخوان درشت‌نی )
کندیل داخلی بزرگ‌تر از کندیل خارجی است ولی به‌اندازه آن برجسته نیست . رویه‌ی مفصلی فوقانی آن (شکل شماره 2_2) بیضی‌شکل و در تمام جهات مقعر بوده کنار خارجی آن به‌طرف بالابر آمده و ضمن افزایش تقعر رویه‌ی مفصلی ، یک برجستگی بنام تکمه‌ی بین لقمه‌ای داخلی را دربرمی گیرد . در سطح خلفی کندیل ، بلافاصله در زبر لبه‌ی مفصلی ، یک شیار زبر و افقی مشخص می‌باشد . سطوح داخلی و قدامی کندیل به‌صورت باریکه‌ی زبری است که توسط یک ستیغ نامشخص از سطح داخلی تنه جدا می‌شود .

شکل شماره 2_2(نمای فوقانی درشت‌نی)
کندیل خارجی درشت‌نی از تنه‌ی استخوان به‌طرف خارج برآمده بخصوص در قسمت خلفی خارجی که سطح تحتانی آن دارای یک‌رویه‌ی مفصلی گرد کوچک برای انتهای فوقانی نازک‌نی(فیبولا) می‌باشد . سطح فوقانی را به یک‌رویه‌ی مفصلی می‌پوشاند که مخصوص کندیل خارجی ران می‌باشد .
سطوح قدامی دو کندیل در جلو به یک ناحیه سه‌گوش می‌پیوندند ، رأس این ناحیه به‌طرف پایین بوده و برجستگی تیبیا را به وجود می‌آورد . لبه‌ی خارجی این ناحیه ستیغ تیزی می‌سازد که کندیل خارجی را از سطح خارجی تنه استخوان جدا می‌کند .
برجستگی تیبیا در انتهای فوقانی کار قدامی تنه واقع‌شده و رأس ناحیه‌ی سه‌گوش را که در جلوی استخوان و در محل پیوستن سطوح قدامی کندیلها به هم قرارگرفته قطع می‌کند . این برجستگی به‌صورت یک برآمدگی کوچک می‌باشد که به یک ناحیه زبر تحتانی و یک ناحیه صاف فوقانی تقسیم می‌شود .
تنه‌ی تیبیا دربرش عرضی سه‌گوش و دارای سطوح داخلی و خارجی و خلفی است که توسط سه کنار قدامی ، بین استخوانی و داخلی از هم جدا می‌شوند . تنه در محل اتصال قسمت میانی به 3/1 تحتانی نازک‌ترین قطر خود را داراست ولی از این نقطه به‌طرف دو انتهای فوقانی و تحتانی به میزان قابل‌توجهی بر ضخامت استخوان افزوده می‌شود .
کنار قدامی از برجستگی تیبیا شروع‌شده تا قوزک داخلی به‌طرف پایین می‌رود . این کنار در سرتاسر طولش زیر جلدی است و به‌جز ربع تحتانی که گرد و نامشخص شده در بقیه قسمت‌ها ستیغ تیزی ایجاد می‌کند (ساق پا).
انتهای تحتانی تیبیا نسبتاً حجیم بوده ، به‌طرف داخل و پایین برجسته شده و قوزک داخلی را می‌سازد . انتهای فوق دارای سطوح قدامی ، داخلی ، خلفی ، خارجی و تحتانی است .
سطح قدامی صاف و کمی بالاتر از لبه‌ی سطح تحتانی به‌طرف جلو برآمده است . در حدفاصل سطوح قدامی و تحتانی یک شیار باریک قرار می‌گیرد . سطح قدامی از بالا به سطح خارجی تنه پیوسته است . سطح داخلی نیز صاف و از بالا به سطح داخلی تنه ، و از پایین به سطح داخلی قوزک پا پیوسته است . سطح داخلی قوزک زیر جلدی بوده و می‌توان آن را از روی پوست مشاهده و لمس نمود . سطح افقی انتهای تحتانی استخوان در انتهای داخلی دارای شیاری که معمولاً مشخص بوده و تا روی سطح خلفی قوزک داخلی پایین می‌آید . سطح تحتانی انتهای تحتانی تیبیا برای مفصل شدن با تنه‌ی استخوان قاپ صاف می‌باشد این سطح در جلو پهن‌تر از عقب ، از عرض کمی محدب و از جلو به عقب مقعر می‌باشد این سطح از طرف داخل به رویه‌ی مفصلی قوزک داخلی پوسته است (رفرنس) .
2-2-1-1-2) نازک‌نی
نازک‌نی، استخوان خارجی ساق پا ، خیلی نازک‌تر از تیبیا است ازاین‌رو نقشی در انتقال وزن بدن ندارد این استخوان دارای یک انتهای فوقانی یا سر یک‌تنه و یک انتهای تحتانی یا قوزک خارجی است قسمتی از تنه را که در مجاورت سرکمی فشرده است گاهی به نام گردن نازک‌نی می‌خواند.
سر نازک‌نی نسبتاً در تمام جهت حجیم بوده و در طرف جلو و عقب و خارج برجسته‌تر از تنه استخوان می‌باشد بر روی سطح فوقانی آن‌یک رویه‌ی مفصلی تقریباً گردد وجود دارد که با سطح تحتانی کندیل خارجی تیبیا مفصل می‌شود این رویه مفصلی رو به بالا و کمی جلو و داخل می‌باشد . یک برجستگی نسبتاً درشت بنام قله‌ی سر یا (زائده نیزه‌ای ) از قسمت خارج سطح خلفی سر به‌طرف بالابر آمده است سر استخوان ران را می‌توان در قسمت خلفی زانو تقریباً 2 سانتیمتر پایین‌تر از سطح مفصلی از روی پوست لمس کرد بلافاصله در زیر سر عصب فیبولار مشترک از روی سطح خلفی خارج گردن عبور می‌کند و در فرد زنده می‌توان آن را روی استخوان لغزاند .
تنه استخوان ران دارای سه کنار و سه سطح می‌باشد که هر یک از آن‌ها با گروه خاصی از عضلات پیوسته است کناره‌ها عبارت از قدامی خلفی و بین استخوانی در انتهای تحتانی تنه ، ناحیه تحویل سه‌گوشی است از پایین به سطح خارجی قوزک خارجی پیوسته است از رأس این ناحیه کنار قدامی استخوان شروع می‌شود و تا سطح قدامی سر به‌طرف بالا امتداد می‌یابد .
سطح داخلی توسط کناره‌های قدامی و بین استخوانی محدود می‌شود سطح فوق معمولاً به‌طرف جلو و داخل قرار می‌گردد ولی گاهی مستقیماً روبه‌جلوست پهنای این سطح در پایین بیشتر بوده ولی در نیمه‌ی فوقانی خیلی باریک می‌شود و ممکن است کمی بیش از یک ستیغ گردد این سطح به عضلات اکستنسور ساق پا متصل است سطح خلفی بزرگ‌ترین سطح استخوان است و در بین کنارهای بین استخوانی و خلفی قرار می‌گیرد (رفرنس).
2- 2- 2 ( بیومکانیک دویدن
2-2-2-1 ( مراحل دویدن
دویدن یکی از فعالیت‌های بنیادی انسان است. بااینکه این فعالیت بسیار شبیه به راه رفتن می‌باشد، تفاوت‌های خاصی را با آن دارد. ازجمله‌ی این تفاوت‌ها می‌توان به‌سرعت بیشتر یا مسافت پیموده شده در واحد زمان و وجود مرحله پرواز اشاره کرد. حتی در یک سرعت مشخص راه رفتن سریع با دویدن در فقدان مرحله حمایت دوگانه و مرحله پرواز تفاوت دارد (شکل 5-2) دویدن چهار مرحله‌ی مشخص است (اورت و همکاران 2011)
1- مرحله‌ی اتکا
2- مرحله‌ی پیش نوسان یا اوایل پرواز
3- مرحله‌ی میانی نوسان
4- اواخر نوسان یا انتهای پرواز
علاوه بر این هرکدام از مراحل دویدن نیز می‌تواند به زیر مراحلی نیز تقسیم شود. تعداد این زیر مراحل به‌سرعت دویدن بستگی دارد. به‌طورکلی مراحل کلی دویدن در تمامی دوندگان مشابه است. بااین‌وجود زمان‌بندی و تعداد زیر مراحل ممکن است به شرایط دویدن مثل کفش و سرعت و غیره مرتبط باشد (اورت و همکاران 2011).
مراحل کلی دویدن به شرح زیر است:
اتکا: این مرحله اولین مرحله‌ی دویدن بوده و از زمانی که یک‌پا (به‌طور مثال پای راست) با زمین تماس پیدا می‌کند تا جدا شدن همان پا از زمین تعریف می‌شود. معمولاً در دویدن با سرعت‌های متوسط 35 % از چرخه دویدن را به خود اختصاص می‌دهد (اورت و همکاران 2011). در بعضی منابع به مرحله‌ی اتکا در یک‌پا، مرحله‌ی حمایت یک‌طرفه یا حمایت پای موافق گفته می‌شود. بادید دقیق‌تر می‌توان برای این مرحله، دو زیر مرحله در نظر گرفت. در ابتدای این مرحله، بدن در حال جذب کردن نیرو است (Stance phase absorption). درواقع این قسمت از مرحله اتکا، بارگیری غیرفعال است. این زیر مرحله معمولاً تا میانه‌ی حمایت یک‌طرفه و گاهی کمی بیشتر از میانه‌ی آن به طول می‌انجامد. تقریباً از نیمه‌ی مرحله حمایت یک‌طرفه بدن شروع به تولید نیروی پیش‌ران می‌کند. این زیر مرحله، مرحله پیشروی نام دارد(Stance phase generation). مرحله‌ی حمایت یک‌طرفه با جدا شدن پای موافق پایان می‌یابد (رفرنس).
مرحله پیش پرواز: این مرحله بعد از مرحله حمایت یک‌طرفه قرار داشته و بلافاصله با جدا شدن پا از زمین شروع‌شده و معمولاً 15 %( از 35 % تا 50 %) چرخه دویدن را شامل می‌شود (اورت و همکاران 2011). در برخی منابع به این مرحله، عدم برخورد دوپا نامیده می‌شود. در این مرحله اندام‌های پایین‌تنه شروع به افزایش شتاب زاویه‌ای و در اصطلاح شتاب گیری می‌نمایند (اورت و همکاران 2011 ).
مرحله نوسان: از ادامه مرحله پیش پرواز، این مرحله شروع می‌شود و معمولاً تا اواخر پرواز طول می‌کشد. در منابع 35 % (از 50 % تا 85 %) از چرخه دویدن به این مرحله اختصاص داده می‌شود (اورت و همکاران 2011). این مرحله با حمایت یک‌طرفه پای دیگر (پای چپ) همراه است. در بعضی منابع به این مرحله حمایت پای مخالف اطلاق می‌شود. در این مرحله گیر از شتاب افزاینده به‌شتاب کاهشی را می‌توان مشاهده نمود(رفرنس).
مرحله انتهای پرواز: بلافاصله بعد از مرحله پرواز شروع‌شده و تا شروع تماس پای موافق با زمین خاتمه می‌یابد. به این مرحله نیز همانند مرحله اوایل پرواز، عدم برخورد دو پا اطلاق می‌شود. این مرحله 15 % انتهایی (از 85 % تا 100 %) چرخه‌ی دویدن را در برگرفته و معمولاً با کاهش شتاب افزایش‌یافته در مراحل قبل همراه است (اورت و همکاران 2011 ). درواقع بدن در این مرحله پا را برای برخورد مجدد با زمین آماده می‌کند.

شکل (3-2) مراحل دویدن ( Evertt et al 2011 )
علاوه بر این، آرام دویدن به‌عنوان جاگینگ و یا دویدن زیر بیشینه نیز شناخته می‌شود. دویدن آرام تقریباً به‌سرعت 10-5 مایل در ساعت(2/2-4/4 متر بر ثانیه) اطلاق می‌شود. سرعت در دویدن آرام با راه رفتن و دویدن معمولی، کمی هم‌پوشانی دارد. بااین‌حال سرعت متوسط در دویدن تفریحی معادل 2/3 تا 2/4 متر بر ثانیه (2/7 تا 2/9مایل در ساعت) می‌باشد (اورت و همکاران 2011).
2-2-2-2)الگوی دویدن
دویدن نیز همانند راه رفتن دارای الگوهای خاصی است. درواقع با بررسی این فعالیت در نمونه‌های بزرگ می‌توان برای آن الگوهای ویژه‌ای را در نظر گرفت. این الگوها در میان جوامع مختلف مشابه است؛ به‌طوری‌که حتی افراد در شرایط خاص از همان الگو استفاده می‌نمایند. به‌طورکلی می‌توان برای دویدن سه الگوی ویژه را نام برد: الگوی دویدن پاشنه- پنجه، الگوی دویدن پنجه -میانه‌ی پا و الگوی دویدن میانه‌ی پا (اورت و همکاران 2011).
الگوی دویدن پاشنه – پنجه : این الگو رایج‌ترین الگوی دویدن در میان دوندگان است. در این الگو، ابتدا پاشنه با زمین تماس پیداکرده و درنهایت پنجه برای تولید نیروی پیش‌ران با زمین برخورد پیدا می‌کند. اغلب دوندگان تفریحی از این الگو استفاده می‌نمایند. مدت‌زمان تماس پا با زمین در این الگو بیشتر از سایر الگوهاست. در ارزیابی سینتیکی این الگو، معمولاً نمودار نیروی عمودی عکس‌العمل زمان به‌صورت دوکوهانه (دارای دو اوج) است. اوج اول مربوط به بارگیری غیرفعال هنگام برخورد پاشنه با زمین است. درحالی‌که اوج دوم مربوط به تولید نیروی پیشروی هنگام برخورد پنجه و جدا شدن پاشنه می‌باشد (شکل شماره 3_2). دویدن با این الگو مستلزم جذب کردن نیروی عکس‌العمل زمین، بیشتر از 3 برابر وزن بدن است (اورت و همکاران 2011).
الگوی میانی پا: در این دوندگان، بخش‌های پاشنه و پنجه هم‌زمان با زمین برخورد می‌کند و نقطه‌ی اصلی برخورد بخش میانی پا است. نمودار نیرو زمان این الگوی دویدن یک کوهانه و دارای یک اوج است. این اوج نیرو مربوط به برخورد بخش میانی پا با زمین می‌باشد (شکل شماره 3_2). با افزایش سرعت دویدن در بعضی موارد این الگو به چشم می‌خورد(اورت و همکاران 2011).
الگوی پنجه میانی پا: این الگو ویژه‌ی دوندگان سرعت می‌باشد. در این الگو ابتدا پنجه پا با زمین برخورد نموده سپس بخش میانی برای ایجاد تکیه‌گاه و تولید نیروی جلوبرنده به زمین تماس پیدا می‌کند. مدت‌زمان اتکا در این الگو کمتر از الگوی پاشنه پنجه بوده و به‌عنوان یک مزیت برای دوندگان سرعتی قابل‌ملاحظه است. منحنی نیرو زمان در این الگو نیز به‌نوعی یک کوهانه و با اوج ثانویه کوچکی قابل‌تشخیص است (شکل شماره 4_2). افراد در دویدن با پای‌برهنه معمولاً از این الگو استفاده می‌نمایند. درحالی‌که در دویدن با کفش معمولاً افراد الگوی پاشنه پنجه را ترجیح می‌دهند. در یک سرعت مشابه، این الگو نیروی کمتری را در مقایسه با دویدن پاشنه پنجه متحمل بدن می‌نماید(اورت و همکاران 2011).

شکل شماره(4_2) : نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در سه نوع الگوی دویدن؛ – RFS : دوندگان پاشنه پنجه؛ – MFS : الگوی میانی پا؛ FFS : الگوی جلوی پا
هر یک از الگوی شرح داده‌شده دارای مزایا و معایب خاص خودش است. اگرچه در الگوی پاشنه پنجه الگوی بهینه‌ای از عملکرد مطلوب و جلوگیری از آسیب وجود دارد، بااین‌حال مطالعات جدید، اعمال نیرو و بار بیشتری را به بدن در این الگو نشان داده است (اورت و همکاران 2011). درواقع در الگوی دویدن پاشنه پنجه، نقطه برخورد پاشنه پاست، به راین اساس پاشنه متحمل ضربات تکراری می‌شود. در بین عوامل جذب‌کننده‌ی ضربات و نیرو، پاشنه جایگاه مناسبی ندارد (واتکینز و همکاران 2010). درواقع عضلات دارای بیشترین ظرفیت جذبی بوده و قوس کف‌پایی، کفش و سپس بالشتک پاشنه جایگاه‌های بعدی را دارند (واتکینز و همکاران 2010).
دراین‌ارتباط، مطالعات اخیر بیان نموده‌اند که این الگو ظرفیت آسیبی بیشتری از الگوهای دیگر دارد. درواقع در الگوهای دیگر با انتقال نقطه‌ی برخورد دورتر از راستای مفصل، اثرات بارهای اعمالی را کاهش داده و جذب بیشتری انجام می‌دهند. درحالی‌که در الگوی پاشنه پنجه، نقطه‌ی برخورد در امتداد مفصل بوده و ضربه مستقیم به‌صورت نیروهای فشاری متحمل پاشنه و سپس مفصل مچ پا می‌شود، درحالی‌که در الگوهای پنجه و میانی پا به‌نوعی سفتی مفصلی را کاهش داده و بار بیشتری جذب کرده، و می‌توانند اثرات آسیبی کمتری را ایجاد نمایند.
2-2-3) کفش آدیداس (Adidas response cushion 20m)
کفش آدیداس (Adidas response cushion 20m) مجهز به فناوری‌های Adiprene و Formotion برای جذب حداکثر ضربه در برخورد پاشنه با زمین در فعالیت‌هایی از قبیل دویدن است.(شکل شماره 5_2) Adiprene از طریق افزایش اثر بالشتکی و Formotion به‌وسیله نرم کردن برخورد پاشنه با ایجاد حرکت مستقل برای پاشنه این امر را محقق می‌سازد.

شکل شماره(5_2) توضیح شکل؟
2-2-4)کفش نهرین(آدیبست)
همان‌طور که گفته شد یکی از شرکت‌های داخلی که درزمینهٔ طراحی و ساخت کفش ورزشی فعالیت می‌کند شرکت نهرین بود که ما از این کفش (شکل شماره 6_2) به‌عنوان کفش داخلی استفاده کردیم.

شکل شماره(6_2):کفش نهرین مدل آدیبست
2-2-5) استرس فراکچر
استرس فراکچر یک آسیب شایع است که در اثر فشار و بار تکراری در استخوان بروز می‌کند. این آسیب خود را با درد در نواحی مختلفی از اندام تحتانی نشان می‌دهد، این نواحی به ترتیب تکرر در بروز آسیب استخوان درشت‌نی و بخش دور از تنه نازکی نی، استخوان‌های سوم و دوم کف‌پایی، بخش فوقانی ران و گردن ران و بخش دور از تنه ران طبقه‌بندی می‌شوند. (بیشوف و همکاران 2010). این نوع از آسیب بیشتر زنان را مبتلا می‌سازد و این نسبت گاهی به 12برابر بیشتر از مردان می‌رسد در ادبیات پژوهش این‌طور آمده است که آسیب‌های ناشی از فشار یا استرس فراکچر بین 5/1 تا 12 برابر مردان در زنان رخ می‌دهد (بیشوف و همکاران 2010) بیشتر پژوهش گران این آسیب را یک آسیب تکراری می‌شناسند که در اثر ضربات پی‌درپی بر استخوان ایجاد می‌شود و این ضربات منجر به شکستگی یا ترک‌های ریزی در ضریع استخوان می‌شود، این اتفاق در تمام فعالیت‌های تکراری بدون درد و آسیب‌ها هم رخ می‌دهد چون در پایان فعالیت استئوبلاستها برای بهبود این ترک‌ها و بازگردان استخوان به حالت اولیه دست‌به‌کار می‌شوند (میلنر و همکاران 2009) (فردریکسون و همکاران 2010) (زاد پور و نیکویان 2012) (ویوینا و همکاران 2010) . اما براثر فشار و تکرار بیش‌ازحد تحمل استخوان این ترک‌ها بزرگ‌تر از حدی می‌شود که استئوبلاستها بتوانند آن‌ها را ترمیم کند و به حالت اول برگرداند و این سیکل یا چرخه فشار پشت سر هم تکرار می‌شود و باعث آسیب ناشی از فشار یا استرس فراکچر می‌شود (زاد پور و نیکویان 2012) (ویوینا و همکاران 2010).
متغیرهای زیادی تابه‌حال در مورد علل ایجاد استرس فراکچر مورد بررسی قرارگرفته که در این مطالعه ما به برخی از مهم‌ترین و پرتکرارترین آن‌ها اشاره می‌کنیم و نتایج پژوهش‌های پیشین را باهم مقایسه خواهیم کرد.
دراین‌ارتباط، عوامل خطرزای در عارضه استرس فراکچر به 2 دسته اصلی و کمی تقسیم می‌شود. گروه اول یا عوامل خطرزای درونی شامل ضعف عضلات اسکلتی، کاهش چگالی استخوانی، الگوی غلط دویدن، سفتی عضله‌ها، خستگی عضلانی – اسکلتی، ساختار و ساختمان اسکلتی نامناسب و وضعیت بیومکانیکی با کارایی پائین و جنسیت می‌باشد.
دسته دوم یا عوامل خطرزای پیرامونی عبارت‌اند از: سطح تمرینی نامناسب، کفش نامناسب،عوامل روحی روانی، عوامل تمرینی مثل شدت و تکرار در تمرین و حمل بار اضافه می‌باشند. (شارما و همکاران 2010)
(موندرمن و همکاران 2005) (زیفچوک و همکاران 2005)
با توجه به عوامل اشاره‌شده، در ادامه به بررسی برخی از عوامل خطرزای بروز عارضه استرس فراکچر به‌طور دقیق‌تری می‌پردازیم.
جنسیت:
همان‌طور که پیش‌ازاین هم ذکر شد زنان خیلی بیشتر از مردان درخطر ابتلا به استرس فراکچر هستند و در این میان زنان بیشترین نسبت را در تیبیا استرس فراکچر و متاتارسال استرس فراکچر به خود اختصاص داده‌اند، (زیفچوک و همکاران 2005) (بیشوف و همکاران 2010) (فربر و همکاران 2003) (میلنر و همکاران 2007). در زنان عدم تقارن در متغییرهای کینماتیکی-کینتیکی موردبررسی قرار گرفت یعنی، زنانی که سابقه تیبیا استرس فراکچر متاتارسال استرس فراکچر را داشتند ازلحاظ تقارن کینتیکی و کینماتیکی تفاوت معنی‌داری رابین این دو گروه مشاهده نکردند (زیفچوک و همکاران 2005). البته در این پژوهش با توجه به اینکه چند سالی از سابقه استرس فراکچر آزمودنی‌ها می‌گذشت، احتمال این هم داده‌شده بوده که این ورزشکاران بعد از بروز آسیب در سبک و روش دویدن و تکنیکشان تغییراتی ایجاد کرده باشند که باعث این نتایج شده،ازآنجاکه این عدم تقارن در متغیرهای زیر بررسی شد و تفاوت معنی‌داری گزارش نشده بود: 1- نیروهای عکس‌العمل زمین 2- اثر ترمزی 3- اوج نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در لحظه برخورد و میانگین آن و عدم تقارن در هر 2 گروه بین 3% تا 54% مشاهده‌شده و داده‌های گزارش‌شده بین 2 گروه اختلاف معنی‌داری را نشان نمی‌داد.
در دیگر مطالعات هم نتایج جالبی درزمینهٔ نیروی عمودی عکس‌العمل زمین که یکی از عوامل خطرزا در بروز این نوع آسیب به‌حساب می‌آمد به دست آمد. بر اساس انتظار نیروی عمودی عکس‌العمل زمین می‌بایست یکی از عوامل خطرزای بروز آسیب باشد اما در مطالعات این فرضیه حمایت نشد. (پوهی و همکاران 2008) (زاد پور و نیکویان 2010) با توجه به نتایج ضدونقیض، برخی پژوهشگران معتقدند که نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در زنان نسبت به مردان زمانی که با توجه به وزن همگن می‌شود تفاوت معنی‌داری را نشان نمی‌دهد و برخی دیگر هم معتقد هستند که نتایج اختلاف معنی‌داری را نشان می‌دهد. اما 86% از مطالعات در این زمینه با بررسی سرعت بارگذاری عمودی(VLR) به این نتیجه رسیده بودند که میزان فشار بار عمودی یا سرعت بارگذاری عمودی در زنان به‌طور معنی‌داری بیشتر از مردان است و این عامل را علت بروز بیشتر عارضه‌های استرس فراکچر در زنان می‌دانند. البته عوامل خطرزای دیگری از قبیل چگالی استخوانی کمتر، پرونیشن پا، اورشن مچ و آداکشن(ADD) ران هم در برخی از منابع به چشم می‌خورد (ادواردز و همکاران 2008) (پوهی و همکاران 2008) . زنان به‌واسطه داشتن زاویه Q بزرگ‌تر از مردان دچار ADD ران بیشتری می‌شوند و این خود یکی از عوامل بروز آسیب‌های ناشی از فشار یا استرس فراکچر می‌باشد.
در این پژوهش مقصود ما بیشتر عوامل خطرزا در راستای ایجاد استرس فراکچر استخوان درشت‌نی است و به‌طور خاص حرکت پرونیشن در پا که در بسیاری از مطالعات مورداندازه‌گیری قرارگرفته و تا اینجا یکی از عوامل خطرزای پیش‌بین برای تشخیص فرد مستعد عارضه معرفی‌شده، ولی در کنار آن به سایر عوامل مکمل که مسلماً تشدیدکننده و تعیین‌کننده هستند در بروز این نوع آسیب اشاره اجمالی خواهیم کرد. در ادبیات تحقیق مطالعات درزمینهٔ استرس فراکچر با نقض‌هایی همراه بوده این‌طور که از عنوان و محتوای پژوهش‌های مربوط برمی‌آمد کنترل خوبی در آزمودنی‌ها انجام نمی‌شد، یعنی یا مدت زیادی از آسیب گذشته بود و فرد الگوی حرکتی بهتری را پیش‌گرفته بود یا چند نوع استرس فراکچر باهم در نظر گرفته‌شده بود و یا فقط نام استرس فراکچر به‌کاربرده شده بود. بیمار به چشم می‌خورد که متغیرها در انواع استرس فراکچرها مشابه‌اند تا حدودی ولی تفاوت‌های ریزی در نحوه اعمال فشار یا اصلی و مکمل بودن آن عامل خطرزا وجود دارد. متاتارسال استرس فراکچر: استرس فراکچر در ناحیه استخوان‌های کف‌پایی یکی از شایع‌ترین آسیب‌ها در میان تازه‌کاران یا همان سربازان است و البته درصد بالایی از دوندگان فراغتی یا تفریحی را هم مبتلا می‌کند البته پرندگان طول و سه‌گام را هم نباید از این نوع آسیب‌ها مستثنا کرد (ویلیامز و همکاران 2004) (جورج و همکاران 2004).
علاوه بر این، در رابطه با شکستگی ناشی از فشار در استخوان کف‌پایی متغیرها با عوامل خطرزای زیادی موردبررسی قرارگرفته‌اند. ازجمله آن‌ها می‌توان به: پای چرخیده به خارج – کاهش ارتفاع قوس کف پا – کاهش میزان دورسی فلکشن در هنگام فرود و فاز استانس پای پرونیت – افزایش وضعیت پشت پای اورشن – ساق به داخل چرخیده – ران نزدیک شده بیش‌ازحد – افزایش نیروی عمودی عکس‌العمل زمین – افزایش نیروی داخلی و خارجی عکس‌العمل زمین و عواملی دیگر که روایی چندانی نداشته‌اند و در پژوهش‌های دیگر تکرار نشده‌اند. البته شایان‌ذکر است که 90- 80 درصد استرس فراکچرهایی که در ناحیه استخوان‌های کف‌پایی رخ می‌دهد مربوط به 2 استخوان دوم و سوم کف‌پایی است (دیکسون و همکاران 2005) (بیشوف و همکاران 2010).
مطالعات بیشتر در این زمینه نشان می‌دهد که دویدن طولانی‌مدت بیش از 30 مایل یا 48 کیلومتر در هفته احتمال این نوع آسیب را افزایش می‌دهد (بیشوف و همکاران 2010)علاوه بر این، اشاره‌شده که پای چرخیده به خارج، اورشن و همچنین تحمل وزن در هنگام دویدن هم در زمره عوامل خطرزای بروز استرس فراکچر استخوان‌های کف‌پایی قرار می‌گیرد (بیشوف و همکاران 2010).
بسیاری از مطالعات نتایج ضدونقیضی در رابطه با عامل اصلی خطرزا در بروز شکستگی ناشی از فشار در استخوان کف‌پایی ارائه نموده‌اند اما در اکثر آن‌ها در تقسیم فشار کف پا افزایش مدیال در بخش میانی و جلویی پا مشاهده‌شده در گروه قبلاً به آسیب متاتارسال استرس فراکچر و این امر حاکی از این است که می‌توان این عامل را یکی از عوامل مؤثر در بروز این آسیب و یک پیش‌بین موفق دانست .(موندرمن و همکاران 2005) (ویلیامزو همکاران 2004) (چاتلر و همکاران 2012) (شارما و همکاران 2010)
دیگر متغیری که در این زمینه راجع به آن نتایج مختلفی گزارش‌شده زاویه پرونیشن پشت پا می‌باشد. که در بسیاری از پژوهش‌ها چون سندرم شکستگی ناشی از فشار در استخوان کف‌پایی(mtss) و سندرم شکستگی ناشی از فشار در استخوان درشت‌نی tsfs)) باهم در نظر گرفته‌شده این پدیده قابل جداسازی نبوده اما در پژوهشی که توسط ویوینا و چارتلر بر روی 472 سرباز باسابقه شکستگی ناشی از فشار در استخوان کف‌پایی انجام‌شده پرونیشن اندام تحتانی هیچ ارتباط معنی‌داری با آسیب مذکور نشان نداده است، البته پژوهش‌های پیشین از این نتایج حمایت نکرده‌اند (ویوینا وهمکاران 2010 ).
البته شایان‌ذکر است که وی پرونیشن اندام تحتانی را مسئول دردهای ناشی از تمرین دانسته است. جالب این است که در چند پژوهش که طول قوس کف پا موردبررسی قرارگرفته پژوهشگران نتایج متفاوتی را با پژوهش بالا گزارش کرده‌اند. با توجه به این‌که کاهش ارتفاع قوس کف پا خود باعث پرونیشن مچ می‌شود. جای سؤال است که آیا پرونیشن مسئول بروز این نوع آسیب می‌تواند باشد یا خیر، به نظر می‌آید هنوز به پژوهش‌های بیشتری در این زمینه نیاز است. دورسی فلکشن قبل از برخورد که در برخی پژوهش‌ها به‌عنوان کار منفی مچ در نظر گرفته‌شده هم از متغیرها و عوامل خطرزایی است که تا حدودی قابلیت پیش‌بینی بروز این آسیب (mtss) را دارد (دیکسون و همکاران 2005) (ویلیامز و همکاران 2004).
این عامل هم مثل 2 عامل قبل که در بالاتر ذکر شد باعث افزایش فشار در بخش داخلی میانی و داخلی قدامی کف پا می‌شود و از این طریق اندازه ضربه و احتمال بروز آسیب متاتارسال استرس فراکچر را افزایش می‌دهد. پژوهش‌های مختلفی راجع به متاتارسال استرس فراکچرها انجام‌شده، اما همان‌طور که در ادبیات تحقیق آمده چون در اکثر این مطالعات شماره استخوان کف‌پایی آسیب‌دیده مشخص نشده داده‌های تخصصی و مرتبط کافی برای یک متغیر پیشگو بااعتبار بالا وجود ندارد. به‌هرحال در بیشتر منابع پرونیشن، مچ پای واروس یا به خارج چرخیده، کاهش ارتفاع قوس کف‌پایی و در برخی منابع هم ضعف عضلات دورسی فلکسور مسئول بروز این آسیب گزارش‌شده است. البته مثل سایر استرس فراکچرها، نامناسب بودن سطوح تمرینی و کفش نامناسب، عدم آمادگی جسمانی و مهارت کافی در دویدن جزء عوامل عمده این نوع آسیب‌ها به‌حساب می‌آیند.
شکستگی ناشی از فشار در استخوان درشت‌نی (تیبیا استرس فراکچر):
استرس فراکچر شایع‌ترین آسیب پرکاری در میان دوندگان و سربازان تازه‌کار ارتش و به‌خصوص زنان می‌باشد. آسیب‌های پرکاری 85% مراجعه ورزشکاران دوومیدانی را به پزشک شامل می‌شود که 60% – 40% آن‌ها مربوط به تیبیا استرس فراکچر می‌باشد (میلنر و همکاران 2005). علاوه بر این، از تمام استرس فراکچرهای گزارش‌شده تیبیا استرس فراکچر 50% – 35% از مراجعه‌ها را به خود اختصاص داده است (میلنر و همکاران 2007). تیبیا استرس فراکچر در بین پرندگان طول سه‌گام هم بسیار مشاهده‌شده (ویلیامز و همکاران 2004) اما همان‌طور که در مقدمه گفته شد بیشترین تعداد قربانی در این آسیب مربوط به دوندگان تفریحی می‌باشد و این آماری سرسام‌آور را به خود اختصاص داده است. در بحث عوامل خطرزا در آسیب تیبیا استرس فراکچر در ادبیات تحقیق این‌طور آمده که این آسیب به‌هیچ‌وجه یک آسیب تک متغیره یا یک وجهی نیست و عوامل مختلفی دست‌به‌دست هم می‌دهند تا این عارضه بروز پیدا کند (اُمانی و همکاران 2002) (پوهی و همکاران 2008) . در برخی مطالعات نشان داده‌شده که علت ابتلا و شیوع بیشتر تیبیا استرس فراکچر در زنان فشار بار اولیه در زمان برخورد پاشنه پا با زمین می‌باشد. (پوهی و همکاران 2008) (ادواردز و همکاران 2008) (میلنر و همکاران 2006). البته سرعت بارگذاری لحظه‌ای و سرعت بارگذاری متوسط جز متغیرها و عوامل خطر اثرگذار در این آسیب هستند اما به‌تنهایی نمی‌توانند مسئول و مسبب اصلی تیبیا استرس فراکچر باشند. حتی در زنان، همان‌طور که در بخش تفاوت‌های جنسیتی شرح داده شد متغیرها و عوامل دیگری هم هستند که در بالاتر بودن شیوع استرس فراکچر و به‌طور اخص تیبیا استرس فراکچر در زنان نقش قابل‌توجهی ایفا می‌کنند. در ادبیات پژوهش متغیرهای زیادی موردبررسی قرارگرفته و همان‌طور که انتظار می‌رفت نتایج متفاوتی هم گزارش‌شده است. در این پژوهش ما به برخی از این متغیرها می‌پردازیم و عوامل خطرزایی که در چندین مطالعه مختلف بررسی‌شده‌اند را مورد مقایسه قرار می‌دهیم.
علاوه بر این، از میان ریسک فاکتورهایی که برای عارضه تیبیا استرس فراکچر بیان شد عوامل مکانیکی مثل، میزان فشار بار ناگهانی، گشتاور آزاد، نزدیک کردن ران به خط میانی بدن، پیک شتاب ساق، چرخش داخلی زانو، اورشن در مچ، پرونیشن، نیروی عمودی برخورد پاشنه، سرعت دویدن و نسبت آن با فشارهای وارده و تواتر گام برای ما حائز اهمیت است.
در اکثر پژوهش‌های بیومکانیکی در حوزه تیبیا استرس فراکچر این ریسک فاکتورها موردبررسی قرارگرفته است. نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در برخی یا بسیاری پژوهش‌ها به‌عنوان یک فاکتور پیش‌بین در بروز آسیب مذکور موردبررسی قرارگرفته اما زمانی که نتایج این بررسی‌ها مورد مقایسه قرار می‌گیرد، مشاهده می‌شود که تنها 54% از این پژوهش‌ها اختلاف معنی‌داری در مقادیر نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در گروه مبتلابه استرس فراکچر و گروه کنترل یا سالم پیداکرده است . این نتایج حاکی از این است که مدارک کافی برای رد یا قبول این فرضیه وجود ندارد که نیروی عمودی عکس‌العمل زمین می‌تواند به‌عنوان یک متغیر پیش‌بین برای تشخیص استرس فراکچرها و بالأخص تیبیا استرس فراکچر باشد (زاد پور و نیکویان 2012). البته تا حدودی این امکان وجود دارد که نتایج حاصله مربوط به تفاوت‌ها در آزمودنی‌ها یا کنترل نامناسب باشد، اما به‌هرحال برای یک جواب کامل نیاز به پژوهش‌های بیشتر و محدودشده‌تری می‌باشد. شایان‌ذکر است که نیروی عمودی عکس‌العمل زمین هنوز یکی از ریسک برگ خریدهای مهم و اساسی در پیش‌بینی استرس فراکچرها می‌باشد که البته اگر با یک یا چند متغیر دیگر مثل اورشن – پرونیشن – چگالی استخوانی یا گشتاور آزاد در نظر گرفته شود انتظار می‌رود که تا حدودی از این هاله ابهام خارج شود.
سرعت بارگذاری لحظه‌ای سرعت بارگذاری متوسط هم جزء فاکتورهای هستند که در پژوهش‌های استرس فراکچر جزء ریسک فاکتورها و عوامل پیش‌بین معتبری هستند و از شیب رشد مقدار نیروی عمودی عکس‌العمل زمین به دست می‌آیند یعنی هر چه زمان رسیدن به اوج نیروی عمودی عکس‌العمل زمین سریع‌تر باشد به معنی این است که عضلات و بافت‌های نرم ضربه‌گیری کمتری داشته‌اند و یا مهارت به‌درستی و با کارایی لازم انجام‌نشده است. بنابراین تمام فشار ناشی از وزن و ضربه به استخوان انتقال می‌یابد و این امر سبب بروز آسیب استرس فراکچر می‌شود. در ادبیات پژوهش سرعت بارگذاری لحظه‌ای و سرعت بارگذاری متوسط به‌عنوان 2 عامل اصلی و با تفاوت معنی‌دار در 2 گروه استرس فراکچر و کنترل شناخته می‌شود (کرول و همکاران 2010) (زادپور و اسدی نیکویان 2012) . البته در مورد این 2 متغیر غیر از سطوح تمرینی و مهارت ورزشکار در فرود یا انتقال نیرو موضوع کفش مناسب که خاصیت ضربه‌گیری بهتری داشته باشد هم باید موردبررسی قرار گیرد. اورشن پا نیز یکی دیگر از عواملی است که در بروز استرس فراکچرها و به‌خصوص در تیبیا استرس فراکچر یک عامل خطر محسوب می‌شود و در مورد هر سه استرس فراکچر که نام‌برده شد (استرس فراکچر ران، استرس فراکچر تیبیا، استرس فراکچر پا) مطالعات زیادی انجام شد، البته ساختار این حرکت در پا بسیار شبیه پرونیشن است. اورشن پا می‌تواند با افزایش فشار روی مفصل و بافت استخوانی باعث بروز استرس فراکچرها شود البته اورشن به همراه کف پای صاف یا همان کاهش ارتفاع قوس کف‌پایی وقتی باهم ترکیب‌شده باشند قدرت پیش‌بینی بالایی در متاتارسال فراکچر دارند. ولی در برخی از پژوهش‌ها این ارتباط معنی‌دار نبوده است (دیکسون و همکاران 2005).
در پژوهش‌های متعددی که روی سربازان تازه‌کار و دوندگان تفریحی که از تیبیا استرس فراکچر رنج می‌برند معلوم شد که این عامل به‌تنهایی نمی‌تواند موجبات بروز تیبیا استرس فراکچر را فراهم آورد. اورشن پا با افزایش فشار روی سطح داخلی و میانی پا می‌تواند احتمال بروز متاتارسال فراکچر را افزایش دهد اما هنوز مدارک کافی برای اثبات این فرضیه در دسترس نیست که همین تأثیرگذاری را در تیبیا استرس فراکچر داشته باشد، این‌طور فرض می‌شود که اورشن اگر همراه با دورسی فلکشن باشد اثر ضربه‌گیری در کف پا کمتر می‌شود و ضربه بزرگ‌تری به پاشنه وارد می‌کند، که این فشار می‌تواند باعث بروز تیبیا استرس فراکچر شود.. نتایج این‌گونه پژوهش‌ها بسیار وابسته به متغیرهای کنترل و نحوه بررسی و انتخاب آزمودنی دارد. پیشنهاد می‌شود که برای به دست آوردن یک پاسخ روشن، متغیرهای کنترل بیشتری از قبیل، قوس کف پا، چگالی استخوانی، پرونیشن پا، ضربه پاشنه، VLR و سرعت دویدن موردبررسی قرار گیرد (زادپور و اسدی نیکویان 2012).
سفتی مفصل هم یکی دیگر از متغیرها یا عوامل خطرزای استرس فراکچر تیبیاست، سفتی مفصل عبارت است از تغییرات گشتاور مفصل تقسیم‌بر تغییرات زاویه یا همان دامنه حرکتی مفصل و هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد احتمال بروز آسیب در اثر کاهش یا کمبود جذب نیرو توسط عضلات و انتقال آن به بافت استخوانی و درنتیجه بروز آسیب بیشتر است. (ادواردز و همکاران 2008) (میلنر و همکاران 2007) (پوهی و همکاران 2008)
البته پژوهش‌هایی که از این متغیر برای پیش‌بینی و اثرگذاری بر روی 2 گروه استرس فراکچر و کنترل انجام‌شده‌اند زیاد نیستند اما آن‌هایی که این متغیر را در نظر گرفته‌اند اثر معنی‌داری در افزایش آن بر تیبیا استرس فراکچر یافته‌اند. گشتاور آزاد هم همان‌طور که در صفحات پیشین اشاره شد یکی از اساسی‌ترین عوامل بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر است (میلنر و همکاران 2007) (پوهی و همکاران 2008). این پژوهش‌ها حاکی از این است که گشتاور آزاد یا اعمال نیروی برشی و پیچشی باعث فشار غیرقابل‌مهاری به بافت استخوانی می‌شود که تا حدود زیادی در بروز استرس فراکچر تیبیا مؤثر است.
. شوک تیبیا دیگر عامل خطرزا در این حیطه است که موردبررسی قرار می‌گیرد و در پژوهش‌های زیادی به‌عنوان یک عامل مورد قرارگرفته و معنی‌داری آن در بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر تأییدشده است (میلنر و همکاران 2007) . شوک تیبیا یا همان حداکثر یا اوج شتاب مثبت ساق(PPA) معرفی‌شده که توسط یک شتاب سنج که به بخش میانی ساق وصل شده اندازه‌گیری می‌شود، البته در برخی پژوهش‌ها با عنوان سرعت دویدن هم موردبررسی قرارگرفته است (زیفچوک و همکاران 2005) (ادواردز و همکاران 2010). در این پژوهش‌ها ثابت‌شده است که سرعت دویدن یا همان شوک تیبیا رابطه مستقیمی با بروز تیبیا استرس فراکچر دارد و کاهش سرعت که موجب کاهش PPA هم می‌شود احتمال بروز این آسیب را کاهش می‌دهد. در این پژوهش‌ها انتظار می‌رفت که با کاهش سرعت دویدن یا همان PPA فشار کف‌پایی هم کاهش پیدا کند و این‌طور بود اما سؤالی که مطرح شد این بود که ازآنجایی‌که استرس فراکچر یک عارضه تکراری است و علت بروز آن فشار بار تکراری، آیا این کاهش می‌تواند افزایش تعداد گام را جبران کند یا خیر؟
ادواردز در پژوهش خود در سال 2010 به این سؤال پاسخ داد. آزمودنی‌ها با سرعت‌های مختلف در مسافت مناسب دویدند و فشار کف پای و تعداد گام‌های آنان اندازه‌گیری شد. نتایج حاصله حاکی از این بودند که افزایش تعداد گام تحت تأثیر کاهش فشار در اثر کاهش سرعت دویدن قرار می‌گیرد و اثر آن حذف می‌شود، آزمودنی‌هایی که سرعت‌های کمتر دویده بودند فشار کف‌پایی کمتری را نشان دادند، این کاهش فشار بیشتر در سطح قدامی خلفی دیده شد تا داخلی و خارجی (ادواردز و همکاران 2010) . پرونیشن حرکتی است که در بسیاری از پژوهش‌های مربوط به استرس فراکچر اعم از Tsfs و mtss به آن پرداخته‌شده است. پرونیشن مجموع حرکت اورشن و دورسی فلکشن در مچ است که به‌عنوان یکی از عوامل بسیار مؤثر در بروز انواع استرس فراکچر به آن اشاره‌شده است و پژوهش‌های زیادی از این عامل به‌عنوان یک عامل پیش‌بین استرس فراکچر استفاده کرده و روایی آن را سنجیده‌اند. البته شایان‌ذکر است که اخیراً پژوهش‌هایی خلاف این امر را گزارش کرده‌اند (زادپور و نیکویان 2012)
در تیبیا استرس فراکچر متغیرهای دیگر تأثیرگذاری اصلی رادارند و البته پرونیشن در متغیرهای کینماتیکی نقش بسزایی را ایفا می‌کند و تأثیرگذاری متغیرهای کینتیکی را افزایش می‌دهد. به‌طور مثال پرونیشن می‌تواند سطح تماس پا را در هنگام فرود با زمین کاهش دهد و باعث انتقال مستقیم یک نیروی کنترل نشده به ساق یا درشت‌نی شود و این مصداق روایت بالا است در تیبیا استرس فراکچر ضربه پاشنه یا همان برخورد اولیه با زمین یکی از عوامل خطرزا است که پرونیشن بیش‌ازحد از طریق کاهش سطح تماس و انتقال مکان ضربه به مرکز پاشنه باعث تشدید ضربه پا برخورد اولیه و افزایش پیک آن می‌شود.
البته پرونیشن بیش‌ازحد پا اکثر اوقات با متغیرهای کینماتیکی دیگر رابطه دارد مثلاً افزایش زاویه Q، زانوی ضربدری، ران نزدیک شده و زانوی نزدیک شده و یا پای اورشن می‌توانند به همراه کف پای صاف باعث ایجاد پرونیشن شوند. همان‌طور که در مقدمه ذکر شد عارضه استرس فراکچر عارضه ایی نیست که بتوان یک عامل را مسئول بروز یا ایجاد آن دانست. چگالی استخوانی، سطوح تمرینی، کفش نامناسب و بسیاری عوامل دیگر می‌تواند مؤثر باشد.
مطالعات بسیاری به پرونیشن بیش‌ازحد پرداخته‌اند و عموماً نتایج مشابه و معنی‌داری را برای این عامل خطرزا در مقایسه 2 گروه استرس فراکچر تیبیا و گروه کنترل یافته‌اند (بیشوف و همکاران 2010) (موندرمن و همکاران 2010) (فربر و همکاران 2003) (شارما و همکاران 2010).
بااین‌حال یک پژوهش در رابطه با آسیب پائین‌تنه انجام‌شده است که این نتایج را تا حدودی به چالش می‌کشد. در این پژوهش 473 سرباز موردبررسی قرارگرفته‌اند و اعلام‌شده است که پرونیشن بیش‌ازحد هیچ نقشی در بروز آسیب‌های پائین‌تنه ندارد و در ادامه عنوان کرده که این ارتباط در تیبیا استرس فراکچر وجود داشته اما در متاتارسال استرس فراکچر مشاهده نشده (ویوینا و همکاران 2012) (چاتلر و همکاران 2010). در کل این‌طور می‌توان نتیجه گرفت که با توجه به مکانیزم بروز آسیب‌های ناشی از پرکاری در پائین‌تنه ورزشکاران و سربازان تازه‌کار و تازه‌وارد به ارتش، TSFS وmtss ساختار متفاوت در بروز آسیب دارند و اینکه طبق مطالعات پیشین سه متغیر , VLR, ران نزدیک شده چرخش داخلی بخش انتهایی پا توانسته‌اند تا 83% تیبیا متاتارسال استرس فراکچر را درست پیش‌بینی کنند این نتیجه را پوهی و همکاران در سال 2008 به دست آوردند که در مطالعات بعدی هم حمایت‌شده است ولی در مورد متاتارسال استرس فراکچر و استخوان کف‌پایی مشخص ذکر نشده و این‌طور به نظر می‌رسد که مکانیزم بروز آسیب در هرکدام از این استخوان‌های کف‌پایی باهم متفاوت باشد و ازاین‌روست که پژوهش‌ها به نتیجه مشخص و واحدی نرسیده است.
2-2-6)پیشینه پژوهش
در سال 1994 گریم ستون و همکاران در پژوهشی که به بررسی رابطه میان تیبیا استرس فراکچر نیروی عمودی زمین پرداخته بود به این نتیجه رسید که مقادیر اوج نیروی عکس‌العمل عمودی زمین در فاز برخورد به‌طور معنی‌داری در آزمودنی‌های مبتلابه آسیب استرس فراکچر بیشتر از آزمودنی‌های سالم گروه کنترل است.
در سال 2002 فربروهمکاران در پژوهشی که در حوزه ارتباط تیبیا استرس فراکچر و عمودی نیروی عکس‌العمل زمین انجام‌شده بود به نتیجه مشابه با پژوهش میلنر رسیدند و ارتباط معنی‌داری در افزایش نیروی عمودی عکس‌العمل زمین با بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر یافتند.
دیویس و همکاران در سال 2004 پژوهشی درزمینهٔ رابطه تیبیا استرس فراکچر و سرعت بارگذاری نیروی عمودی عکس‌العمل زمین انجام دادند و نتایج این پژوهش هم نشان‌دهنده‌ی مقادیر بالاتر از نرخ بارگذاری در گروه مبتلابه استرس فراکچر نسبت به گروه سالم بودند.
فربر و همکاران همچنین ارتباط معنی‌داری بین افزایش نرخ بارگذاری و افزایش بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر یافتند که البته میلنر و همکاران هم در سال 2006 در پژوهشی مشابه این نتایج را تائید کردند.
دیویس و همکاران در سال 2004 پژوهشی درزمینهٔ رابطه تیبیا استرس فراکچر و سرعت بارگذاری نیروی عمودی عکس‌العمل زمین انجام دادند و نتایج این پژوهش هم نشان‌دهنده‌ی مقادیر بالاتر از نرخ بارگذاری در گروه مبتلابه استرس فراکچر نسبت به گروه سالم بودند.

همچنین در پژوهشی که توسط زیفچوک در سال 2006 بر روی ارتباط بین سرعت بارگذاری نیروی عکس‌العمل عمودی زمین در اوج اول در فاز دویدن انجام شد به این نتیجه رسید که سرعت بارگذاری نیروی عمودی عکس‌العمل زمین در آزمودنی‌های دچار استرس فراکچر به‌طور معنی‌داری بیشتر از آزمودنی‌های سالم گروه کنترل بود.
در سال 2006 میلنر و همکاران در بررسی اندام پایین‌تنه بخصوص ساق به این نتیجه رسیدند که گروه مبتلابه تیبیا استرس فراکچر به‌صورت معناداری مقادیر بیشتری در نیروی عمودی عکس‌العمل زمین نسبت به گروه کنترل که بدون آسیب بودند نشان می‌دهند.
امیرعباس زاد پور و عـلی اسـدی نیکویـان در ســال 2010 در یک پژوهـش بازنگرانـه کـه از روش meta-analysis استفاده‌شده بود رابطه معنی‌داری بین سرعت بارگذاری و بروز آسیب تیبیا استرس فراکچر گزارش کردند.
هریسون فیلیپ کرول در سال 2010 طی پژوهشی درزمینهٔ کاهش دردهای ناشی از دویدن سرعت بارگذاری را یکی از عوامل بروز دردهای ناشی از دویدن در دوندگان تفریحی دانست.
2-3)نتیجه‌گیری
ادبیات پژوهشی فوق نرخ بارگیری و اثر ترمزی را به‌عنوان یکی از ریسک فاکتورهای آسیب‌های فشار بار تکراری دویدن معرفی می‌نماید.
فصل سوم :
روش‌شناسی پژوهش
3-1)مقدمه
در این فصل طرح تحقیق، جامعه و نمونه آماری پژوهش، روش انتخاب آزمودنی‌ها، پروتکل مورداستفاده، محیط پژوهشی، تجهیزات و ابزار اندازه‌گیری، متغیرهای مستقل و وابسته، نحوه جمع‌آوری داده‌ها، روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و روش آماری موردبررسی قرار خواهد گرفت.
3-2)طرح پژوهش و روش پژوهش:
این پژوهش از نوع نیمه تجربی با یک گروه تجربی است، که به دلیل نیمه تجربی بودن طرح این پژوهش امکان کنترل تمامی عوامل تأثیرگذار بر متغیرها وجود نداشت؛ ولی تمامی تلاش در جهت کاستن این عوامل و کنترل شرایط تا حد امکان انجام شد.
3- 3 ) مشخصات آزمودنی‌ها
3-3-1 ) جامعه و نمونه آماری
15 مرد سالم فعال از دوندگان تفریحی شهرستان بابلسر که حداقل هفته‌ای 3 بار و هر بار حداقل 4 کیلومتر با سرعت متوسط12- 8 کیلومتر در ساعت در هفته می‌دویدند، به‌عنوان نمونه آماری این پژوهش انتخاب شدند.
3-3-2) آزمودنی‌ها
3-3-2-1) شرایط عمومی ورود به آزمون
نداشتن سابقه جراحی، شکستگی، سوختگی، مشکلات عصبی عضلانی، آسیب یا ضربات جدی در اندام تحتانی و عدم استفاده از اندام مصنوعی در پایین‌تنه ، نداشتن دیابت و بیماری‌های مربوط به اعصاب پیرامونی از شرایط عموم آزمودنی‌ها بود (نیگ و همکاران 2009). این اطلاعات از طریق پرسشنامه عمومی و نیز به‌صورت شفاهی از آزمودنی‌ها دریافت شد. آزمودنی‌ها پس از اطلاع از روند پژوهش، رضایت خود را مبنی بر شرکت در آزمایش، به‌صورت کتبی اعلام کردند. پرسشنامه سلامت جسمانی توسط آزمودنی‌ها تکمیل شد مشخصات آزمودنی‌ها در جدول آورده شده است.
جدول شماره :3-1
مشخصات آنتروپومتریکی آزمودنی ها مشخصات آنتروپومتریکی آزمودنی ها
جرم(کیلوگرم) 84/8±30/72 ارتفاع ناوی راست (سانتی متر) 08/0±62/0
شماره پا(EU) 05/1±38/43 ارتفاع قوزک خارجی( سانتی متر) 65/0±51/7
قد(سانتی متر) 39/5±93/176 ارتفاع ناوی چپ (سانتی متر) 18±67/0
سن(سال) 27/2±37 فاصله بین قوزک ها(سانتی متر) 55/0±31/7
طول ساق (سانتی متر) 10/2±92/37 فاصله2 اپی کندیل ( سانتی متر) 73/0±75/9
طول پا (سانتی متر) 36/1±10/27 ارتافع قوزک داخلی( سانتیمتر) 64/0±45/9
عرض پا( سانتی متر) 89/0±77/9 قطر پاشنه (سانتی متر) 54/0±52/4
3-4) متغیرهای پژوهش
3-4-1) متغیر مستقل
کفش مخصوص دویدن: که در پژوهش حاضر از 2 نوع کفش نهرین و آدیداس برای این منظور استفاده شد.
3-4-2) متغیر وابسته
نرخ بارگذاری و اوج نیروهای عمودی و قدامی- خلفی عکس‌العمل زمین: که در این پژوهش از صفحه نیرو برای سنجش نیروهای عکس‌العمل زمین استفاده شد.
3-5) پروتکل پژوهش
برای شروع کار هر یک از آزمودنی‌ها در بدو ورود به آزمایشگاه بیومکانیک اندام تحتانی، با نحوه اجرا و هدف پژوهش آشنا شدند. به‌منظور جلوگیری از اثرات آنی، قبل از اجرای پروتکل پژوهش، از آن‌ها خواسته شد تا به مدت 15 دقیقه کفش‌های موردمطالعه را پوشیده و در محوطه آزمایشگاه شروع به گام برداری نمایند. سپس به هر یک از آزمودنی‌ها، یک برنامه تمرینی که قبلاً به‌منظور حذف اثر یادگیری بر متغیر وابسته، که به‌صورت تصادفی پروتکل‌ها را ترتیب بندی نموده است، داده شد. پروتکل‌های موردپژوهش به شرح زیر می‌باشد :
پروتکل 1- از آزمودنی خواسته شد که با پوشیدن کفش آدیداس در مسیر مشخص‌شده و روی صفحه نیروسنج شروع به دویدن نمایند.
پروتکل 2- از آزمودنی خواسته شد که با پوشیدن



قیمت: 10000 تومان

—d1536

بسم الله الرحمن الرحیم

دانشگاه گیلان
دانشکده تربیتبدنی و علوم ورزشی
پایاننامه
جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد
عنوان پایاننامه
طراحی استراتژی توسعة فوتبال استان گیلان بر اساس تحلیل SWOT
استاد راهنما
دکتر رحیم رمضانی نژاد
استاد مشاور
دکتر شهرام شفیعی
نگارش
هشام رستمی
زمستان 1393
تقدیم به
پدر و مادر عزیزم به پاس تمام زحماتشان
2576015823463ب
ب

تقدیر و تشکر
بدین وسیله مراتب سپاس و قدردانی خود را از استاد محترم راهنما جناب آقای دکتر رحیم رمضانی نژاد و استاد محترم مشاور، جناب آقای دکتر شهرام شفیعی به پاس همهی زحماتی که در راهنمائی و مشاوره این پایاننامه داشتند تقدیم میدارم.
همچنین از همة عزیزانی که در این پژوهش مرا یاری رساندند کمال تشکر را دارم.
25565101160780پ
پ

فهرست مطالب
عنوانصفحه
فهرست مطالب……………………………………………………………………………………………………………………..ت
فهرست جداول……………………………………………………………………………………………………………………………………….ج
فهرست شکلها و نمودارها………………………………………………………………………………………………………..ح
فصل اول- کلیات پژوهش
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..2
بیان مسأله…………………………………………………………………………………………………………………………….3
ضرورت و اهمیت تحقیق………………………………………………………………………………………………………….4
اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………5
سؤالات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………….5
تعریف واژه ها و اصطلاحات……………………………………………………………………………………………………..5
فصل دوم- مبانی نظری و پیشینه پژوهش
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..8
مبانی نظری تحقیق………………………………………………………………………………………………………………..8
برنامهریزی…………………………………………………………………………………………………………………………….8
مزایای برنامه ریزی…………………………………………………………………………………………………………………8
موانع و مشکلات برنامه ریزی…………………………………………………………………………………………………..9
انواع برنامه ریزی…………………………………………………………………………………………………………………….9
تعاریف استراتژی……………………………………………………………………………………………………………………..9
برنامهریزی استراتژیک……………………………………………………………………………………………………………10
تعاریف برنامهریزی استراتژیک………………………………………………………………………………………………..11
ویژگیهای برنامه ریزی استراتژیک…………………………………………………………………………………………..12
مزایای برنامه ریزی استراتژیک……………………………………………………………………………………………….12
محدودیت های برنامه ریزی استراتژیک……………………………………………………………………………………13
سبکهای مختلف برنامهریزی جامع و تعیین استراتژیهای سازمانی…………………………………………..14
تعریف مدیریت استراتژیک…………………………………………………………………………………………………….14
مراحل مدیریت استراتژیک…………………………………………………………………………………………………….14
25253951086485ت
ت
تدوین استراتژی…………………………………………………………………………………………………………………….16
فرآیند برنامهریزی استراتژیک…………………………………………………………………………………………………17
مدلهای تدوین برنامهریزی استراتژیک………………………………………………………………………………..24
مدل استونر و فریمن………………………………………………………………………………………………………….25
مدل برایسون…………………………………………………………………………………………………………………….25
مدل دیوید………………………………………………………………………………………………………………………..26
مدل DISM…………………………………………………………………………………………………………………….27
مدل Goal- Based…………………………………………………………………………………………………………27
مدل برنامهریزی استراتژیک گوداشتاین و همکاران…………………………………………………………………28
مدل استراتژیک دانکن و همکاران………………………………………………………………………………………..28
مدل استراتژیک وایتمن………………………………………………………………………………………………………29
مدل تیلور…………………………………………………………………………………………………………………………29
مدل کاربردی……………………………………………………………………………………………………………………29
مدل اسلک……………………………………………………………………………………………………………………….30
مدل کمیسیون ورزش استرالیا…………………………………………………………………………………………….30
رویکرد فرآیند پایه برنامهریزی استراتژیک…………………………………………………………………………….31
ماتریس SWOT………………………………………………………………………………………………………………32
فوتبال در جهان…………………………………………………………………………………………………………………49
فوتبال در آسیا………………………………………………………………………………………………………………….49
فوتبال در ایران………………………………………………………………………………………………………………….50
فوتبال در گیلان…………………………………………………………………………………………………………………50
مروری بر پژوهشهای خارجی………………………………………………………………………………………………52
مروری بر پژوهشهای داخلی……………………………………………………………………………………………….58
فصل سوم-روش شناسی پژوهش
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………….62
روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….62
جامعه و نونه آماری………………………………………………………………………………………………………………..62
روش گردآوری اطلاعات………………………………………………………………………………………………………….62
ابزار پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………………62
روش تجزیه تحلیل داده ها……………………………………………………………………………………………………..65
متغیرهای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..66
24212551319530ث
ث

فصل4- یافته های پژوهش
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..68
توصیف یافتههای پژوهش……………………………………………………………………………………………………….68
ماتریس نقاط قوت فوتبال استان گیلان…………………………………………………………………………………..71
ماتریس نقاط ضعف فوتبال استان گیلان………………………………………………………………………………….72
ماتریس فرصتهای فوتبال استان گیلان…………………………………………………………………………………..73
ماتریس تهدیدهای فوتبال استان گیلان…………………………………………………………………………………..74
تعیین موقعیت استراتژیک فوتبال گیلان………………………………………………………………………………….75
ماتریس عوامل درونی فوتبال استان گیلان………………………………………………………………………………76
ماتریس عوامل بیرونی فوتبال استان گیلان……………………………………………………………………………..78
نمره نهایی ماتریس ارزیابی عوامل داخلی……………………………………………………………………………….80
استراتژیهای فوتبال استان گیلان………………………………………………………………………………………..80
استراتژی های ….………….……..…………………………..……………SO80
استراتژی های………….……..…….………………………………………ST82
استراتژی های …………………………………………………………….WO83
استراتژی های ………………….………………………………………….WT85
فصل5- بحث و نتیجه گیری
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………..88
خلاصه پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………88
بحث و نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………….90
پیشنهادات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………..109
منابع و ماخذ…………………………………………………………………………………………………………………….110
پیوست…………………………………………………………………………………………………………………………….123
فهرست جداول
25234901183640ج
ج
2-1ماتریسSWOT………………………………………………………………………………………………………..38
2-2ماتریس اولویتبندی عوامل داخلی………………………………………………………………………………..38
2-3ماتریس اولویتبندی عوامل خارجی……………………………………………………………………………….38
2-4شاخصهای ارزیابی سازمان…………………………………………………………………………………………….39
2-5ماتریس SWOT………………………………………………………………………………………………………….40
2-6رویکرد استراتژیک مدل SWOT……………………………………………………………………………………45
3-1 ماتریس SWOT…………………………………………………………………………………………………………64
4-1 توصیف وضعیت شغل نمونه آماری………………………………………………………………………………….68
4-2میزان تحصیلات و رشتة تحصیلی نمونه آماری………………………………………………………………….69
4-3وضعیت سنی نمونه آماری………………………………………………………………………………………………69
4-4 وضعیت جنسیت……………………………………………………………………………………………………………70
4-5 وضعیت سابقه کاری……………………………………………………………………………………………………….70
4-6 اولویتبندی رتبهها در آزمون فریدمن(قوتها)…………………………………………………………………..71
4-7 معنیداری آزمون فریدمن در نقاط قوت فوتبال گیلان………………………………………………………..72
4-8 اولویتبندی رتبهها در آزمون فریدمن(ضعفها)…………………………………………………………………72
4-9 معنیداری آزمون فریدمن در نقاط ضعفها فوتبال گیلان……………………………………………………73
4-10اولویتبندی رتبهها در آزمون فریدمن (فرصتها) …………………………………………………………….73
4-11 معنیداری آزمون فریدمن در فرصتهای فوتبال گیلان……………………………………………………..74
4-12 اولویتبندی رتبهها در آزمون فریدمن(تهدیدها)………………………………………………………………74
4-13 معنیداری آزمون فریدمن در تهدیدهای فوتبال گیلان……………………………………………………75
4-14 ماتریس عوامل درونی فوتبال گیلان……………………………………………………………………………….76
4-15 ماتریس عوامل درونی فوتبال گیلان……………………………………………………………………………….78
24333201077595چ
چ
4-16 ماتریس ارزیابی عوامل درونی و بیرونی فوتبال گیلان……………………………………………………….80
4-17استراتژیهای SO………………………………………………………………………………………………………..81
4-18استراتژیهای ST…………………………………………………………………………………………………………82
4-19استراتژیهای WO………………………………………………………………………………………………………83
4-20استراتژیهای WT……………………………………………………………………………………………………….85
فهرست شکلها و نمودارها
2-1فرآیند برنامهریزی استراتژیک………………………………………………………………………………………….17
2-2تعیین اهداف و استراتژیها………………………………………………………………………………………………24
2433320918210ح
ح

چکیده
عنوان: طراحی استراتژی توسعة فوتبال استان گیلان بر اساس تحلیل SWOT
دانشجو: هشام رستمی
هدف از این پژوهش طراحی استراتژی توسعة فوتبال استان گیلان بر اساس تحلیل SWOT بود. این تحقیق کاربردی با روش توصیفی – تحلیلی اجرا شده است . جامعه آماری پژوهش، شامل تمام صاحبنظران فوتبال استان گیلان بود و نمونة موردنظر به صورت هدفمند از مدیران و کارشناسان ادارات و هیأتها، مدرسان ورزش مدارس و دانشگاه، مربیان و بازیکنان پیشکسوت انتخاب شدند (50n=). ابزار پژوهش براساس مطالعه اکتشافی و بازنویسی از مبانی و مطالعات مشابه توسط محقق ساخته شد که روایی محتوایی آن براساس نظر متخصصان و پایایی آن نیز با آلفای کرونباخ (95/0=α) تأیید گردید. از آزمون فریدمن، روش وزن دهی، ماتریس ارزیابی عوامل درونی و بیرونی جهت تحلیل یافتهها و استراتژی های مناسب استفاده شد.
نتایج پژوهش نشان داد مطلوبیت فناوری اطلاعات، عدم مطلوبیت کیفیت زمین و اماکن، سیاستگذاری خصوصیسازی باشگاه‌ها و گرایش مردم به سبک زندگی غیرفعال به ترتیب به عنوان مهمترین قوت، ضعف، فرصت و تهدید شناسایی شدند. همچنین براساس نمرة ماتریس عوامل درونی (38/2) و عوامل بیرونی (49/2) وضعیت راهبردی فوتبال استان گیلان در منطقه WT قرار دارد. ضمناً بر اساس تحلیل SWOT، در مجموع 20 استراتژی شامل شش استراتژی SO، شش استراتژی ST، شش استراتژی WO، و دو استراتژی WT برای فوتبال گیلان تدوین شد. بنابراین با توجه به نتایج ماتریس تحلیل سوات لازم است که بیشتر از استراتژی تدافعی یا ثبات جهت مدیریت توسعه فوتبال استان گیلان استفاده شود.
کلیدواژه: تحلیل سوات، فوتبال گیلان، عوامل درونی، عوامل بیرونی، استراتژی توسعه
2371090937260خ
خ

Abstract
Design a strategy of football development in Guilan province based on SWOT analysis
Student: Hesham Rostami
The present study intended to design a strategy of football development in Guilan province based on SWOT analysis. This applied research has been conducted through descriptive-analytical methodology. The statistical population of this study included all Guilan province football experts. Through purposive sampling, the sample was selected out of managers, experts of organizations, schools’ and universities’ sport educators, and veteran players and coaches (n=50). The authors have developed a questionnaire, as an instrument, based on exploratory study and rewriting similar foundations and studies. Validity of this instrument was confirmed by experts (content validity). The reliability of the instrument was also proved to be suitable (=α0.95). To analyze the data and the suitable strategies, Friedman test, Weighting Method, and external and internal factors evaluation matrix were used. Findings showed that the desirability of information technology, undesirability of the quality of football pitch, policy of privatizing the clubs, and the tendency of people toward inactive life style were identified respectively as the most important strong point, weak point, opportunity, and threat. Additionally, according to matrix of internal factors (2.38) and matrix of external factors (2.49), the strategic condition of Guilan province football is in WT region. Based on SWOT analysis, finally 20 strategies including 6 SO strategies, 6 ST strategies, 6 WO strategies, and 2 WT strategies were designed for Guilan’s football. Therefore, due to the results of SWOT analysis matrix, it is required to employ Stability Strategy or Defensive Strategy in managing football development in Guilan province.
Keywords: SWOT analysis, Guilan’s football, internal factors, external factors, development strategy
25812751846580د
00د

69532511874500

فصل اول
طرح تحقیق
1-1-مقدمه
امروزه ورزش از انجام فعالیت بدنی صرف فراتر رفته و در کشورهای مختلف، بسیارتوسعه یافته است تا جایی که ورزش در بیشتر کشورها به عنوان ابزاری برای تجارت و تولید سرمایه به حساب میآید (13). در عصر حاضر تقريباً ورزش در زندگی افراد رسوخ كرده و در بين ورزشها، فوتبال به دليل جذابيت خاص، يكی از بيشترين جمعيتهای ورزشی دنيا را تشكيل می دهد و جايگاه منحصر به فردی دارد، به گونهای كه به پديده فراگير و جهانی بدل شده و برای آن حد و مرزی نمی توان قائل شد. اين رشته به دليل برخورداری از ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سياسی، به طور كامل از حالت بازی ساده خارج شده است، اين نكته دليل توجه به ارتقای اين رشته ورزشی در سطح جهان را آشكار میسازد. امروزه فوتبال با داشتن بيش از 209 عضو در فدراسیون بین المللی فوتبال،207 هزار فوتبالیست حرفه ای،245 میلیون بازیکن آماتور و 4/3 میلیارد طرفدار، یکی از رایج ترین و محبوب ترین ورزش ها در جهان محسوب می شود (59).
در جامعه ی امروز نمی توان از ورزش فوتبال دور ماند. بسیاری از مردم در این ورزش و امور مربوط به آن احاطه شده اند، به تماشای مسابقات و رویدادها می روند، در این ورزش مشارکت کرده و با دوستان خود درباره ی فوتبال بحث می کنند. به همین ترتیب این ورزش توانسته در کشور های پیشرفته ی جهان به صورت یک صنعت مهم و درآمد زا درآید که گاه رتبه ی آن در برخی کشورها بالاتر از صنایع اتومبیل سازی با بیش از 50 سال پیشینه قرار می گیرد.به طوری که به صورت یک صنعت بین المللی و جهانی درآمده و شاغلان متعددی را به طور مستقیم و غیرمستقیم به خود جذب نموده است (52).
امروزه سازمانها ناگزیرند به طور دائم بر رویدادهای داخلی و خارجی نظارت کنند تا بتوانند در زمان مناسب و بر حسب ضرورت، خود را با تغییرات وفق دهند. سازمانها بایستی به شیوهای اصولی این تغییرات را شناسایی کنند و خود را با آنها وفق دهند.در دنیای کنونی که با سرعتی سرسام آور در حال تغییر است، دیگر نمیتوان از تصمیم گیریهای یکباره و مبتنی بر قضاوتهای شهودی و تجربی استفاده کرد.امروزه سازمانهایی موفق خواهند بود که بتوانند از علم و مدیریت استراتژیک استفاده کنند. بنابراین همة سازمانها ناگزیرند که عهده دار مدیریت راهبرد یا راهبردی شوند.گاهی راهبردهایی از موضع قدرت تعریف میشوند و زمانی برای فایق آمدن بر مسائل بروز میکنند.
دانشمندان بسیاری اهمیت برنامهریزی استراتژیک را از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار دادهاند و همگی روی همبستگی برنامه ریزی استراتژیک با عملکرد مطلوب سازمانها توافق نظر دارند.به اعتقاد آنها برنامه ریزی استراتژیک فرایندی پویا و منطقی است.
فرای و استونر و فرد دیوید برنامهریزی استراتژیک را ابزار مدیریتی توانمندی تعریف میکنند که برای کمک به سازمانهای کوچک طراحی میشود تا آنها به صورت رقابتی خود را با تغییرات پیش بینی شدة محیط تطبیق دهند. از نظر لرنر برنامه ریزی استراتژیک فرایند تغییر سازمانی مستمر و پیچیده است که نگاه به آینده دارد و بر پیش بینی آینده تمرکز میکند (60).
به عقیدة ماچادو برنامهریزی استراتژیک عنصری کلیدی برای برتری سازمانی است. این فرآیند روی اهداف استراتژیک و عملیاتی، اهداف و استراتژیهای مبتنی بر خطمشیهای سازمانی، برنامهها و فعالیتهای تدوین شده برای دستیابی به اهداف و نتایج مورد انتظار سازمان تمرکز دارد و ابزاری بسیار مهم برای اثربخشی سازمانی است (29).
پفر برنامهریزی استراتژیک را فرآیند ایجاد و توسعه رویهها و عملیات ضروری برای دستیابی به آینده تعریف میکند. وی بین برنامهریزی بلندمدت که به صورت واکنشی است و برنامهریزی استراتژیک که سازمان را مجاز به خلق آیندهاش میکند، تفاوت قائل میشود.
برنامهریزی استراتژیک باعث میشود تا سازمان فعالیتها و خدماتش را برای برآوردن نیازهای در حال تغییر محیط تطبیق دهد. این برنامهریزی نه تنها چارچوبی برای بهبود برنامهها ارائه میکند بلکه چارچوبی برای ساختاردهی مجدد برنامهها، مدیریت و همکاریها و نیز برای ارزیابی پیشرفت سازمان در این زمینهها ارائه میکند (60).
1-2-بیان مسأله
توسعهی فوتبال، از مهمترین برنامههای کنفدراسیونهای قارههای مختلف جهان است.از جملهی این برنامهها میتوان به طرح آسیا ویژن مربوط به کنفدراسیون فوتبال آسیا اشاره کرد.این نهاد به منظور توسعه و پیشرفت فوتبال در قارهی آسیا اهداف مختلفی مانند امور استعدادیابی و سطوح پایه، بهبود رهبری، آموزش و تربیت پرسنل از جمله داوران و سایر کارشناسان و غیره را دنبال می کند.همچنین 11 عنصر را که به عناصر 11گانهی ویژن آسیا معروف است برای توسعهی فوتبال در این قاره معرفی کرده است.این عناصر شامل فدراسیون فوتبال، بازاریابی، امور پزشکی، داوران، مربیان، ردههای سنی پایه و جوانان، فوتسال، مردان، زنان، طرفداران و رسانه ها هستند (73).
از طرف دیگر ریشه و هستهی اصلی توسعهی فوتبال در درون باشگاهها شکل می گیرد و در واقع باشگاهها سازندهی اصلی بازیکنان برای خود، و حتی تیمهای ملی کشور خود هستند.روشن است که هرچه وضعیت باشگاهها در کشوری مطلوب تر و آن باشگاهها به معیارها یا استانداردهای حرفه ای نزدیکتر باشند، متعاقب آن مسابقات لیگ حرفهای نیز از سطح بالاتر و کیفیت برتری برخوردار خواهد شد (27). چون باشگاه های حرفه ای فوتبال، بنگاههای اقتصادی صنعت فوتبال به شمار می روند بنابراین توسعهی باشگاه های حرفهای نقش مهمی در توسعهی اقتصادی صنعت فوتبال ایفا میکند (11). همچنین فوتبال جدا از ساختار مدیریتی خود، از نیروی انسانی مهمی چون ورزشکاران، مربیان، تماشاچیان، طرفداران، داوران وغیره تشکیل شده است (38). از این رو برای بررسی وضعیت توسعهی فوتبال در هر کشوری می توان شاخصهای مرتبط با طرح آسیا ویژن، وضعیت باشگاهها و نیروی انسانی را در نظر گرفت.
ایران از جمله کشورهایی است که فوتبال، دل مشغولی بسیاری از مردم است و پیشرفت یا عدم پیشرفت در عرصهی فوتبال با غرور ملی، احساس رضایت، خشنودی و امیدواری آحاد مردم ارتباط نزدیکی دارد و رشد و توسعهی این رشته نیازمند حرکتی منسجم، همراه با برنامه ریزی دقیق و متناسب بر اساس نگرشها و رویکردهای رایج در فوتبال جهان است.شناخت رویکردها و نگرشهای حاکم بر توسعهی فوتبال، ما را در یافتن جهت و مسیر حرکت فوتبال کشور راهنمایی می کند و رویکرد مناسبی را برای توسعهی فوتبال کشور بر اساس اهداف حاکم بر ورزش و تربیت بدنی به ما نشان می دهد تا دستیابی به اهداف ورزش در جامعه واقع گرایانهتر شده و از شعارگراییها و هدفگذاریهای غیر واقعی که به تخریب ورزش، جامعه و نظام تربیتی ورزش منجر خواهد شد، اجتناب شود (59).
با توجه به اهمیت روز افزون ورزش فوتبال به عنوان پرطرفدارترین و محبوب ترین ورزش که از آن یک پدیدهی سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ساخته و جزء لاینفک زندگی بسیاری از افراد در سراسر جهان گشته، شناخت دلایل موفقیت یا عدم موفقیت آن در یک کشور و پیدا کردن راه حلهای مناسب برای رفع ضعفها و تقویت نقاط مثبت، دارای اهمیت بسیار زیادی است (19). استان گیلان به دلیل داشتن دو تیم باشگاهی مطرح در سطح اول فوتبال کشور و با توجه به معرفی بازیکنان شاخص و بزرگ، دارای جایگاه خاصی در فوتبال ایران است.با توجه به این مساله، لزوم نگاه حرفه ای وتلاش برای ارتقاء شاخص های توسعه و تدوین استراتژی مناسب به منظور پیشرفت بیشتر این ورزش اجتناب ناپذیر است.
یکی از راههای شناخت وضعیت سازمانها، بررسی محیطی است، که عبارتست از نظارت، ارزیابی و نشر اطلاعات حاصله دربارهی محیط سازمانی میان افراد کلیدی و مؤثر سازمان؛ و ابزاری است برای جلوگیری از شوکهای راهبردی و تامین سلامتی بلند مدت سازمان.در چنین محیطی سازمانها با عوامل بیرونی مانند محیط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژیکی و عوامل درونی مانند مدیریت، بازاریابی و امور مالی سر و کار دارند.
از شیوههای متداول شناسایی این عوامل، استفاده از تحلیل SWOT است که معرف قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدهای سازمان است.این روش امکان مقایسهی تنگناها، تهدیدها و جنبههای آسیب زننده به سازمان، فرصتها، تقاضاها و موقعیتهای محیط بیرونی را با ضعفها و قوتهای سازمان به وجود میآورد (29)
از این رو پژوهشگر در این پژوهش در صدد است به این سوالات پاسخ دهد که چه شاخصهایی را می توان برای توسعهی فوتبال در استان گیلان در نظر گرفت؟وضعیت توسعه یافتگی فوتبال در شهرهای استان گیلان تا چه اندازه است؟و در نهایت، آیا میتوان با استفاده از وضعیت توسعه یافتگی فوتبال استان، استراتژی خاصی را برای فوتبال گیلان طراحی کرد؟
1-3-ضرورت و اهمیت تحقیق
با توجه به مسائل بیان شده، می توان گفت که شناسایی شاخصهای توسعهی فوتبال در استان گیلان می تواند باعث پیشرفت هرچه بیشتر این رشتهی ورزشی در این استان شود.ارائهی گزارشی دقیق و کارشناسانه، از وضعیت شاخصهای توسعهی فوتبال در استان گیلان، می تواند به عنوان ابزاری مناسب برای برنامه ریزی هرچه بهتر این رشته در آینده، مورد استفاده قرار گیرد. این تحقیق سعی دارد با شناسایی این شاخص ها، راهنمایی برای مدیران این استان جهت تصمیم گیری های صحیح برای توسعهی فوتبال در استان گیلان باشد.
بنابراین برای تدوین برنامهی واقعی و عملیاتی فوتبال استان، باید ارزیابی دقیقی از وضعیت فوتبال گیلان داشته باشیم تا با آسیب شناسی و مشخص کردن قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدها و تعیین موقعیت راهبردی فوتبال استان بتوانیم برای دست یابی به وضعیت مطلوب، برنامهی واقع گرایانه و عملی طراحی کنیم (59).
1-4-اهداف تحقیق
1-4-1-هدف کلی
هدف این پژوهش طراحی استراتژی توسعهی فوتبال در استان گیلان بر اساس مدل SWOT است.
1-4-2-اهداف اختصاصی
شناسایی قوتهای ورزش فوتبال در استان گیلان
شناسایی ضعفهای ورزش فوتبال در استان گیلان
شناسایی فرصتهای موجود برای ورزش فوتبال استان گیلان
شناسایی تهدیدهای موجود برای ورزش فوتبال در استان گیلان
برآورد وضعیت موجود هر یک از گویههای عوامل دونی و بیرونی فوتبال استان گیلان
تعیین وضعیت مطلوب هر یک از گویههای عوامل دونی و بیرونی فوتبال استان گیلان
1-4-3-سؤالهای پژوهش
چه شاخصهایی در توسعهی فوتبال استان گیلان نقش دارند؟
نقاط قوت ورزش فوتبال در استان گیلان کدام است؟
نقاط ضعف ورزش فوتبال در استان گیلان کدام است؟
فرصتهای موجود برای ورزش فوتبال در استان گیلان کدام است؟
تهدیدهای موجود برای ورزش فوتبال در استان گیلان کدام است؟
وضعیت موجود گویههای عوامل درونی و بیرونی در ورزش فوتبال استان گیلان چگونه است؟
وضعیت مطلوب گویههای عوامل درونی و بیرونی فوتبال استان گیلان چگونه باید باشد؟
1-5-تعریف واژهها و اصطلاحات تحقیق
تحلیل SWOT: عبارت است از بررسی و شناسایی قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدهای هیأت فوتبال استان گیلان که با بررسی اسناد و مدارک، مطالعه ادبیات پیشینه و نظرسنجی از ذینفعان اصلی و نخبگان انجام گرفت.
نقاط قوت: عبارتند از فعالیتهای مثبت و منابع مفید هیأت فوتبال استان گیلان که با بررسی اسناد و مدارک، مطالعه ادبیات پیشینه و نظرسنجی از ذینفعان اصلی و نخبگان شناسایی شدند.
نقاط ضعف: عبارتند از فعالیتهای منفی یا فقدان منابع مورد نیاز هیأت فوتبال استان گیلان که با بررسی اسناد و مدارک، مطالعه ادبیات پیشینه و نظرسنجی از ذینفعان اصلی و نخبگان شناسایی شدند.
فرصتها: عبارتند از عوامل مثبت محیط بیرونی هیأت فوتبال استان گیلان که با بررسی اسناد و مدارک، مطالعه ادبیات پیشینه و نظرسنجی از ذینفعان اصلی و نخبگان شناسایی شدند.
تهدیدها: عبارتند از عوامل منفی محیط بیرونی هیأت فوتبال استان گیلان که با بررسی اسناد و مدارک، مطالعه ادبیات پیشینه و نظرسنجی از ذینفعان اصلی و نخبگان شناسایی شدند (29).
6381751841500
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
در این فصل با توجه به اهداف و سؤالهای پژوهش، گزیدة ادبیات پژوهش مربوط به هرکدام از آنها، ارائه شد. تعاریف برنامهریزی و همچنین مزایا و معایب آن مورد بحث قرار گرفت. همچنین پیرامون استراتژی و انواع مدلهای تدوین استراتژی مواردی ذکر شد.به طور کلی مطالب این فصل در دو بخش ارائه گردید. در بخش اول به مبانی نظری پژوهش پرداخته و در بخش دوم مروری بر خلاصهای از تحقیقاتی که در زمینة تدوین استراتژی توسعه در ایران و جهان صورت گرفته پرداخته شد.
2-1-مبانی نظری پژوهش
2-1-1-برنامهریزی
برنامهریزی عبارت است از فرآیند تدوین اهداف و تصمیمگیری دربارة چگونگی آنها (29).
به عقیدة جنسن برنامهریزی یکی از مؤلفههای حیاتی و اساسی مدیریت است و از ابزارهای لازم برای ایجاد تغییر در سازمان محسوب میشود (70).
برای این واژه، تعاریف گوناگونی ارائه شده است که به برخی از آنها اشاره میشود.
از نظر بیلو و همکارانش برنامهریزی فرآیندی است که سازمان در قالب آن، همه فعالیتها و تلاشهای خود را در مورد وضعیت مورد انتظار، راه رسیدن به آن و چگونگی طی مسیر را در یکدیگر ترکیب کرده و ادغام میکند (60).
از نظر استونر برنامهریزی یعنی انتخاب اهداف درست و سپس انتخاب مسیر، راه، وسیله یا روش درست و مناسب برای تأمین این اهداف (60). در مجموع، در مورد برنامهریزی تعاریف بسیار دیگری نیز وجود دارد که انتخاب و تدوین اهداف صحیح و همچنین شیوههای مناسب دستیابی به آنها در اکثر این تعاریف مشاهده میشود.
2-1-2-مزایای برنامهریزی
جنسن (1995) برنامهریزی را « نقشة راه » توصیف کرده است که نشان میدهد سازمان قصد حرکت به کجا را دارد و چگونه باید به آنجا برسد. از طریق برنامهریزی، افراد دربارة آن دسته از شرایط اجتماعی، فیزیکی و اقتصادی که باید مورد توجه قرار گیرند مطالب فراوانی را می آموزند و به آنها کمک میشود که آرمانها و اهداف خود را به طور صحیح تعریف نمایند (70).
در این رابطه، از نظر کمیسیون ورزش استرالیا، تصمیمگیری در محیطهای دارای دانش و اطلاعات محدود و جایی که واقعیات و ارزشها قابل تردید هستند، به درستی انجام نمیگیرد و این موضوع باعث ایجاد مشکلاتی برای آنها خواهد شد (29).
بنابراین، بدون برنامهریزی مناسب، مدیریت سازمان فقط به مسائل آنی میپردازد و از توجه به نیازهای آینده ناتوان میشود. در نتیجه، تمایل به انجام فعالیتهای اتفاقی افزایش مییابد. هرگز به نظر نمیرسد که زمان کافی برای پیشبینی مشکلات آینده وجود دارد، و شرایطی ایجاد نمیشود که به طور مؤثر به آینده پرداخته شود. از این رو، برای غلبه بر محدودیتها، برنامهریزی ضرورت دارد؛ و ناتوانی در برنامهریزی به معنی برنامهریزی برای شکست خواهد بود (60).
2-1-3-موانع و مشکلات برنامهریزی
در سازمانهای مختلف بنا به شرایط موجود، محدودیتهای گوناگونی در خصوص برنامهریزی وجود دارد. کمبود هزینه و زمان، کوچک بودن سازمان، تکیه به حدس و گمان و نه اطلاعات قطعی از این جملهاند (31).
خطا در برنامهریزی، قصور در اجرای برنامه، عدم مقبولیت برنامه و ترس از تغییر نیز از موانع عمده برنامهریزی میباشند. علاوه بر این، مشکلات پیش بینی نشدهای نیز همواره میتواند در فرآیند برنامهریزی یک سازمان به وجود آید که در مجموع باید تلاش شود از میزان و شدت آنها کاسته شود تا سازمان بتواند به اهداف خود دست یابد (60).
2-1-4-انواع برنامهریزی
در یک تقسیم بندی، انواع برنامهریزی به شرح زیر عنوان شده است:
الف- برنامهریزی جامع (استراتژیک)
با توجه به امکانات و محدودیتهای درونی و بیرونی، برنامهریزی استراتژیک فرآیندی است در جهت تجهیز منابع سازمان و وحدت بخشیدن به تلاشهای آن برای نیل به اهداف و رسالتهای بلند مدت.
ب- برنامهریزی عملیاتی
برنامهریزی عملیاتی را میتوان پیش بینی عملیات برای نیل به هدفهای معین با توجه به امکانات و محدودیتها و خطوط کلی ترسیم شده در برنامهریزی جامع تعریف کرد.
پ-برنامهریزی نیروی انسانی
برنامه ریزی نیروی انسانی، بخشی از برنامهریزیهای کلی سازمان و هدف آن تشخیص و تأمین کادر مورد نیاز با توجه به تغییر و تحولات سازمان در آینده است (9).
2-1-5تعاریف استراتژی
استراتژی، واژهای است که از مدیریت نظامی سرچشمه گرفته است و برای تشریح شیوهای که به آن وسیله نیروهای نظامی به هدفهایشان دست مییابند به کار میرود. راهبرد عبارت است از برنامة جامع و کاملی که بر مبنای آن نیل به اهداف اساسی سازمان تضمین میشود (49). همچنین استراتژی الگویی از تصمیمات، پیاده سازی تصمیمات، تعیین سمت گیری سازمان، خط راهنمایی برای انتخاب گزینه‌ها، ابزار رهبری بازار و غیره است (29).
استراتژی بر اساس نوع و اندازه مشکلات و موانع و همچنین شرایط حاکم بر تصمیم گیری به پنج دسته تقسیم می‌شود که عبارتست از: استراتژی مستقیم، استراتژی غیر مستقیم، استراتژی گام به گام، استراتژی مستمر و استراتژی عملیاتی (60).
از دیدگاه دیوید (1999) استراتژیها ابزاری هستند که سازمان میتواند بدان وسیله به هدفهای بلند مدت خود دست یابند. مینتزبرگ تعریف استراتژی را از پنج دیدگاه مطرح ساخت: 1. استراتژی به عنوان طرح؛ 2. استراتژی به عنوان نیرنگ؛ 3. استراتژی به عنوان الگو؛ 4. استراتژی به عنوان موقعیت؛ 5. استراتژی به عنوان نگرش (43).
شایان ذکر است واژة استراتژی در طول سالیان دراز، بر اساس دیدگاهها و تئوریهای مختلف مدیریت و برنامهریزی به طرق مختلفی تعریف و تفسیر شده و مورد استفاده قرار گرفته است.
2-1-6-استراتژی به عنوان طرح
عبارت است از نوعی کار آگاهانه و یا مجموعهای از رهنمودها که برای مقابله با وضعیت و یا رخدادی خاص در آینده پیشبینی میشود.
2-1-7-استراتژی به عنوان نیرنگ
علاقمندان به این تعریف معتقدند که استراتژی ضمن اینکه مفاهیم مطرح در تعریف قبل را دارا میباشد، دارای ویژگی خاص است که سبب نیرنگ و مانوری زیرکانه در مقابل رقبا میشود.
2-1-8-استراتژی به عنوان الگو
بر اساس این تعریف، به دنبال توسعة استراتژی که میتواند هم به صورت طرح یا نیرنگ باشد، مهمترین گام، محقق سازی استراتژیها است. لذا در این تعریف استراتژی الگویی در جریان تصمیمها است.
2-1-9-استراتژی به عنوان موقعیت
چهارمین تعریف این است که استراتژی یک موقعیت است. خصوصاً وسیلهای برای قرار دادن سازمان در جایی که نظریه پردازان سازمانی مایلند آن را «محیط» بنامند. بر اساس دیدگاه برخی صاحبنظران، استراتژی با این تعریف به یک نیروی میانجی یا هماهنگ کننده بین سازمان و محیطش، یا به عبارتی، بین موقعیت درونی و بیرونی تبدیل میشود.
2-1-10-استراتژی به عنوان نگرش
تعریف چهارم استراتژی (موقعیت) سعی دارد محلی را برای سازمان در محیط خارج آن بیابد و موقعیت آن را مستحکم کند، در حالی که تعریف پنجم (نگرش) به درون سازمان مینگرد (60).
2-1-11-برنامهریزی استراتژیک
در سالهای اخیر توجه نسبت به برنامهریزی جامع یا استراتژیک، به طور روزافزون افزایش یافته و تنها راه اثربخشی و کارامدی مدیران، در بهره گیری از این شیوة برنامهریزی جست و جو شده است (9). برنامهریزی استراتژیک روشمند از سال 1950 تا 1970 مطرح شد؛ در این خصوص، محققانی همچون استینر آن را به سال 1950 (توسط کمپانیها و مجتمعهای تولیدی)، و روزنبرگ و شو آن را به سال 1970 (توسط سازمانها برای پاسخگویی به محیط متلاطم) نسبت میدهند (29). تصمیمهای راهبردی بر جهتگیریهای بلند مدت سازمان اثر میگذارند و موقعیتی خاص در آینده را از هم اکنون برای سازمان تعیین میکنند. به عبارتی، موقعیتی که سازمانها در حال حاضر در آن قرار دارند، کم و بیش نتیجة تصمیمهایی است که مدیریت آنان چندین سال قبل گرفتهاند.
دانشمندان بسیاری اهمیت برنامهریزی راهبردی را از جنبههای مختلف بررسی کردهاند و همگی روی همبستگی برنامهریزی راهبرد با عملکرد مطلوب سازمانها توافق نظر دارند و معتقدند که برنامهریزی راهبردی فرآیندی پویا و منطقی است. به عقیدة ماچادو برنامهریزی استراتژیک روش بسیار متداولی است که سازمانها از آن برای پاسخ مناسب به شرایط متغیر داخلی و خارجی استفاده میکنند؛ و میزانی که برنامهریزی استراتژیک مورد استفاده قرار میگیرد یک عامل پیشگویی کنندة مهم از اعتبار و موفقیت یک سازمان محسوب میشود. در این خصوص، ادبیات پیشینه قویاً تأکید دارند که برنامهریزی استراتژیک یک عامل کلیدی و بسیار مهم در عملکرد سیستم و برتری سازمانی است (43).
از نظر اعرابی و حقیقی یکی از معیارهای شناخت سلامتی سازمان در چرخة تطبیق پذیری، توانایی شناخت تغییرات محیطی است. به علت تغییرات شتابان محیط، سازمانها باید برای رویارویی با تغییر، تواناییهای خود را افزایش دهند؛ یعنی باید بیاموزند چگونه سریعتر خود را با شرایط متغیر محیطی تطبیق دهند. این تغییرات، اثر بسیار مؤثر و غیر قابل انکاری بر استراتژی و همچنین موفقیت یا شکست هر سازمان دارد. به طوری که بسیاری از سازمانها که سالها سودآور و موفق بودهاند، با تغییر مختصات محیطی و تنها به دلیل عدم همراهی با این تغییرات و تحولات با ورشکستگی و نابودی مواجه شدهاند (29).
امروزه کشورها و جوامع در فرآیند تدوین و اجرای راهبرد، خود را محک میزنند و با استفاده از شاخصها و معیارهای واقعی، خودساخته و استاندارد، کشور خود را با دیگر کشورها مقایسه میکنند. در نتیجه کم و بیش به جایگاه واقعی خود در جهان پی میبرند و برنامهریزیهای راهبردی خود را بر مبنای رسیدن از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب که با شاخصها و معیارها مشخصاند، جهت دهی میکنند. همچنین در تلاشاند ضعفهای خود را به قوتها و تهدیدها را به فرصتها تبدیل سازند. از طرف دیگر، سعی در تقویت بیشتر قوتها و ارتقای سطح فرصتها میکنند (59).
2-1-12-تعاریف برنامهریزی استراتژیک
برای برنامهریزی استراتژیک تعاریف زیادی ارائه شده است که در این قسمت به برخی از آنها اشاره میشود:
از نظر لرنر، برنامهریزی استراتژیک عبارت است از فرآیند تغییر سازمانی مستمر و پیچیده. فرای و استونر معتقدند که برنامهریزی استراتژیک، ابزار مدیریتی توانمندی است که برای کمک به شرکتهای کوچک طراحی میشود تا خود را به صورت رقابتی با تغییرات پیش بینی شدة محیطی تطبیق دهند (29).
به عقیدة الوانی (1391) با توجه به امکانات و محدودیتهای درونی و بیرونی، برنامهریزی استراتژیک فرایندی است در جهت تجهیز منابع سازمان و وحدت بخشیدن به تلاشهای آن برای نیل به اهداف و رسالتهای بلند مدت (9).
هرناندز برنامهریزی استراتژیک را برنامه یا طرح کلی سازمان عنوان کرده است که از طریق آن سازمان تصمیم میگیرد که چه نوع اقداماتی باید صورت گیرد و اینکه برای ارائه نتایج مطلوب به اعضای تشکیل دهنده سازمان و تحقق اهداف و مأموریت سازمانی چه عملیات درونیای باید انجام شود (29).
از دیدگاه گودرزی (1391) برنامهریزی استراتژیک نگاه به آینده دارد و تمرکز آن بر آیندة پیشبینی شده است و به این مسأله توجه دارد که جهان بعد از 5 الی 10 سال چه تفاوتهایی با اکنون خواهد داشت و درصدد خلق آیندة سازمان بر مبنای آن چیزی است که احتمال میرود در آینده ایجاد شود. برنامهریزی راهبردی نقش کلیدی در موفقیت سازمانها در میدان رقابت دارد. این نوع برنامهریزی اگر به درستی تدوین شود، به انتخاب راهبردهایی منجر میشود و در صورت اجرای صحیح و به موقع، به تعالی سازمان میانجامد (49).
2-1-13-ویژگیهای برنامهریزی استراتژیک
در متون مختلف، ویژگیهای گوناگونی برای برنامهریزی استراتژیک عنوان شده است. از نظر آقازاده برنامهریزی به عمل ختم میشود؛ بینش مشترکی بر مبنای ارزشها ایجاد میکند؛ فرایندی همگانی و مشارکتی است که کارکنان و مدیران احساس مالکیت مشترک نسبت به آن دارند؛ مسئولیت در قبال جامعه را میپذیرد؛ نسبت به محیط خارجی سازمان حساس بوده و بر آن تمرکز دارد؛ بر مبنای دادههای بسیار کیفی طرحریزی میشود؛ و بخش کلیدی مدیریت اثربخش محسوب میشود (60).
از دیدگاه الوانی (1391) برنامه ریزی جامع، انعکاسی از ارزشهای حاکم بر جامعه است؛ معطوف به پرسشهای اصلی و مسائل اساسی سازمانها است؛ با مطرح ساختن اهداف بلند مدت و تبیین رسالتهای سازمان، مدیران را در انجام فعالیتهایشان همجهت و هماهنگ میسازد؛ دارای دید درازمدت است و افقهایی دورتر را در سازمان مطرح میسازد؛ عملیات و اقدامات سازمان را در دورههای زمانی بالنسبه طولانی هماهنگ میکند و به آنها پیوستگی و انسجام میبخشد؛ در سطوح عالی سازمان شکل میگیرد، زیرا در این سطح است که تقریباً به گونهای همه جانبه اطلاعات لازم در مورد امکانات و منابع سازمان و انتظارات و توقعات از آن متمرکزاند؛ فراگیر است و برنامههای عملیاتی سازمان را در بر میگیرد و به آنها جهت میبخشد؛ و در نهایت امکانات و محدودیتهای درونی و بیرونی سازمان را مد نظر دارد و پیشبینیهای خود را با توجه به آنها انجام میدهند (9).
در این خصوص، اذعان شده است که برنامهریزی استراتژیک روی شرایط محیط خارجی (مانند ویژگیهای جمعیتشناختی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، و تکنولوژی) که بر ماهیت و اعتبار سازمان تأثیر گذارند، تأکید ویژهای دارد؛ معمولاً شامل یک دورة زمانی 5-3 ساله میباشد؛ فرایندی پویاست؛ روی محیط رقابتی تأکید دارد؛ و توجه ویژهای نیز به اختصاص منابع دارد. یقیناً، شناخت این ویژگیها و درک مناسب آنها توسط مسئولین و دستاندرکاران یک سازمان به تدوین برنامههای استراتژیک و عملیاتی صحیح کمک فراوانی مینماید؛ لذا، شایسته است که مورد توجه قرار گیرند. در غیر این صورت برنامههای تدوین شده از جامعیت برخوردار نخواهند بود (29).
2-1-14-مزایای برنامهریزی استراتژیک
علاوه بر مزایای سابقالذکر موجود در بطن برنامهریزی، خود برنامهریزی استراتژیک نیز دارای مزیتهای فراوانی میباشد که به برخی از آنها اشاره میشود (60).
به عقیدة الوانی (1391) در سنوات اخیر با تغییرات شگفتآوری که سازمانها را احاطه کردهاند، مدیران به فراست دریافتهاند که با تعیین و تبیین اهداف و مأموریتهای سازمان، در درازمدت بهتر میتوانند برنامههای خود را به ثمر رسانند. سازمان بهتر کار میکند و نسبت به محیط خود واکنشهایی مناسبتر نشان میدهد. از اینرو استفاده از برنامهریزی استراتژیک و جامع به عنوان یک ضرورت در سازمانها مطرح شده است. به کمک این برنامهریزی، مدیریت میتواند جهتگیریهای خود را در آینده معین، و سازمان را در مقابل تغییرات و تحولات فردا مجهز سازد. برنامهریزی جامع به مدیر کمک میکند تا از سازمان و هدفهای آن تصویری روشن به دست دهد و فعالیتهای سازمان را در لوای یک استراتژی واحد هماهنگ سازد (9).
برایسون معتقد است برنامهریزی استراتژیک میتواند به سازمانها در محیط متلاطم در روشن کردن مسیر آینده؛ بهرهمندی از فرصتهای کلیدی و کاهش تأثیر تهدیدات محیطی؛ پیشبینی و ایجاد تغییرات مورد نیاز؛ سرمایهگذاری روی قوتها و رفع ضعفهای داخلی سازمان؛ تدوین مبنایی منطقی و قابل دفاع برای تصمیمگیری؛ به وجود آوردن تفکر استراتژیک و تدوین استراتژیهای مؤثر؛ توانایی پاسخ مؤثر به تغییرات سریع محیطی؛ تدوین اهدافی روشن برای کارکنان و افزایش انگیزش و رضایت آنها و بهبود عملکرد سازمانی کمک نماید (60).
بوید نیز معتقد است این نوع برنامهریزی از مزایای دیگری همچون اعمال کنترل بیشتر روی سازمان، بهبود عملکرد مالی و استفادة مؤثر از منابع، ایجاد چارچوبی معتبر برای تصمیمگیری، کسب بازخورد و ارزیابی از میزان پیشرفت سازمان، وحدت و یکپارچگی سازمان با ایجاد یک دیدگاه مشترک و توسعة کار گروهی برخوردار است. مرتبط ساختن اهداف سازمان با اساسنامة آن؛ بالا بردن حس مالکیت نسبت به برنامة تدوین شده؛ افزایش هماهنگی بین کارکنان و مدیران؛ حل مسائل اصلی سازمان؛ شناسایی یا محدود کردن حوزههای دارای عملکرد ضعیف؛ بهبود خدمات و افزایش توان پاسخگویی در برابر عملکرد به صورت کمی؛ و بهبود یا تسریع در رشد سازمانی از فواید دیگر برنامهریزی استراتژیک عنوان شدهاند (29).
2-1-15-محدودیتهای برنامهریزی استراتژیک
برنامهریزی استراتژیک جزو فعالیتهای دشواری است که سازمانها با آن سر و کار دارند.برای تدوین برنامة استراتژیک موفق باید بر مسائل زیادی غلبه کرد. از نظر ملکی و طبیبی، برخی از این مسائل عبارتند از فقدان نیروی انسانی ماهر برای برنامهریزی؛ صرف وقت ناکافی توسط همان نیروی انسانی معدود دستاندرکار برنامهریزی؛ در اختیار نبودن اطلاعات کلی و تخصصی لازم؛ تدوین نامطلوب بیانیه رسالت، بیانیه چشمانداز، و تحلیل ارزشهای سازمان؛ کافی نبودن مشارکت کارکنان اجرایی؛ و قوانین و مقررات نامناسب در محیط خارجی. برایسون نیز به عواملی مانند ندیریت نامناسب اندیشههای استراتژیک؛ مدیریت نامناسب در بخش ساختاری و روابط بین جزء و کل برنامه؛ و مشکلات مربوط به بکارگیری فرآیند تغییر اشاره کرده است (29).
از نظر حمیدی زاده (1382) موضوعاتی همچون مشارکت دادن گروههای خارج از سازمان، بودجهبندی سالیانه، محدودیت برنامهها، اتلاف وقت، علنی شدن مشکلات تخصیص منابع، و دشواری تعیین عوامل استراتژیک میتوانند زمینههای تعارض را در برنامهریزی استراتژیک به وجود آورند (24).
رضائیان به نارسائیهای جوهری که ناشی از فقدان توجه کافی به عوامل عمده برنامهریزی استراتژیک است (مانند تحلیل رسالت و ارزشها، قوتها و ضعفها، و فرصتها و تهدیدها)؛ و نارسائیهای فراگردی که ناشی از مدیریت ضعیف مراحل گوناگون برنامهریزی استراتژیک است (مانند فقدان تعهد افراد متنفذ برای اجرای اقدامات برنامهریزی شده، تمرکز بیش از حد برنامهریزی در سطح مدیریت عالی سازمان، تفویض بیش از حد فعالیتهای برنامهریزی به نیروهای ستادی و واحدهای تخصصی، و تأکید بیش از حد بر جزئیات تفصیلی برنامهها) اشاره کرده است (60).
به عقیدة الوانی (1391) عواملی مانند نیاز به هزینة زیاد، نیاز به زمان طولانی، نیاز به نیروی انسانی متخصص، عدم انعطاف و ثبات لازم، و آسیب به خلاقیت و نوآوری افراد نیز جزو محدودیتهای برنامهریزی استراتژیک هستند (9). بدیهی است هرچه یک سازمان موفقیت بیشتری در رفع اینگونه مسائل و مشکلات داشته باشد برنامة حاصله نیز از اعتبار و مقبولیت بیشتری برخوردار خواهد شد و ضمانت اجرایی بیشتری را برای مدیران، کارکنان و مخاطبان اصلی یک سازمان تأمین مینماید (60).
2-1-16-سبکهای مختلف برنامهریزی جامع و تعیین استراتژیهای سازمانی
تعیین استراتژی در سازمانهای مختلف به گونههایی متفاوت انجام میپذیرد. در برخی سازمانها که مدیران فعال مایشاء هستند، تعیین اهداف کلی و مأموریتهای آیندة سازمان، بر اساس نظر شخصی و قضاوت فردی آنها صورت میپذیرد؛ در سبکی دیگر، مدیران با توجه به استراتژیهای وضع شدة قبلی و با ایجاد تغییرات جزئی و تدریجی در آنها به تعیین استراتژیهای سازمانی اقدام میکنند؛ در سبکی دیگر به نام برنامهریزی استراتژیک یا جامع، تعیین استراتژیهای سازمانی بر اساس نظم و قاعدهای خاص انجام میپذیرد و در این راه، مراحلی ویژه به طور منظم دنبال میشوند (9).
2-1-17-مدیریت استراتژیک
میتوان مدیریت استراتژیک را بدین گونه تعریف کرد: هنر و علم تدوین، اجرا، و ارزیابی تصمیمات وظیفهای چندگانه که سازمان را قادر میسازد به هدفهای بلندمدت خود دست یابد (43).
مدیریت استراتژیک مجموعه ای تصمیم‌ها و اقدامات مدیریتی است که عملکرد بلندمدت یک سازمان را تعیین می‌کند. مدیریت استراتژیک عبارتست از بررسی محیطی (محیط داخلی و خارجی) ، تدوین استراتژی (برنامه ریزی بلند مدت یا استراتژیک)، اجرای استراتژی، ارزیابی و کنترل. بنابراین مدیریت استراتژیک بر نظارت و ارزیابی بر فرصت‌ها و تهدیدهای خارجی در سایه توجه به نقاط قوت و ضعف توجه دارد (21).
2-1-18-مراحل مدیریت استراتژیک
فرآیند مدیریت استراتژیک دربرگیرندة سه مرحله میشود: تدوین استراتژیها، اجرای استراتژیها، و ارزیابی استراتژیها. مقصود از تدوین استراتژی این است که مأموریت شرکت تعیین شود، شناسایی عواملی که در محیط خارجی، سازمان را تهدید میکنند یا فرصتهایی را به وجود میآورند، شناسایی نقاط قوت و ضعف داخلی سازمان، تعیین هدفهای بلند مدت، در نظر گرفتن استراتژیهای گوناگون و انتخاب استراتژیهای خاص جهت ادامة فعالیت. مسألههایی که در زمینة تدوین استراتژیها مطرح میشوند، عبارتند از: تعیین نوع فعالیتی که سازمان میخواهد به آن بپردازد، فعالیتهایی را که میخواهد از آنها خارج شود، شیوة تخصیص منابع، تصمیمگیری دربارة گسترش دادن یا متنوع ساختن فعالیتها، تصمیمگیری در مورد ورود به بازارهای بینالملل، تعیین این که آیا سازمان بر آن است که در سازمانهای دیگر ادغام شود یا یک مشارکت تشکیل دهد و شیوة مصون ماندن از حرکات تند شرکتهای رقیب که در صدد بلعیدن آن بر میآیند.
اجرای استراتژیها ایجاب میکند که سازمان هدفهای سالانه در نظر بگیرد، سیاستها را تعیین کند، در کارکنان انگیزه ایجاد نماید و منابع را به گونهای تخصیص دهد که استراتژیهای تدوین شده به اجرا درآید. اجرای استراتژیها مستلزم توسعة فرهنگی است که استراتژیها را تقویت نماید، یک ساختار اثربخش سازمانی شالودهریزی کند، تلاشهای بازاریابی را هدایت نماید، بودجه بندی کند، سیستمهای اطلاعاتی به وجود آورد و از آنها استفاده نماید، و سرانجام با توجه به عملکرد سازمان، خدمات کارکنان را جبران نماید (بین عملکرد و جبران خدمات کارکنان رابطة معقول برقرار کند).
در مدیریت استراتژیک، ارزیابی استراتژیها آخرین مرحله به حساب میآید. مدیران نیاز شدید دارند که بدانند استراتژیهای خاص و مورد نظر آنان در چه زمانی کارساز واقع نمیشود؛ اصولاً ارزیابی استراتژیها بدین معنی است که باید در این مورد اطلاعاتی را گردآوری کرد. همة استراتژیها دستخوش تغییرات آینده قرار میگیرند، زیرا عوامل داخلی و خارجی به صورت دائم در حال تغییر هستند برای ارزیابی استراتژیها سه فعالیت عمده به شرح زیر انجام میشود: 1. بررسی عوامل داخلی و خارجی که پایه و اساس استراتژیهای کنونی قرار گرفتهاند، 2. محاسبه و سنجش عملکردها و 3. اقدامات اصلاحی. بدان سبب باید استراتژیها را مورد ارزیابی قرار داد که موفقیت امروز نمیتواند موفقیت فردا را تضمین نماید! موفقیت همیشه موجب بروز مسائل جدید و گوناگون میشود؛ سازمانی که به وضع کنونی خود بسنده نماید یا دچار نخوت و تکبر شود، محکوم به فنا خواهد بود (43).
در یک سازمان بزرگ فعالیتهایی که در زمینة تدوین، اجرا و ارزیابی استراتژیها انجام میشود در سه سطح از مدیریت (سلسله مراتب سازمانی) انجام میگیرد که عبارتند از:
سطح کل سازمان
سطح وظیفهای
سطح مربوط به تعامل کارکنان و مدیران دو سطح
مدیریت استراتژیک در قالب یک تیم رقابتی میکوشد با تقویت سیستم ارتباطات و روابط متقابل بین مدیران و کارکنان در سطوح مختلف سازمانی نقش یا وظیفة خود را به شیوهای عالی ایفا نماید. بسیاری از سازمانهای کوچک و برخی از سازمانهای بزرگ دارای واحدهای مستقل یا واحدهای استراتژیک نمیباشند. آنها تنها در دو سطح از سازمان فعالیت میکنند. در سطح کل سازمان و در سطح وظیفهای. با وجود این، مدیران و کارکنان، در این دو سطح در فعالیتهای مدیریت استراتژیک نقشی فعال ایفا نمایند (60).
2-1-19-تدوین استراتژی
استراتژی از نظر لغوی به معنی سوق دادن، گسیل داشتن، فرستادن، بردن و پاییدن عنوان شده است. احتمالا این کلمه به دانش و هنر یک ژنرال قدیمی یونانی به نام استراتگوس اشاره دارد. در بعضی از منابع لاتین هم استراتژی از مفهوم استرتیوم و به معنای راه، مسیر و یا بستر رودخانه بیان شده است. واژة استراتژی سالهای سال به عنوان یک واژه و مفهوم نظامی (علم و هنر آرایش و استقرار سپاه یا ارتش یکی از طرفین متخاصم برای رسیدن به نتیجه) بکار برده میشود. استراتژی بعد از نیمة اول قرن بیستم میلادی جای خود را در داخل علوم اجتماعی در حیطة اقتصاد باز کرد. سپس، استفاده از آن در حیطة سازمان و مدیریت در نیمة دوم قرن بیستم میلادی آغاز شد (60).
استراتژی به شیوههای مختلف تعریف و تجزیه و تحلیل میشود و برای برنامهریزی مورد استفاده قرار میگیرد. به عقیدة امیرکبیری استراتژیها در حیطههای مختلفی قابل تدوین هستند. در برخی منابع، از حیطههایی مانند بازاریابی، بهرهوری، منابع مالی، منابع انسانی، منابع فیزیکی، نوآوری، مسئولیت اجتماعی، و بازدهی (سودآوری) اسم برده شده است. از نظر رضائیان در تدوین استراتژی از شیوههایی مانند قضاوت شخصی مدیران، مراجعه به استراتژیهای قبلی و ایجاد تغییر تدریجی در آنها؛ و برنامهریزی جامع یا استراتژیک استفاده میشود (29).
اعرابی معتقد است از جامعترین شیوههای تدوین استراتژی همان برنامهریزی استراتژیک است که از طریق آن میتوان به تدوین استراتژی برای کل سازمان، برای سطح کسب و کار، و برای سطح وظیفهای پرداخت. برای تعیین استراتژی در سطح کل سازمان، بایستی چشمانداز و مأموریت سازمان و عوامل محیطی و داخلی آن در نظر گرفته شوند و متناسب با آنها اهداف بلندمدت تنظیم شده و استراتژیهایی بررسی و انتخاب شوند که موفقیت مجموعه سازمان را به ارمغان آورند (60). همچنین به اعتقاد دیوید (1392) در تدوین استراتژی باید مأموریت سازمان تعیین شود، عواملی که در محیط خارجی، سازمان را تهدید میکنند یا عواملی که فرصتهایی را بهوجود میآورند شناسایی شوند، نقاط قوت و ضعف داخلی سازمان مشخص گردد، اهداف بلندمدت تعیین شوند، و برای این فعالیتها استراتژیهای گوناگون شناسایی و انتخاب شوند. همچنین به نظر او، در تدوین استراتژی بر اثربخشی تأکید میشود و اصولا یک فرآیند ذهنی است که مستلزم داشتن قضاوت شهودی خوب و مهارتهای تحلیلی است. علاوه بر این، در مورد موضوعات مندرج در آن یعنی اصول، مفاهیم و ابزارهای تدوین استراتژی در بین سازمانهای کوچک، بزرگ، انتفاعی و غیرانتفاعی تفاوت چندان زیادی وجود ندارد؛ ولی با توجه به نوع و اندازة سازمانها، اجرای استراتژی در آنها بسیار متفاوت است (43).
2-1-20-فرآیند برنامهریزی استراتژیک
شکل 2-1. فرآیند برنامهریزی استراتژیک
در ادامه به شرح مختصر هر يک از فازهاي برنامه‏ريزي استراتژيک مي‏پردازيم.
2-1-20-1-فاز 1: برنامه‏ريزي براي برنامه‏ريزي-اولين مرحله از فرآيند پروژه عبارت است از: آماده سازي جهت انجام پروژه قبل از شروع، يعني برنامهريزي براي برنامه‌ريزي که -قدم اول ميناميم، تشکيل سازمان انجام پروژه، تشكيل كميته راهبري و كميته كارشناسي پروژه، آموزش و سازماندهي اجراي پروژه- برنامهريزي و ….. از جمله مواردي است كه در برنامه ريزي براي برنامه ريزي اتفاق ميافتد و موفقيت برنامهريزي استراتژيک را حتي پيش از اقدام به تهيه برنامهريزي استراتژيك تضمين ميکند. دو فعاليت كليدي اين مرحله در ادامه توضيح داده ميشود.
تهيه رهنمودهاي برنامه‌ريزي: مصاحبه با صاحبنظران داخل براي دريافت نظرات اصلي و کليدي در مورد مسايل کليدي که بايد روي آنها توجه خاص شود و مواردي که تمرکز فرآيند برنامه‌ريزي بايد بدانها معطوف گردد. که اين مهم با شناخت افراد صاحبنظر و با تجربه در اين زمينه و برگزاري جلسات معارفه و مصاحبه و پر کردن پرسشنامهها امکان پذير است.
2- تدوين منشور‏ پروژه برنامه‏ريزي استراتژيك: دو قدم قبلي مقدمه اي است بر تدوين طرح (منشور) پروژه برنامه‌ريزي استراتژيک ، بر طبق رهنمودهاي دريافت شده از صاحبنظران و همچنين بررسي و ارزيابي عملکرد گذشته و ديگر مطالب بايد طرح پروژه برنامه‌ريزي استراتژيک نوشته شود که شامل موارد زير مي‌شود:
محدوده پروژه
مكانيزم هاي مديريت كيفيت پروژه برنامه ريزي استراتژيك
موانع حتمي و احتمالي (ريسك هاي) پروژه و بررسي نحوه برخورد با آنها
كلمات و اصطلاحات كليدي پروژه
برنامه زمانبندي اصلاح شده
و…
2-1-20-2- فاز 2: تدوين بيانيه راهبردی سازمان (منشور سازمانی):با توجه به اين‏ که ماموريت، چشمانداز و ارزشهاي يک سازمان جهت کلي آينده آن سازمان را مشخص مي‏کند، لذا پس از برنامه‏ريزي اوليه بر اساس علائق استراتژيک ذينفعان (مديران، مشتريان، و شركاي تجاري و …) بيانيه جهتگيري تدوين مي‏شود.
وظيفه اين فعاليت طي مراحلي است که نهايتاً منجر به تدوين بيانيه جهت‏گيري سازمان يا منشور سازماني مي شود که بيانگر و راهنماي تمام فعاليتها و تصميمهاي بلندمدت و کوتاهمدت و نشانگر مقصود بنيادي سازمان ميباشد.
سه عنصر اصلي در اين راستا مأموريت سازماني‎، چشم‌انداز سازماني، ارزش‌هاي سازماني مي‌باشند. اين سه مفهوم به منزله اتصالدهنده عناصر سازماني بوده، بيانگر ماهيت، چگونگي و راستاي جهت‌گيري‌هاي سازماني هستند. مأموريت معادل فلسفه وجودي و مقصود نهايي ، ارزش‌ها به منزله اصول اعتقادي ديرپا و اساسي و منشور اخلاق انساني و حرفهاي و چشم‌انداز حكم تصوير زنده سازمان در آينده‌اي تعريف شده را دارد. البته بايد توجه داشت که بعد از طراحي استراتژيها و اهداف کلان دوباره، اين عناصر تطبيق و بهبود داده خواهند شد.
تدوين ماموريت سازماني: مأموريت‌ يك‌ سازمان‌، خط‌ يا خطوط‌ فعاليت آن‌ را تشريح‌ مي‌كند. محصولات‌ و خدمات‌ آن‌ را تعيين‌ مي‌نمايد و محدوده فعاليت را ‌در حال‌ و آينده‌ مشخص مي‌كند. مأموريت‌، باورهاي‌ كلي‌ مديران‌ يك‌ سازمان‌ دربارة‌ مقصود‌، قابليتها و جايگاه‌ سازمان‌ در کشور است‌ كه‌ موجوديت‌ سازمان‌ را توجيه‌ مي‌كند. مأموريت‌، بيان‌ رسمي‌ هدف‌ اساسي‌اي‌ است‌ كه‌ در پشت‌ موجوديت‌ يك‌ سازمان‌ قرار دارد يا به‌عبارت‌ ديگر دليل‌ وجودي‌ سازمان‌ است‌. براي نوشتن بيانيه ماموريت به 7 سئوال پاسخ داده مي شود:
چرا؟ (هدف بنيادی سازمان)
چه چيزي؟ ( چه كالا و خدماتي را ارايه مي كند؟)
براي چه کسي؟ (مشتريان هدف فعلي و آينده هر كدام از خدمات كدامند؟)
کجا؟ (نحوه و مكان ارايه خدمات كجاست؟)
چگونه؟ (توانمندي عملياتي چيست؟ چه بايد باشد؟ جايگاه تكنولوژي كجاست؟)
کانون توجه کجاست ؟ (منابع انساني، تکنولوژي، مسووليت اجتماعي)
با چه تفاوتي نسبت به ديگران (مزيت سازمان كجاست؟ چرا مشتريان هدف ما بايد به ما مراجعه كنند؟)
تعيين چشمانداز سازماني: چشمانداز (آرمان) بيانيه كلي آن چيزي است كه سازمان در آينده ميخواهد باشد و با هدف آفريدن آينده و نه پيشبيني آينده ترسيم ميشود. چشمانداز بايد واقعي باشد و چشم انداز به مثابه ستاره قطب شمال است و نقش يك نيروي جهت دهنده و يك عامل يكپارچهكننده را بازي ميكند. در صورت اتفاق نظر روي يك چشمانداز سازماني، فرهنگ حمايت از استراتژي‌هاي سازماني شكل خواهد گرفت و باور مشترك در سازمان ايجاد خواهد شد. چشمانداز تصوير زنده سازمان در آينده است.
چشم انداز ممكن است به يكي از طرق ذيل تدوين شود:
هدف بزرگ موردنظر به صورت كمي يا كيفي بيان شود.
جلوزدن از يك رقيب اصلي را مبنا قرار دهد.
يك سازمان شاخص را مدل قرار دهد.
تحول دروني به سوي سازماني بزرگ و موفق را محور قرار دهد.
تعيين ارزشهاي سازماني: ارزشهاي بنيادي اصول اعتقادي و اخلاقي اساسي سازمان است ارزشهاي بنيادي اهميت ذاتي دارند و نه توجيه اقتصادي. ارزشهاي بنيادي به سادگي با تغيير شرايط تغيير نمي‌كنند. ارزشهاي بنيادي واقعي حتي در صورت بروز ضرر نيز ترك نمي‌شوند. ارزشهاي بنيادي را نبايد با سياستهاي كاري كه ارزش پايدار نيستند (نظير كيفيت، اگر واقعاً ارزش نباشد) اشتباه گرفت. نكته مهم در ارزشهاي بنيادي اين است كه بايد عميقاً مورد اعتقاد و عمل مديران سازمان باشد. اين متن مي‌تواند به عنوان مبناي منشور اخلاق انساني- حرفهاي کارکنان سازمان پذيرفته و تبليغ شود.
جمع بندي سه متن ماموريت، چشم انداز و ارزش ها به صورت بيانيه جهت گيري خواهد بود. اين‌ بيانيه‌ بايد به‌ قدر كافي‌ كلي‌ باشد كه‌ امكان‌ تغيير در مجموعه‌ محصول‌ يا خدمات‌ تا زماني‌ كه‌ فعاليت‌ اصلي‌ ثابت‌ باقي‌ مانده‌ است‌ وجود داشته‌ باشد، اما به‌ اندازه‌ كافي‌ هم‌ بايد مشخص‌ باشد كه‌ ‌ را در بين‌ ديگر سازمانهاي‌ هم‌نوع‌ خود متمايز گرداند. اين متن در تعامل انديشههاي متفاوت درون و برون سازماني از طريق مصاحبه، پرسشنامه، جلسات و حتي گفتگوهاي غيررسمي شکل ميگيرد و توسط کميته کارشناسي تنظيم اوليه مي‌شود و توسط کميته عالي تأييد نهايي و با اصلاح و در نهايت ابلاغ مي‌شود. خروجي اين فعاليت متن خلاصه و فشرده ولي پرمحتوايي است كه تدوين برنامه‌هاي استراتژيك و توسعه را هدايت مي‌كند.
در هر صورت تدوين يا بازتدوين سالانه مأموريت، ارزش ها و چشم‏انداز نقطه شروعي مي باشد براي تشخيص و تعيين مسايل و موضوعات استراتژيک پيش روي و اين تعيين و تشخيص خود مقدمه اي است بر فرموله کردن مسايل استراتژيک سازمان که در مراحل بعدي بايد به آنها پاسخ گفت.
2-1-20-3- فاز 3: تجزيه و تحليل محيط سازمان: براي تعيين جايگاه و توان سازمان، همچنين تعيين فرصت‏ها و تهديدهاي موجود در محيط، که مي‏توانند در رسيدن به چشمانداز تأثير بگذراند، به بررسي محيط پرداخته مي‏شود. هدف از تحليل محيط دروني تعيين قوت‏ها و ضعف‏هاي و تعيين قابليت‏ها و منابع قابل اتكاي سازمان مي‏باشد. همچنين هدف از تحليل محيط بيروني، تشخيص فرصت‏ها و تهديدهايي است که مي‏توانند بر عمليات آتي سازمان تأثيرگذار باشند. بررسي و تحليل نيازها، خواستهها و الزامات ذينفعان نيز از فعاليتهاي اين مرحله ميباشد.
شناسايي وضع موجود سازمان و پيش‏بيني روند تغييرات محيط دروني جهت تعيين نقاط قوت و ضعف و تبيين چالش‏ها و افقهاي محيطي در قالب ليست فرصت‏ها و تهديدها، براي تعيين موضوعات استراتژيك پيش روي سازمان و در نهايت ارايه و انتخاب استراتژيهاي کليدی مي‏باشد. در ادامه فاز تجزيه و تحليل محيطي بيشتر تشريح مي‌شود.
1- تحليل محيطی بيرونی:
تحليل محيطي شامل دو قسمت مي‌باشد: تحليل محيط عمومي و تحليل محيط اختصاصي كه حاصل اين تحليل فرصت‌ها و تهديدها و موضوعات استراتژيك ناشي از آنها خواهد بود.
1-1- تحليل محيطي عمومي: سازمان‏ها در ارتباط با محيط و تعامل و تبادل با آن از يکسري عوامل به صورت عام و مشابه با ديگر سازمان‏ها تأثير مي‏پذيرد که مجموع اين عوامل به عنوان محيط عمومي سازمان ناميده مي‏شوند. جهت تحليل محيط برون سازماني بايستي اين عوامل‏ مورد بررسي قرار گيرند. محيط عمومی بيروني به پنج بخش تقسيم مي‏شود، که عبارتند از:
بخش سياسي- قانوني
بخش اقتصادي- مالي
بخش تکنولوژي
بخش اجتماعي- فرهنگي
بخش بين‏المللي
1-2- تحليل محيط اختصاصي: در اين تحليل نيز فضاي اختصاصي به پنچ بخش تقسيم مي‌شود كه بايد به دقت مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد:
تامين كنندگان
مشتريان
جايگزين‌ها
رقبا
تازه واردين
2- تحليل محيط داخلي سازمان:
تحليل محيط داخلي سازمان كه شامل دو بخش عمده مي‌باشد:
ارزيابي برنامه استراتژيك و فرآيند برنامه‌ريزي گذشته
بررسي عوامل و فرآيندهاي داخلي
بررسی کارايي سيستم های سه گانه شامل، مشمول و هم تراز سازمان
2-1- ارزيابي برنامه استراتژيك و فرآيند برنامه‌ريزي گذشته
عملکرد گذشته مي‌تواند چراغي فراراه آينده سازمان باشد و سازماني که تاريخ خود را به خاطر نياورد و از آن درس نگيرد مجبور است آن را تکرار کند. بنابراين در اين مرحله نتايج و فرآيند برنامه‌ريزي استراتژيک و عملياتي سازماندر دورههاي پيشين بررسي مي‌شود. در اين قسمت فعاليت‌هاي زير صورت مي‌گيرد:
1- بررسي مباني اساسي استراتژي سازمان
2- مقايسه نتايج مورد انتظار و عملكرد واقعي
3- ارايه راه حل‌هاي اصلاحي در خصوص در انحرافات از نتايج
2-2- بررسي عوامل و فرآيندهاي داخلي
حيط داخلی مجموعة عوامل و فرايندهايي است كه در يك سازمان تعريف شده‌‌اند تا آن سازمان را به سمت اهداف از پيش تعيين‌‌شده ببرند. بررسي محيط داخلي اهميت بسيار زيادي در فرايند برنامه‌‌ريزي استراتژيك دارد، زيرا ميزان توان رقابتي سازمان، متكي بر توانمندي‌هاي دروني سازمان مي‌‌باشد. سازمان‌هاي مختلف از لحاظ داخلي داراي شرايط متفاوتي هستند. اين شرايط موجب مي‌‌شود كه سازمان‌هاي مختلف قدرت و توان متفاوتي داشته باشند. به‌‌عنوان مثال، برخي سازمان‌ها از نظر بازاريابي و بعضي از نظر تخصص نيروي انساني شهرت دارند. عوامل مختلفي در درون سازمان وجود دارند كه بايستي در تجزيه و تحليل داخلي در نظر گرفته شوند.
پس از تعيين عوامل داخلي سازمان لازم است عوامل كليدي و مؤثر جدا شوند. در اين مرحله با شناختي كه از فرآيندهاي داخلي سازمان به دست مي‌آيد نقاط ضعف و قوت در هر كدام از عوامل كليدي مشخص مي‌شود.
براي تدوين يك استراتژي مؤثر، شناخت نقاط قوت و ضعف سازمان و منابع راهبردي مي‌تواند كمك مؤثري نمايد. البته بايد توجه داشت كه با توجه به هدف پروژه كه تدوين استراتژي است، بررسي داخلي نبايد درگير جزييات عملياتي سازمان گردد، بلكه بايد با تشخيص نقاط مؤثر و كليدي در سازمان، وضعيت كلي آنها در مقايسه با وضعيت ايده‌آل ارزيابي شده و نقاط قوت و ضعف عمده سازمان تعيين گردد.
3- تحليل ذينفعان: همچنين در بخش تجزيه و تحليل محيطي، بررسي و تحليل ذينفعان نيز مي‌تواند راهگشا باشد. عامل اصلي و تعيين کننده حيات و رشد، تعامل خلاق و آگاهانه و سازمان يافته با ذينفعان سازمانمي‏باشد، از اين رو در صورتي سازمان توان دستيابي به اهداف خود را خواهد داشت که اطلاع دقيق و کاملي از نيازهاي ذينفعان داشته باشد. بنابراين بايستي وضعيت ذينفعان به صورت جامع و دقيق مورد تحليل قرار گيرد. جهت تحليل ذينفعان موارد ذيل مورد بررسي قرار مي‏گيرند:
تعيين ذينفعان: با استفاده از اطلاعات، ذينفعان اصلي تعيين و طبقه‏بندي مي‏شوند.
بررسي راه‌هاي جمع‏آوري اطلاعات درباره ذينفعان و کانال‏هاي ارتباط با ذينفعان
بررسي نيازهاي ذينفعان: نيازهاي ذينفعان شامل نيازهاي برآورده شده توسط فعاليت‌هاي فعلي و نيازهاي برآورده نشده مورد بررسي قرار مي‏گيرند.
بررسي خدمات: شامل کليه خدماتي که به ذينفعان ارائه مي‏گردد و مقايسه اين خدمات با انتظارات ذينفعان مي‌باشد.
بررسي روند انتظارات و نيازها
اولويتبندي ذينفعان
استخراج اوليه موضوعات استراتژيك از تحليل ذينفعان
2-1-20-4- فاز 4: تعيين موضوعات استراتژيک سازمان:موضوعات استراتژيک چنين تعريف ميشوند: موضوعات استراتژيك، موارد و مباحث اساسي هستند که سازمان را بهشدت در زمان حال يا آينده تحت تاثير قرار ميدهند. در صورتي که راهکار مناسب در قبال يک مساله استراتژيک اتخاذ شود ميتوان اميدوار بود سازمان به يک منفعت استراتژيک دست يابد و يا از يک معضل استراتژيک رهايي يابد. موضوعات استراتژيک معمولا بر تعهدات، رسالت و ارزش ها، سطح خدمت تاثير مي گذارد.
پس از تدوين اوليه بيانيه جهت‌گيری و تحليل محيطی (محيط عمومي و اختصاصي و داخلي) موضوعات موجود يا مستتر در محيط داخلي و خارجي سازمان استخراج و تدوين مي‌شوند و سپس به ترتيب اهميت و نوع تأثير (مثبت و يا منفي) دسته‌بندي و اولويت‏بندي شده تا براي اتخاد رويكرد مناسب در قبال اين موضوعات استراتژي‏هاي مناسب تعيين و اجرا گردد. فرموله کردن موضوعات استراتژيک تحت عنوان مسايل استراتژيک و تحقيق و تحليل کارشناسي در جهت فرموله كردن و حل مسايل و ارايه راهکارهاي اساسي (نظير راهبردها و يا طرح‌هاي استراتژيک) از گامهاي اساسي اين مرحله مي‌باشد. اين فاز برنامه ريزي استراتژيک شامل چهار فعاليت اصلي است.
1- تعيين ليست مقدماتي موضوعات:
همانطور که از نام اين فعاليت برمي‏آيد، در طي اين فعاليت ابتدا اطلاعات مربوط به ذينفعان، محيط دروني و بيروني که در طي فعاليتهای قبلی جمع‏‏آوري و تحليل شده‏اند، مورد بررسي قرارمي‏گيرند و بر اساس مفهوم موضوعات استراتژيک (موضوعاتي که به صورت مستقيم يا غير مستقيم تأثير شگرفي بر عملکرد آينده سازمان مي‏گذارند) ليست مقدماتي موضوعات استراتژيک مربوط به کل سازمان يا يك بخش خاص مشخص مي‏گردد. همچنين با استفاده از آناليز SWOT با تركيب كردن نقاط ضعف، قوت، فرصت و تهديد، موضوعات استراتژيك استخراج و تدوين مي‌شوند.
براي کشف و استخراج موضوعات استراتژيک، بايد يک تحليل محيطي اوليه انجام داد. که به دنبال كشف، تعيين و تبيين موارد زير مي باشد:
روند متغيرها
نقاط ضعف و قوت
شاييستگيها و داراييها
فرصت ها، تهديدها
نيازمنديها، خواسته ها، تحديدها (محدوديتها) و فشارها
‌كشف روابط علت_معلولي،
پيش بيني عوامل تأثير گذار(عواملي كه بيشترين تأثير را در پيشبرد مقاصد دارند)
شناخت صنعت (کسب وکار) و پارادايم هاي آن
استخراج‌ پيامهاي‌ كليدي‌ از تمام‌ شواهد جمع‌آوري‌ شده
نتيجه اين اقدام، تشخيص موضوعات و گزينه هاي استراتژيك در پي خواهد بود. که با هدف تعيين مهمترين موضوعات راهبردي سازمان است. خروجيهاي تحليل اوليه محيط، در اين گام به همگرايي ميرسند و به تعيين گزينهها و موضوعات استراتژيك منجر ميشود. در اين قسمت مديران بايد دست به انتخاب زده و يك سري از موضوعات را به عنوان‌ دغدغه اصلي سازمان تعيين كنند.
در اين مرحله سؤال كليدي اينست که:
در اين لحظه، چه عواملي برخواستههاي سازمان تأثير گذارترين هستند؟
در اين موقعيت چه راه هاي مختلفي پيش روي سازمان قرار دارد؟
سازمان در قبال چه موضوعاتي بايد تصميم گيري و تعيين تکليف کند؟
سازمان در قبال موضوعات حياتي و استراتژيک بايد موضعي آگاهانه انتخاب کند؟
سوالات راهنما برای استخراج موضوعات استراتژيک
سوالاتي كه برنامهريزان استراتژيك در نقد و بررسي موضوعات و مسايل استراتژيك در آغاز كار بايد مورد توجه قرار دهد بدين ترتيب هستند:
چه مسأله، يا تعارض يا معمايي پيش روي ماست؟
چرا اين موضوع، يك مسأله است؟
چه ارتباطي بين آن با سازمان وجود دارد كه آنرا به يك مسأله تبديل كرده است؟
چه كسي مي گويد كه اين يك مسأله است؟
نتايج اقدام نكردن براي حل مسأله كدامند؟
آيا مي توانيم درباره آن كاري انجام دهيم؟
آيا راهي براي تركيب يا حذف مسايل وجود دارد؟
آيا مسايل را بايد به دو يا چند مسأله تفكيك كرد؟
چه مسايلي در فهرست، از ياد رفته اند؟
عوامل تاثير گذار و تاثير پذير از اين مساله چيستند؟
2- تحليل اثر موضوعات و دسته‌بندي: پس از اينکه ليست مقدماتي موضوعات مشخص گرديد، بايستي در مورد هر کدام از موضوعاتي که در ليست آورده شده، تحليل اثر انجام گيرد. در طي اين تحليل ابتدا بايستي مشخص گردد مبحث مورد نظر چه اثري بر حوزه مورد نظر (کل سازمان يا بخشي خاص) مي‏گذارد. سپس بر اساس اثر مشخص شده از نوع اثر (مثبت يا منفي) معين مي‏گردد. و بر اساس شباهت‌ها و تفاوت‌ها موضوعات استراتژيك دسته‌بندي مي‌شوند.
3- تست استراتژيك بودن موضوعات: بعد از تعيين اثر و نوع تأثير موضوعات استراتژيک، نوبت به تست استراتژيك بودن موضوعات مي‌رسد. در اين مرحله نظرات كميته راهبري در مورد موضوعات اخذ شده و موضوعات غير استراتژيك (عملياتي) حذف مي‌شوند و موضوعات استراتژيك باقي مي‌مانند.
4- فرموله کردن مسايل استراتژيک: بعد از تعيين اثر و نوع تأثير موضوعات استراتژيک و اولويت بندي آنها و تاييد توسط کميته عالي برنامه‌ريزي نوبت به فرموله کردن موضوعات استراتژيک منتخب سازمان مي‏باشد. در اين مرحله بر حسب موضوع تشخيص داده شده و نوع، ماهيت و ابعاد آن، بنابر تشخيص كميته عالي، کميته‌هايي تشکيل مي‌شود تا در اين مورد کنکاش و کاوش بيشتري نمايند. با تعميق در ابعاد مختلف موضوع و بررسي همه جانبه آن و جمع‌آوري داده‌هاي اطلاعاتي بيشتر در اين زمينه صورت مساله واضح‌تر و شفاف‌تر شود و اين کميته همچنين وظيفه ارايه راهکارهاي اوليه در مورد نحوه برخورد با اين مسايل را نيز داراست. بنابراين در گام نهايي با كار كارشناسي و جمع‌آوري اطلاعات و تدقيق و تعميق در اطلاعات و جمع بندي، موضوعات استراتژيک تبديل به مسايل استراتژيک می شوند.
يك مساله استراتژيك مي بايد شامل سه عنصر باشد:
عنصر نخست مساله بايد به اختصار و به طور كامل و فقط در يك پاراگراف توصيف گردد. موضوع استراتژيک می تواند به 2 شکل مختلف بيان گردد:
1- بايد به شكل سوال يا مسالهای باشد که سازمان مي تواند در مورد آن اقداماتي انجام دهد يا تصميمی اتخاذ کند
2- و يا گزينهای که بايد از بين شقوق مختلف آن انتخاب کند، بيان گردد.
حتی چنانچه سازمان قادر به انجام اقدامي در رابطه با موضوع مورد بحث نباشد، آن موضوع، حداقل يك مساله قابل طرح می تواند باشد.
عنصر دوم، عواملي كه مساله را تحت تاثير قرار مي هند يا از آن تاثير مي پذيرند، بايد مشخص گردند. به طور كلي، بايد مشخص گردد كه موضوع مورد بحث در رابطه با تعهدات، رسالت، ارزش ها يا نقاط قوت و ضعف داخلي يا فرصت ها و تهديدهاي خارجي است كه باعث گرديده به عنوان يك مساله استراتژيك مطرح شود.
عنصر سوم؛ در نهايت، تيم برنامهريزي ميبايد نتايج و بازتاب ناشي از نارسايي و عدم موفقيت يا موفقيت در برخورد مناسب با موضوع مورد بحث را مشخص سازد.
2-1-20-5- فاز 5: تعيين اهداف و استراتژی هامقصود اين فاز تعيين اهداف و استراتژيهاي سازمان، با توجه به نتايج تحليلها و بررسي موضوعات و مسايل استراتژيک پيش روي سازمان مي‏باشد. با توجه به وظيفه‏اي که بر عهده اين فاز مي‏باشد، مي‌توان آن ‏را به سه فعاليت تقسيم نمود. فعاليت اول خلق يا ايجاد گزينه‏هاي استراتژيک / پاسخ های استراتژيک (هدف / استراتژي) براي حل مسايل استراتژيک سازمان است. فعاليت دوم وظيفه ارزيابي و تعيين گزينه‏هاي استراتژيک را بر عهده دارد. فعاليت سوم وظيفه اعتبارسنجي، فازبندي، کنترل هماهنگي و يکپارچگي گزينه‏هاي استراتژيک منتخب را داراست. شکلي كه در ادامه ارايه گرديده است ساختار اين فاز را نمايش مي‏دهد.

شکل 2-2. تعیین اهداف و استراتژیها
1- خلق گزينه‏هاي استراتژيک: پس از اينکه بر اساس نتايج فرموله کردن موضوعات استراتژيک، مسايل استراتژيک مشخص گرديدند، حل اين مسايل با دو رويكرد امكان‌پذير است:
الف- تعيين گزينه‏هاي استراتژيک ( اهداف- استراتژيها) در حالت‌هايي كه از بين چند حالت مختلف بايد دست به انتخاب زد. اين راه‏حل‏ها تحت عنوان گزينه‏هاي استراتژيک تعيين مي‏شوند.
ب- پاسخگويي مستقيم به مسايل از طريق تدوين راه‏حل‏هاي مناسب.
2- ارزيابي گزينه‏ها و انتخاب: پس از تعيين گزينه‏هاي استراتژيک بايستي گزينه‏هاي تعيين شده، بر اساس معيارهاي مناسب سازمان مورد ارزيابي قرار گيرند تا بتوان در نهايت اهداف و استراتژيهاي مناسب سازمان را انتخاب نمود. بدين منظور اولين مرحله تعيين معيارهاي ارزيابي و اولويت‏بندي اين گزينهها مي‏باشد. معيارهاي ارزيابي گزينه‏هاي استراتژيک به طور کلي حداقل شش معيار مي‏باشند که عبارتند از:
سازگاري با بيانيه جهت‏گيري سازمان
تناسب با محيط يا به بياني ديگر سازگار با نتايج تحليل SWOT
برخورداري مفروضات پايه‏اي گزينهها از صحت و اعتبار لازم
مقبوليت درون سازماني از نظر فرهنگ و تعهد مديران و کارکنان
دارا بودن ريسک معقول و مناسب
جذابيت از نظر ذينفعان سازمان
3- ايجاد يکپارچگي و هماهنگي بين گزينه‏ها: پس از انتخاب مقدماتي، گزينه‏هاي انتخاب شده به همراه راه حلهاي مطرح به طور کامل و دقيق مجدداً مورد ارزيابي قرار مي‏گيرند. در اين ارزيابي، صحت مفروضات گزينه‏ها بررسي مي‏شود. يکپارچگي، هماهنگي و همافزايي گزينهها بررسي مي‌شود و در نهايت يک يا چند گزينه به عنوان اهداف‏ و استراتژي‏هاي اصلي سازمان انتخاب مي‏شوند و فازبندي زماني ميشوند (1).
2-1-21-مدلهای تدوین برنامهریزی استراتژیک
مطالعة پیشینة تحقیق حاکی از وجود مدلهای زیادی برای تدوین برنامهریزی استراتژیک است که سازمانهای مختلف بر حسب شرایط خود از آنها استفاده کردهاند. این مدلها عمدتاً از بخشهای صنعتی و تجاری شروع و به اکثر سازمانها تسری پیدا کردهاند. با این وجود، مک نامارا معتقد است هیچ نسخة یکسان و کاملی برای تدوین برنامهریزی استراتژیک برای همة سازمانها وجود ندارد و هر سازمان بر اساس ماهیت کار خود، با انتخاب یک مدل یا ترکیبی از چند مدل و انجام اصلاحاتی آن را برای تدوین برنامة استراتژیک سازمان خود مورد استفاده قرار میدهد (29). در این قسمت به برخی از این مدلها اشاره میشود.
2-1-21-1-مدل استونر و فریمن
این مدل شامل مراحل زیر است:
تعیین هدف: این مرحله شامل بررسی و درک رسالت سازمان و سپس تعیین اهدافی است که میتوان بدان وسیله رسالت سازمان را به صورت اهدافی قابل اجرا بیان کرد.
شناسایی استراتژی و اهداف کنونی: که در آن استراتژیها و اهداف کنونی سازمان مورد بررسی قرار میگیرند.
تحلیل محیط سازمان: هدف آن شناسایی راههایی برای پاسخ به تغییرات اقتصادی، تکنولوژیکی، اجتماعی، فرهنگی، حقوقی و سیاسی است که میتوانند به صورت غیر مستقیم بر سازمان اثر بگذارند؛ و نیز شناخت راههایی برای پاسخگویی به شرکتهای رقیب، عرضه کنندگان مواد اولیه، مشتریان، سازمانهای دولتی و … است که میتوانند به صورت مستقیم بر سازمان اثر گذارند.
تحلیل منابع سازمان: این تحلیل برای شناسایی نقاط قوت و ضعف شرکتهای رقیب و نیز شناخت نقاط قوت و ضعف شرکت یا سازمان انجام میگیرد و از نظر رقابت با دیگران اهمیت زیادی دارد.
شناسایی فرصتهای استراتژیک و تهدیدها: با اطلاعات حاصله از مراحل 1 تا 4 فرصتها و امکاناتی که برای سازمان وجود دارد و تهدیدهایی که سازمان با آنها مواجه است شناسایی میشوند.
تعیین میزان تغییرات استراتژیک: در این مرحله «فاصلة عملکردی» یعنی تفاوت بین اهداف تعیین شده و نتایج حاصله از استراتژیهای کنونی مشخص میشود و بر اساس آن نیاز به تغییر و شیوة اجرای آن معلوم میگردد.
تصمیمگیری استراتژیک: برای ایجاد تغییر در یک استراتژی به تعیین راههای استراتژی، ارزیابی راههای استراتژیک و گزینش راههای استراتژیک در این مرحله مبادرت میشود.
اجرای استراتژی: بخش مهم تدوین برنامه است زیرا حتی پیشرفتهترین، خلاقترین و پیچیدهترین استراتژی هم نمیتواند برای سازمان سودمند باشد مگر اینکه به صورتی اثربخش اجرا گردد.
اندازهگیری و کنترل پیشرفت: در این مرحله، هر چندوقت یکبار و یا در مراحل حساس میزان پیشرفت امور بررسی میشود و میزان توفیق در اجرا و دستیابی به نتایج مورد نظر ارزیابی میگردد (36).
2-1-21-2-مدل برایسون
این مدل دارای هشت مرحله است. برایسون معتقد است، این هشت مرحله باید به اجرا، نتیجهگیری، و ارزیابی عملکرد برنامه منتهی شوند. ضمناً اقدام، نتیجهگیری، و ارزشیابی باید در هر مرحله از فرآیند صورت گیرد. مراحل این مدل عبارتند از:
شروع فرآیند و توافق برای انجام



قیمت: 10000 تومان

—d1533

-29083021209000

دانشکده علوم تربیتی وروانشناسی
گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی
پایان نامه:
جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد
دررشته تربیت بدنی و علوم ورزشی(گرایش فیزیولوژی ورزشی)
عنوان:
تاثیر تمرین هوازی تناوبی بر وزن و درصد چربی بدن دختران نوجوان
استاد راهنما :
آقای دکتر لطفعلی بلبلی
استاد مشاور :
آقای دکتر عباس معمارباشی
توسط :
فاطمه احمدی میرک
زمستان 91

دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی
تاثیر تمرین هوازی تناوبی بر وزن و درصد چربی بدن دختران نوجوان
توسط:
فاطمه احمدی میرک
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد
در رشته تربیت بدنی و علوم ورزشی(گرایش فیزیولوژی ورزشی)
از
دانشگاه محقق اردبیلی
اردبیل ـ ایران
ارزیابی و تصویب شده توسط کمیته پایان نامه با درجه……………………………………..
دکتر لطفعلی بلبلی(استاد راهنما)…………………………………………………………………
دکتر عباس معمارباشی(استادمشاور)…………………………………………………………….
دکتر معرفت سیاه کوهیان(داور داخلی)…………………………………………………………
تقدیم به:
مادر بزرگوارم و همسر مهربانم که همیشه حامی من بوده‌اند.
تشكر و قدرداني
حمد وسپاس بي حد خداي را،انساني را گرامي داشت به شناختن و علم و تفكر و انديشيدن و.. و خدا را هزاران مرتبه حمد و سپاس كه با الطاف بيكران خود اين توفيق را به بنده ارزاني داشت تا بتوانم اين دوره تحصيلي را با موفقيت به پايان برسانم.
بي شك تهيه اين مجموعه بدون كمك و همياري سروران گرانقدر،اساتيد بزرگ مقدور نبود.از استاد راهنماي بزرگوارم جناب آقاي دكتر لطفعلي بلبلي و استاد مشاور ارجمندم جناب آقاي دكتر عباس معمارباشي كه راهنمایی‌ها و زحمات بسيار ارزنده‌ای را در مراحل اجرايي پايان نامه ارائه فرموده‌اند،كمال قدرداني و تشكر را دارم.
و در ادامه از زحمات كليه اعضاي خانواده‌ام كه در طول تحصيل و ارائه اين پايان نامه ياري كردند نهايت تشكر و قدرداني را دارم.
نام خانوادگی دانشجو: احمدی میرک نام:فاطمه
عنوان پایان نامه: تاثیر تمرین هوازی تناوبی بر وزن و درصد چربی بدن دختران نوجوان
استاد راهنما: دکتر لطفعلی بلبلی استاد مشاور:دکتر عباس معمارباشی
مقطع تحصیلی:کارشناسی ارشد رشته:تربیت بدنی و علوم ورزشی گرایش: فیزیولوژی ورزشی دانشکده:علوم تربیتی وروانشناسی تاریخ فارغ التحصیلی: تعداد صفحه:78
كليد واژه‌ها: تمرين هوازي،وزن،درصد چربي بدن،دختران نوجوان
چكيده
هدف از اين پژوهش، تاثير تمرين هوازي تناوبی بر وزن و درصد چربي بدن دختران نوجوان بود.به همين منظور، تعداد 30نفر از دانش آموزان 17-15 ساله شهر گرمي در استان اردبيل با استفاده از روش نمونه گيري هدفمند به عنوان نمونه انتخاب شدند و دردو گروه 15نفره تجربي(سن،قد،وزن) و كنترل (سن،قد،وزن) قرار گرفتند. روش اجرا:15نفر از آزمودنی‌ها(گروه تجربي) در طی 8 هفته تحت فعاليت هوازي به شكل تناوبي،3جلسه در هفته و هر جلسه45دقيقه قرار گرفتند و 15نفر دوم(گروه كنترل) در طول 8 هفته هيچ تمريني انجام ندادند و وزن و درصد چربي،توده چربی بدن،توده بدون چربی،شاخص توده بدن آزمودنی‌ها قبل و بعد از 8 هفته تمرين هوازي تناوبی اندازه گيري شد.براي تجزيه و تحليل و مقايسه داده‌ها از آزمون آماري tمستقل و t همبسته استفاده شد. نتایج نشان داد که وزن،درصد چربی بدن، وزن چربي،شاخص توده بدن در گروه تجربي به طور معني داري كاهش می‌یابد.در حالی که وزن بدون چربي درگروه تجربی افزایش معناداری داشت و در وزن،درصد چربي بدن،وزن چربي،وزن بدون چربي،شاخص توده بدن در گروه كنترل تفاوت معناداري نداشت.همچنين تفاوت اين متغيرها در بين گروه تجربي و كنترل در مرحله آخر معنادار بود. نتیجه گیری: به نظر می‌رسد تمرین تناوبی با تنوع و مزیت‌های بیشتر و خستگی کمتر می‌تواند روش مناسبی برای کاهش وزن و درصد چربی باشد و باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
فهرست مطالب
عنوان صفحهفصل اول(کلیات تحقیق) TOC \o “1-3” \h \z \u مقدمه PAGEREF _Toc348715491 \h 2بيان مسئله PAGEREF _Toc348715492 \h 4اهميت و ضرورت تحقيق PAGEREF _Toc348715493 \h 5فرضیات PAGEREF _Toc348715494 \h 7اهداف تحقيق PAGEREF _Toc348715495 \h 8تعریف نظری و عملیاتی متغییرها PAGEREF _Toc348715496 \h 8فصل دوم(مبانی نظری و ادبیات تحقیق)
مقدمه PAGEREF _Toc348715497 \h 12چاقی و اضافه وزن PAGEREF _Toc348715498 \h 13علل چاقی PAGEREF _Toc348715499 \h 14عوارض چاقی و اضافه وزن PAGEREF _Toc348715500 \h 15ترکیب بدن چيست؟ PAGEREF _Toc348715501 \h 15عوامل موثر در ترکیب بدن انسان PAGEREF _Toc348715502 \h 16اجزای بدن و نقش آن‌ها PAGEREF _Toc348715503 \h 19توده بدون چربی PAGEREF _Toc348715504 \h 19چربی نسبی بدن PAGEREF _Toc348715505 \h 20چربی‌ها PAGEREF _Toc348715506 \h 20ماهیت چربی‌ها PAGEREF _Toc348715507 \h 20نقش چربی در بدن PAGEREF _Toc348715508 \h 21چربی ضروری و چربی غیرضروری یا ذخیره PAGEREF _Toc348715509 \h 21تعادل چربی در تمرین‌های ورزشی PAGEREF _Toc348715510 \h 23نقش ورزش در کاهش و کنترل وزن PAGEREF _Toc348715511 \h 24ترکیب بدن و ورزش PAGEREF _Toc348715512 \h 25اثرات ورزش بر رشد و بلوغ كودكان و نوجوانان PAGEREF _Toc348715513 \h 26فعالیت هوازی PAGEREF _Toc348715514 \h 27پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc348715515 \h 29جمع بندی مبانی نظری و ادبیات تحقیق PAGEREF _Toc348715516 \h 37فصل سوم(روش تحقیق)
مقدمه PAGEREF _Toc348715517 \h 40روش تحقیق PAGEREF _Toc348715518 \h 41جامعه آماری PAGEREF _Toc348715519 \h 41نمونه آماری و روش نمونه گیری PAGEREF _Toc348715520 \h 41ابزارهای جمع آوری اطلاعات PAGEREF _Toc348715521 \h 41متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc348715522 \h 42محدودیت‌های تحقیق PAGEREF _Toc348715523 \h 42روش جمع آوری داده‌ها PAGEREF _Toc348715524 \h 42اندازه گیری وزن و قد PAGEREF _Toc348715525 \h 43اندازه گیری درصد چربی PAGEREF _Toc348715526 \h 43محل و نکات قابل توجه در اندازه گیری چربی زیر پوستی عبایتند از: PAGEREF _Toc348715527 \h 44ابزارهای آماری PAGEREF _Toc348715529 \h 46فصل چهارم(تجزیه و تحلیل آماری(
مقدمه PAGEREF _Toc348715530 \h 48توصیف یافته‌ها PAGEREF _Toc348715531 \h 49تحليل استنباطي یافته‌ها PAGEREF _Toc348715532 \h 49فرضيه ششم: بين وزن دختران نوجوان،در گروه تجربي و كنترل تفاوت معناداري وجود دارد. PAGEREF _Toc348715533 \h 54فصل پنجم(بحث و نتیجه گیری)
مقدمه PAGEREF _Toc348715534 \h 61بحث PAGEREF _Toc348715535 \h 62نتیجه گیری PAGEREF _Toc348715536 \h 66پیشنهادات کاربردی PAGEREF _Toc348715537 \h 67پیشنهادات پژوهشی PAGEREF _Toc348715538 \h 67منابع PAGEREF _Toc348715539 \h 68پیوست(1) PAGEREF _Toc348715540 \h 76پیوست(2) PAGEREF _Toc348715541 \h 78فهرست اشکال
عنوان صفحه3-1- چربي سنج پويا42
3-2- نحوه اندازه گيري چربي زير پوستي در ناحيه ران44
3-3- نحوه اندازه گيري چربي زير پوستي در ناحيه پشت بازو44
3-4- نحوه اندازه گيري چربي زيرپوستي در ناحيه فوق خاصره45فهرست جداول
عنوان صفحه3-1- نحوه انجام تمرين تناوبي در گروه تجربي45
4-1- جدول توصيفي مربوط به ویژگی‌های فردي آزمودنی‌ها49
4-2- جدول توصيفي مربوط به ویژگی‌های فردي آزمودنی‌ها 49
4-3- مقايسه وزن آزمودنی‌های گروه تجربي50
4-4- مقايسه وزن آزمودنی‌های گروه كنترل50
4-5- مقايسه درصد چربی بدن آزمودنی‌های گروه تجربي51
4-6- مقايسه درصد چربی بدن آزمودنی‌های گروه كنترل514-7- مقايسه توده چربی بدن آزمودنی‌های گروه تجربي52
4-8- مقايسه توده چربی بدن آزمودنی‌های گروه كنترل52
4-9- مقايسه توده بدون چربی بدن آزمودنی‌های گروه تجربي 53
4-10- مقايسه توده بدون چربی بدن آزمودنی‌های گروه كنترل53
4-11- مقايسه شاخص توده بدن آزمودنی‌های گروه تجربی54
4-12- مقايسه شاخص توده بدن آزمودنی‌های گروه کنترل 544-13- مقايسه وزن بدن گروه تجربی و کنترل55
4-14- مقايسه درصد چربي بدن گروه تجربي و كنترل 56
4-15- مقايسه توده چربی بدن گروه تجربي و کنترل57
4-16- مقايسه توده بدون چربی بدن گروه تجربی و كنترل58
4-17- مقايسه شاخص توده بدن گروه تجربي و كنترل59
فهرست نمودارها
عنوان صفحه4-1- میانگین و انحراف معیار وزن آزمودنی‌های گروه تجربی و کنترل55
4-2- میانگین و انحراف معیار درصد چربي آزمودنی‌های گروه تجربي و كنترل564-3- میانگین و انحراف معیار توده چربي بدن آزمودنی‌های گروه تجربي و كنترل57
4-4- میانگین و انحراف معیار توده بدون چربي آزمودنی‌های گروه تجربي و كنترل58
4-5- میانگین و انحراف معیار شاخص توده بدن آزمودنی‌های گروه تجربي و كنترل59
فصل اولطرح تحقیق مقدمه
فعالیت و تحرک جزء جدانشدنی زندگی بشر بوده که در هر دوره به اشکال خاص در زندگی انسان مطرح بوده است.در جوامع صنعتی و متمدن امروزی که حرکت انسان روز به روز محدودتر می‌شود،تربیت بدنی و فعالیت‌های جسمانی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است.زندگی ماشینی بشر امروز موجبات دوری او از فعالیت را فراهم ساخته و این فقر حرکتی نشاط و شادابی را از جسم او دور کرده و به جای آن عامل خطرآفرین چاقی را جایگزین ساخته است.
مطالعات انجام شده در آخرین دهه‌ی قرن گذشته نشان دادند که چاقی و چگونگی توزیع چربی بدن به ویژه در ناحیه‌ی میانی بدن(کمر و شکم)،پیشگوی مناسبی برای ابتلا به بیماری‌ها در آینده است.بر اساس نتایج این تحقیقات ،مهم‌ترین اختلالات تندرستی که با افزایش میزان چربی بدن به ویژه در نواحی شکم و کمر رابطه دارند،عبارتند از :هیپرلیپیدمی،بیماری پر فشارخونی،دیابت نوع دوم،بیماری کرونری قلب،سرطان سینه و رحم و پروستات،بیماری‌های تنفسی،ناهنجاری‌های ساختاری،عملکرد قلب و افسردگی از طرفی بعضی از پژوهشگران ارتباط چربی بدن به ویژه در ناحیه‌ی شکم را با میزان مرگ و میر مشخص کرده‌اند(کنایت،1979؛فرانین،1993).
اهمیت ترکیب بدن و رابطه‌ی آن را با سلامتی را نمی‌توان نادیده گرفت.بدن و ترکیبات آن در موفقیت و عدم موفقیت ورزشکاران نقش به سزایی دارد.این مسئله نه تنها برای شرکت برای شرکت در میادین ورزشی،بلکه برای سالم زیستن و شاداب ماندن از اهمیت بالایی برخوردار است.بنابراین ،ارزیابی ترکیبات بدن به منظور تعیین میزان مطلوب آن ضروری است(دسپرس،1991).
طی سال‌های اخیر شیوع چاقی و اضافه وزن در کودکان و نوجوانان رشد زیادی داشته و هم اکنون به یک مشکل جدی در دنیا تبدیل شده است (افتخاری و همکاران، 1386؛اکبری و همکاران،1386). عامل اصلی چاقی به درستی مشخص نیست اما به نظر می‌رسد عواملی مانند تغییر در الگوی غذایی، مصرف میان وعده‌ها ، غذاهای آماده ، مصرف نوشابه، زندگی بی تحرک مثل تماشای بیش از حد تلویزیون، استفاده از کامپیوتر و بازی‌های کامپیوتری به خصوص کاهش فعالیت بدن در این زمینه مؤثر باشد. انجام فعالیت متوسط تا شدید به میزان حداقل 6 دقیقه در روز و پرهیز از سبک زندگی بی تحرک در دوره نوجوانی می‌تواند از چاقی جلوگیری کند.طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت،فعالیت فیزیکی به هر گونه حرکتی گفته می‌شود که با حرکت ماهیچه اسکلتی ایجاد می‌شود و انرژی مصرف می‌کند.این سازمان توصیه می‌کند در افراد 5 تا 17 ساله،حداقل 60 دقیقه در هفته فعالیت فیزیکی متوسط تا شدید به میزان حداقل 60 دقیقه در روز به خصوص در دوره نوجوانی، به پیشگیری از چاقی کمک می‌کند(مانسون و همکاران،2008؛ فولهلم و همکاران،1999).بنابراین فعالیت ورزشی کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد زیرا سطح انرژی را افزایش می‌دهد و موجب سلامت جسم و روح و روان می‌شود و همچنین به بیماری‌های ناشی از کم تحرکی (مانند بیماری قلبی،فشار خون،دیابت،پوکی استخوان و مانند آن‌ها)کمک می‌کند(گائینی و دبیدی روشن،1387).
به طور کلی،ترکیب بدن ارزیابی می‌شود تا وضعیت آمادگی و تندرستی فرد مشخص و کنترل شود.این ارزیابی،ضمناً به طراحی برنامه‌های تمرینی ورزشکاران کمک می‌کند.به خوبی معلوم شده است که درصد زیاد چربی بدن(توده‌ی خالص کمتر در بدن)با بیشتر شدن خطر بیماری‌ها همراه است،از طرف دیگر،درصد زیاد توده‌ی خالص بدن و توده‌ی کم چربی،با موفقیت‌های ورزشی و تندرستی کامل توأم می‌باشد(گائینی و دبیدی روشن،1387).
بيان مسئلهافزايش وزن بدن در نتيجه عدم تعادل بين دريافت و مصرف انرژي است فعاليت بدني،مهم‌ترین عامل در مصرف انرژي است و در تنظيم وزن نقش به سزايي دارد.تمرین هوازی تمرینی است که با اجرای آن، کارایی دستگاه‌های تولید انرژی به روش هوازی، افزایش یابد و باعث افزایش استقامت قلبی- تنفسی شود. برای کسی که اهداف تندرستی را دنبال می‌کند، تمرین هوازی باید یک بخش ارزشمند در زندگی باشد. این تمرینات در افراد چاق که میزان چربی بدنشان بیش از حد طبیعی است با کاهش چربی بدن باعث کاهش وزن در آنها میشود (گائینی و رجبی،1387). چاقی مهم‌ترین مشکل تغذیه‌ای ـ بهداشتی نوجوانان در کشورهای توسعه یافته است. امروزه در کشورهای در حال توسعه نیز به دلیل تغییر در شیوه زندگی، مدرنیزه شدن و توسعه شهرنشینی شیوع چاقی روبه افزایش است (باژن و همکاران،1384). بی تحرکی، سرچشمه بسیاری از بیماری‌های مزمن است و ریشه در عادت‌های دوره کودکی و نوجوانی دارد (واگنر و همکاران،2004؛مانسون و همکاران،1991). با توجه به جمعیت بالای دختران نوجوان در ایران، آسیب پذیری بالای این گروه، وسعت و اهمیت مشکل چاقی در دوره‌های بعد زندگی و محدودیت منابع اطلاعاتی در این زمینه مطالعه روی دختران نوجوان لازم است (باژن و همکاران،1384). انجام فعالیت فیزیکی در دوره نوجوانی موجب افزایش اعتماد به نفس و پیشگیری از چاقی، افسردگی می‌شود و باعث تناسب اندام می‌شود و پایه‌ای برای الگوی فعالیت در دوره‌های بزرگ‌سالی است (ماگنسون و همکاران،2008؛فولهلم و همکاران،1999).در زمینه تأثیر تمرین هوازی بر وزن و درصد چربی، بر روی دختران نوجوان تحقیق کمی انجام گرفته، در برخی تحقیقاتی که روی نوجوانان انجام گرفته، کاهش سطح فعالیت بدنی و افزایش رفتارهای کم تحرک (تماشای تلویزیون) در این آزمودنی‌ها، با اضافه وزن و چاقی مرتبط است، ولی هیچ ارتباطی بین الگوی رژیم غذایی و اضافه وزن و چاقی وجود ندارد (زارعی و همکاران،1389). در مطالعات برنسون و وال نیز افزایش دریافت انرژی عامل افزایش بروز چاقی در نوجوانان گزارش شد. تمرین‌های هوازی می‌تواند باعث کاهش چربی بدن شوند و برای کاهش چربی بدن، ورزش‌های هوازی با شدت کم مؤثرتر از ورزش‌های شدید است (گائینی و رجبی،1387). با توجه به محدود بودن اطلاعات و همچنین تحقیقات ضد و نقیضی که در زمینه فعالیت نوجوانان و تغییرات وزن آن‌ها ارائه شده است و تحقیقات قبلی بیشتر بر روی مردان انجام گرفته شده است و چون آمار زنان در معرض خطر چاقی در کشور ما بیشتر از مردان است بنابراین دختران نوجوان باید بیشتر مورد توجه قرار گیرند. لذا این تحقیق بر روی دختران نوجوان گرمی استان اردبیل انجام خواهد شد. و به آزمون گر در تشخیص این مسئله کمک خواهد کرد که تمرین هوازی بیشتر بر روی وزن دختران نوجوان تأثیر دارد و یا درصد چربی بدن آن‌ها؟
اهميت و ضرورت تحقيق
رفتارهای بهداشتی دختران نوجوان بر سلامت آنان و سلامت و توسعه جامعه موثر است (نجات و همکاران،1387). ورزش نوجوانان به دلایل مختلفی می‌تواند بر ارتقای سلامت موثر و در صدر اولویت‌های مربوط به بهداشت نوجوانان باشد (پندر و همکاران،2002). برنامه ریزی پیرامون سلامت نوجوانان با توجه به رفتارها و عوامل خطرساز این دوره بسیار مهم است. بنابراین باید به نوجوانان فرصت داد که فعالیت بدنی داشته باشند و زمینه را برای رشد و کمال خود فراهم آورند و تکامل جسمی در آن‌ها پدیدار گردد. (نجات و همکاران،1387)
فعالیت بدنی منظم در تمامی دوران زندگی، به ویژه کودکی و نوجوانی حائز اهمیت است و اثرات مفید آن را بر رشد جسمانی، فکری و روانی کودکان و نوجوانان نباید نادیده گرفت. انجام فعالیت بدنی جدی منظم با عوامل اصلی خطر بیماری قلبی مقابله‌ کند (فشارخون بالا، چاقی و روش زندگی کم تحرک) و قدرت عضلانی، انعطاف پذیری و استقامت را گسترش می‌دهد و همچنین اعتماد به نفس، خویشتن داری و عزت نفس را گسترش می‌دهد و به تنظیم کنترل وزن و ترکیب بدن کمک می‌کند. در این میان تمرین هوازی نقش زیادی در کاهش چربی بدن دارد و باید به عنوان رکن اصلی برنامه‌های کاهش وزن قرار گیرد(گائینی و رجبی،1387).تمرين هوازي هنگامي که شدت کار از کم تا متوسط افزايش می‌یابد،سرعت ليپوليز، مقدار جريان خون بافت چربي و جريان خون ماهيچه افزايش می‌یابد که باعث افزايش دسترسي ماهیچه‌ها به اسيد چرب می‌شود. اين امر با افزايش مقادير مطلق اکسيداسيون چربي همراه است.
از طرفي براي آزمودنی‌های چاق عاقلانه‌ترین راه اين است که به جاي فعاليت بدني شديد، آن‌ها را به انجام فعاليت بدني با شدت متوسط تشويق کنيم زيرا انجام فعاليت بدني با اين شدت عملی‌تر و اجراي آن براي آزمودنی‌ها راحت‌تر است (لازر و همكارانش،2007).
یکی از عوارض زندگی ماشینی که روز به روز نمایان‌تر می‌شود.کاهش فعالیت‌های بدنی است.ما،اگر چه از مزایای تکنولوژی بهره کامل نبردهایم.اما به تبعات و پیامدهای منفی آن،مصرفی شدن و شیوع بیماری‌های ناشی از فقر حرکتی گرفتار شده‌ایم.فقر حرکتی عامل بسیاری از بیماری‌های جان‌فرسا چون چاقی،ضعف دستگاه‌های قلبی عروقی و تنفسی و کاهش ظرفیت حیاتی ریه می‌باشد و سلامتی را به طور مستقیم و غیر مستقیم به خطر انداخته و زندگی را برای انسان ناخوشایند ساخته است(دیوید،1366).
بنابراین،فعالیت بدنی،یک بخش مهم در برنامه‌های مرتبط با سلامتی است و فقدان آن موجب بسیاری از بیماری‌ها می‌شود.هر چند،اهمیت برخورداری از زندگی فعال بدنی در دوران بلوغ و بزرگ‌سالی به خوبی ثابت نشده است.اما،ارتباط بین فعالیت بدنی و سلامتی در کودکان و نوجوانان،به خوبی مشخص نشده است.با این وجود برخی تحقیقات صورت گرفته نشان می‌دهد که فعالیت بدنی در دوران کودکی باعث افزایش سلامتی استخوان توسعه بهداشت روانی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های فشار خون،چاقی،دیابت و فقر حرکتی می‌گردد(لویگنسون،2001).
در حال حاضر نیز،یکی از مشکلات عمومی سلامت جسمانی در تمامی کشورها،چاقی و اضافه وزن است و مسئله نگران کننده ارتباط چاقی دوران کودکی و نوجوان با چاقی بزرگ‌سالی است. زیرا مشخص شده است که در حدود 30% دختران و 10 % پسرانی که در کودکی چاق بودند.به افراد بزرگ‌سال چاق تبدیل شده‌اند(ویلیامز و همکارانش،2000).
مصرف مواد غذایی پر چرب در کنار زندگی بی تحرک،همچنین شیوع برخی اختلالات تغذیه‌ای و تغییر رفتارهای تغذیه‌ای در دو سه دهه‌ی گذشته از عوامل بر هم خوردن تعادل بین انرژی مصرفی و مواد غذایی دریافتی است.علاوه بر انرژی دریافتی اضافی از مواد غذایی و پایین بودن انرژی مصرفی در نتیجه‌ی فعالیت بدنی کمتر،عوامل وراثتی،پایین بودن اکسیداسیون چربی،پایین بودن فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک،کاهش سطح لپتین پلاسما،عوامل فشارزای روانی و وضعیت اجتماعی اقتصادی از دیگر عوامل موثر در چاقی ست(بری،1985).
اهمیت چاقی در دوران کودکی و نوجوانی نه تنها به دلیل عوارض جسمانی و روانی زودرس، بلکه به دلیل افزایش چاقی بزرگ‌سالی، مرگ و میر و بار هزینه اقتصادی سنگین آن بر اجتماع است (برش و همکاران،2000). چاقی با بیماری سرخرگ کرونری، بیماری فشار خون، دیابت نوع 2، بیماری انسداد ریوی، التهاب مفصلی و انواع مشخصی از سرطان ارتباط دارد.بنابراین برای برخورداری از وزن مطلوب باید شیوه زندگی را به گونه‌ای تغییر دارد که انرژی دریافتی بدن کمتر شود و انرژی اضافی آن نیز به مصرف برسد (گائینی و رجبی،1387).فعالیت ورزشی به تنهایی، یا به صورت ترکیب با رژیم غذایی معقول، مهم‌ترین پیامدهای بلندمدت کاهش وزن را به دنبال خواهد داشت (گائینی و دبیدی روشن،1387).
با توجه به محدود بودن اطلاعات و همچنین تحقیقات ضد و نقیضی که در زمینه فعالیت نوجوانان و تغییرات وزن آن‌ها ارائه شده است و تحقیقات قبلی بیشتر بر روی مردان انجام گرفته شده است و چون آمار زنان در معرض خطر چاقی بیشتر از مردان است این تحقیق بر روی دختران نوجوان انجام شد.
فرضیات8 هفته تمرین هوازی تناوبی بر درصد چربی بدن دختران نوجوان تأثیر معنی داری دارد.
8 هفته تمرین هوازی تناوبی بر وزن دختران نوجوان تأثیر معنی داری دارد.
8 هفته تمرين هوازي تناوبی بر توده چربي دختران نوجوان تأثیر معنی داری دارد.
8 هفته تمرين هوازي تناوبی بر توده بدون چربي دختران نوجوان تأثیر معنی داری دارد.
8 هفته تمرين هوازي تناوبی بر شاخص توده بدن دختران نوجوان تأثیر معنی داری دارد.
اهداف تحقيقهدف کلی
هدف کلی از انجام این تحقیق تأثیر تمرین هوازی تناوبی بر وزن و درصد چربی بدن دختران نوجوان است.
اهداف ویژه
تعیین تأثیر 8هفته تمرین هوازی تناوبی بر وزن دختران نوجوان.
تعیین تأثیر 8هفته تمرین هوازی تناوبی بر درصد چربی بدن دختران نوجوان.
تعیین تأثیر 8هفته تمرين هوازي تناوبی بر توده چربي بدن دختران نوجوان.
تعیین تأثیر 8هفته تمرين هوازي تناوبی بر توده بدون چربي بدن دختران نوجوان.
تعیین تأثیر 8هفته تمرين هوازي تناوبی بر شاخص توده بدن دختران نوجوان.
تعریف نظری و عملیاتی متغییرهاتعریف مفهومی وزن: به مقدار جرم توده بدن آزمودنی گفته می‌شود که با کیلوگرم اندازه گیری می‌شود(گائینی،1387).
تعریف عملیاتی وزن: آزمودنی‌ها با کم‌ترین لباس روی دستگاه سنجش وزن قرار گرفتند و وزن بدن آن‌ها به کیلوگرم اندازه گیری شد.
تعریف مفهومی درصد چربی: درصد چربی مقادیر چربی زیر پوستی ذخیره شده در بدن می‌باشد (گائینی، 1387).
تعریف عملیاتی درصد چربی : منظور از درصد چربی در این تحقیق مقادیر چربی زیر پوستی آزمودنی‌ها می‌باشد که با استفاده ازکالیپر و معادله چند نقطه‌ایی جکسون و پولاک محاسبه شده است.
تعریف مفهومی تركيب بدني:تركيب بدن اغلب با عنوان مقادير نسبي توده چربي(FM) به توده‌ی بدون چربي(FFM) بيان می‌شود در واقع مجموعه‌ای از عضلات،چربی و استخوان‌ها،بافت همبند؛وترها ترکیب بدن را تشکیل می‌دهند(گائيني و رجبي،1378).
تعریف عملیاتی ترکیب بدن: ترکیب بدن در تحقیق حاضر شامل وزن،درصد چربی ،توده چربی، توده بدون چربی و شاخص توده بدن می‌باشد.
تعریف مفهومی توده چربی بدن(FM): درصدی از توده کل بدن می‌باشد و از چربی تشکیل شده است(گائینی و دبیدی روشن).
تعریف عملیاتی توده چربی بدن: در تحقیق حاضر با ضرب کردن درصد چربی در وزن بدن،وزن چربی بدن محاسبه شد.
درصد چربی بدن ×وزن بدن=وزن چربی (FM)
تعریف مفهومی توده بدون چربی (LBM):اغلب به بافت خالص یا توده خالص بدن(LBM) گفته می‌شود،از جمله:عضله،استخوان،اندام‌ها،مایعات و هر گونه بافت دیگری که فاقد بافت چربی و لیپید است(گائینی و دبیدی روشن).
تعریف عملیاتی توده بدون چربی:در تحقیق حاضر با کم کردن وزن چربی از وزن کل بدن وزن بدون چربی محاسبه شد.
وزن چربی – وزن بدن=(LBM) وزن بدون چربی
تعریف مفهومی شاخص توده بدن(BMI): یکی از شاخص‌های مهمی که از آن برای تعدیل قد و وزن بدن استفاده می‌شود.يكي از روش‌های ساده براي تعيين اضافه وزن،محاسبه‌ی شاخص توده‌ی بدن است.شاخص توده‌ی بدن،نسبت وزن بر حسب كيلوگرم به مجذور قد (بر حسب متر)است(گائيني و رجبي،1387).
تعریف عملیاتی شاخص توده بدن: در تحقیق حاضر شاخص توده بدن از تقسیم وزن به کیلوگرم به مربع قد به متر محاسبه شد.
) شاخص توده بدن BMI) = ( QUOTE 2قد متر) / وزن(کیلوگرم) 2قدتعریف مفهومی فعالیت هوازی:تمرین هوازی تمرینی است که با اجرای آن، کارایی دستگاه‌های تولید انرژی به روش هوازی، افزایش یابد و باعث افزایش استقامت قلبی- تنفسی شود و همچنین آن دسته از فعالیت‌های ورزشی است که ضربان قلب و مصرف اکسیژن را افزایش می‌دهد مثل دویدن،شنا کردن و غیره(پارکینسون،2004) و به طور مستمر و طولانی مدت و با شدت نسبتاً پایین انجام می‌شوند و بیشتر از چربی به عنوان منبع انرژی تمرین استفاده‌امی شود (گائینی و رجبی،1387).
تعریف عملیاتی فعالیت هوازی: منظور از فعالیت هوازی در این پژوهش 8 هفته دویدن به شکل تناوبی،3 جلسه در هفته و هر جلسه 45 دقیقه و با شدت 75 درصد ضربان قلب بیشینه می‌باشد.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
مقدمهبه طور کلی،ترکیب بدن ارزیابی می‌شود تا وضعیت آمادگی و تندرستی فرد مشخص و کنترل شود.این ارزیابی،ضمناً به طراحی برنامه‌های تمرینی ورزشکاران کمک می‌کند.به خوبی معلوم شده است که درصد زیاد چربی بدن(توده‌ی خالص کمتر در بدن)با بیشتر شدن خطر بیماری قلبی،دیابت،پرفشار خونی(هیپرتانسیون)،سرطان،چربی خون زیاد و دیگر مشکلات وابسته به سلامتی همراه است،از طرف دیگر،درصد زیاد توده‌ی خالص بدن و توده‌ی کم چربی،با موفقیت‌های ورزشی و تندرستی کامل توأم می‌باشد.با توجه به اهداف تحقیق حاضر که تأثیر تمرین هوازی را بر روی وزن و درصد چربی بدن دختران نوجوان برآورد می‌کند از این رو ابتدا مبانی نظری در خصوص چاقی و اضافه وزن و علل و عوارض آن، ترکیب بدن ،چربی ضروری و غیر ضروری و فعالیت هوازی و انواع آن و تأثیر ورزش بر چربی و وزن بدن ارائه خواهد شد. سپس مروری بر پیشینه تحقیق ارائه خواهد شد.
چاقی و اضافه وزنچاقی عبارت از مقدار بیش از حد متوسط چربی موجود در بدن است. این موضوع به نوبه خود بستگی به محتوای چربی موجود در هر یک از سلول‌های چربی و کل تعداد این سلول در بدن دارد. متوسط درصد چربی در مردان و زنان به ترتیب 15 و 25 درصد است و چنانچه درصد طبیعی چربی بدن مردان و زنان جوان از مقادیر مذکور تجاوز نماید غیرطبیعی تلقی می‌شود و نشانه چاقی است(خالدان،1382).
امروزه چاقی یکی از معضلات بهداشتی در کشورهای جهان به شمار می‌رود.با توجه به توسعه شهرنشینی،صنعتی شدن جوامع افزایش رشد اقتصادی و جهانی شدن بازار،تغییرات سریعی در الگوی رژیم غذایی و شیوه زندگی مردم ایجاد شده است در نتیجه،این تغییرات منجر به افزایش شیوع چاقی و بیماری‌های مزمن مربوط به رژیم غذایی در افراد بالغ و همچنین جمعیت جوان شده است(زالیلا و همکارانش،2006).
یکی از راه‌های کاهش جرم،کم کردن میزان غذای مصرفی است.کاهش روزانه 250 تا 500 کیلو کالری از انرژی مصرفی روزانه‌امی تواند به کاهش و ایجاد جرم دلخواه منجر شود.کاهش جرم بیش از 9/0 کیلوگرم در هفته از طریق رژیم غذایی توصیه نمی‌شود.چون سایر مکانیسم‌های تولید انرژی غیر از مواد چربی را فعال خواهد کرد.وقتی افراد چاق از رژیم کم کالری استفاده می‌کنند،بافت بدون چربی کاهش می‌یابد که منجر به تعادل منفی نیتروژن می‌شود که در پی آن خستگی و مشکلات روانی به وجود می‌آید.در واقع با رژیم غذایی جرم چربی و جرم بدون چربی کاهش می‌یابد(ویلمور و کاستیل،1999).
روش دیگری که برای کاهش جرم استفاده می‌شود،فعالیت‌های بدنی روزانه است(شرمان،2000) ورزش صحیح می‌توان از کاتابولیسم مواد پروتئینی جلوگیری کرد و بر شدت تجزیه‌ی کر بو هیدرات‌ها و چربی‌ها افزود.علاوه بر این تحقیقات نشان می‌دهند که میزان متابولیسم تا حدود 24 ساعت بعد از فعالیت بدنی بالا خواهد بود به ویژه وقتی فعالیت از نوع هوازی یا با شدت نسبتاً زیاد انجام شود.اما دست کم دو ماه لازم است تا پس از ورزش هر نوع کاهشی در بافت چربی به وجود آید،ترکیب رژیم غذایی و رزش به منظور کاهش جرم توصیه می‌شود(هیل و همکارانش،2001).
گرچه افراد چاق اضافه وزن دارند باید بین چاقی و اضافه وزن تفاوت قائل شد. هنگامی که گفته می‌شود شخص اضافه وزن دارد این امر بیانگر اضافه بودن وزن شخص نسبت به ساختار استخوانی و قد اوست این وزن اضافی ممکن است به دلیل چربی اضافی و یا وزن بیشتر عضلانی باشد، بنابراین باید مشخص شود که اضافه وزن هر شخصی مربوط به چه موارد و عواملی است .یکی از روش‌های ساده برای تعیین اضافه وزن، محاسبه شاخص توده بدن (BMI) است. شاخص توده بدن نسبت وزن بر حسب کیلوگرم به مجذور قد (بر حسب متر) است. به هر حال باید توجه داشت که شاخص توده بدن، تنها یک شاخص خام برای اضافه وزن است و نباید از آن براي برآورد میزان چربی بدن استفاده کرد. (گائینی و رجبی،1387).نمرهBMI كمتر از 20 به منزله كم وزن،نمره20 تا 9/24 به منزله وزن مطلوب نمره 25 تا30 به منزله‌ی اضافه وزن و نمره‌ی بيشتر از 30 به منزله‌ی چاق در نظر گفته‌امی شود.(گائيني و دبيدي روشن،1387).برای برخورداری از وزن مطلوب، باید درصد چربی بدن را به حد مطلوب برسانیم (گائینی و رجبی، 1387 ) .
علل چاقیچاقی پدیده‌ای است که از تعامل عوامل پیچیده‌ای چون ژنتیک و اجزای رفتاری به وجود می‌آید. اجزای رفتاری نیز به نوبه خود شامل فعالیت بدنی و رژیم غذایی است که تحت تأثیر زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و محیطی قرار دارد(دانیلز و همکارانش،2005).طی دهه‌های گذشته هزینه انرژی در بچه‌ها کاهش پیدا کرده است( تیولد و همکارانش،2007) و الگوی فعالیت بدنی در نوجوانان نیز تغییر کرده که نتیجه افزایش زمان صرف شده برای تماشای تلویزیون،سرگرم شدن با بازی‌های ویدیویی و اینترنت و افزایش انرژی دریافتی و همچنین کاهش مدت زمان برای فعالیت بدنی در مدارس و جوامع است(جانسون و همکارانش،2004).
دلایل اضافه وزن ناشی از فقر حرکتی و مصرف غذاهای چرب و غیره مفید مانند ساندویچ، دریافت زیاده از حد انرژی، فشارهای درونی، استرس‌ها، نگرانی‌ها، کم کاری غده تیروئید، هیپوفیز، هیپوتالاموس، اختلال در عملکرد سیستم کنترل اشتها، تغییرات هورمونی بعد از سن بلوغ و یائسگی است. افرادی که از رژیم‌های غذایی بی ارزش اما پرکالری استفاده‌ می‌کنند 40 درصد از افرادی که از رژیم‌های غذایی حاوی سبزیجات، میوه‌ها، شیر و مواد غذایی کم چرب و حاوی فیبر فراوان استفاده می‌کنند در معرض اضافه وزن قرار دارند (گائینی، 1387).
عوارض چاقی و اضافه وزنافزایش توده‌ی بدنی و چاقی در نوجوانی یکی از مشکلات تندرستی است که در کشورهای صنعتی و کشورهای در حال توسعه به سرعت در حال گسترش است و بار سنگینی از بیماری‌ها،مرگ‌های زودرس و هزینه‌های مالی را به جوامع تحمیل می‌کند.از طرفی چاقی در سنین نوجوانی به عنوان یک عامل پیش بینی کننده‌ی مهم به شمار می‌آید و پیشگیری و درمان آن از اهمیت بالایی برخوردار است(بارش و همکاران،2000).چاقی با مشکلات سلامتی و پزشکی بی شماری همراه است. چاقی در بیماری‌هایی مثل پرفشار خونی، افزایش کلسترول خون ، دیابت ،بیماری تنفسی و برخی انواع سرطان سهم اصلی دارد و یک عامل خطر مستقل برای بیماری‌های قلبی عروقی به شمار می‌رود ( گائینی و دبیدی روشن، 1387).
ترکیب بدن چيست؟کاربردی‌ترین تجزیه و تحلیل در مورد ترکیب بدن،بر پایه‌ی تقسیم وزن بدن به دو بخش چربی و بدون چربی است؛بنابراین منظور از واژه‌ی ترکیب بدن،توده چربی و بدون چربی آن است.بخشی از کل وزن بدن که از بافت چربی تشکیل شده است،درصد چربی بدن نامیده می‌شود و میزان چاقی بدن نیز با توجه به همین شاخص ارزیابی می‌شود.بخش دیگر که شامل عضلات،وترها،استخوان‌ها ،بافت همبند و از این قبیل است،بافت بدون چربی نامیده می‌شود.قدیم‌ترین روش‌های اندازه گیری غیرمستقیم ترکیب بدن مانند وزن کشی زیر آب و اندازه گیری ضخامت پوستی نیز بر پایه‌ی همین طرح دو عاملی،بنا نهاده شده است.با توجه به خطرهای تندرستی که با چربی اضافی بدن همراه است،تعیین درصد چربی بدن مهم‌ترین معیار ترکیب بدنی است،متوسط درصد چربی دختران دانشجو20تا25درصد و پسران دانشجو12تا18 درصد است.به هر حال افرادی که به طور منظم در فعالیت‌های جسمانی و ورزشی شرکت می‌کنند،درصد چربی کمتری دارند ،برای مثال ورزشکاران استقامتی مرد،ممکن است8تا12 درصد و دوندگان استقامتی زن،ممکن است 12 تا18 درصد چربی داشته باشند.به هر حال از نظر تندرستی،حد معیار چربی بدن که شخص را در معرض خطر بیماری قرار می‌دهد،برای مردان مساوی یا بیشتر از 25درصد و برای زنان مساوی یا بیشتر از 32درصد است.همچنین توصیه شده است که درصد چربی بدن مردان نباید پایین‌تر از 5 درصد و در زنان پایین‌تر از 8درصد باشد،زیرا مقدار معینی از چربی برای تندرستی لازم است(گائینی و رجبی،1387).
عوامل موثر در ترکیب بدن انسان
در صد نسبی بافت بدون چربی و بافت چربی که ساختار و ترکیب بدن را تشکیل می‌دهند می‌توانند به عنوان معیار ترکیب بدن باشند. عوامل ژنتیکی و محیطی، به ویژه رژیم غذایی و ورزش بر ترکیب بدن اثر می‌گذارد و افراد می‌توانند از دو عامل اصلی محیطی یعنی رژیم غذایی و ورزش برای تنظیم مقدار نسبی بافت‌های بدون چربی و چربی بدن خود استفاده کنند. حفظ و نگهداری ترکیب بدن تا اندازه‌ای به تعادل بین کالری مصرف شده در رژیم غذایی و میزان متابولیک به اضافه مقدار فعالیت جسمی که انجام می‌دهیم مربوط می‌شود. میزان متابولیک، مقدار انرژی‌ای است که در زمان معینی برای ادامه دادن کارکرد بدن مصرف می‌شود. افراد از این نظر با هم متفاوت هستند. برخی افراد کالری بیشتری نسبت به دیگران برای ادامه زندگی مصرف می‌کنند.
میزان متابولیک تحت کنترل هورمون‌های مختلفی است؛ لذا به راحتی نمی‌توانیم در کوتاه مدت آن را تغییر دهیم. در مقابل می‌توانیم سطح فعالیت و ورزش خود را به طور روزانه کنترل کنیم (نمازی زاده و اصلان خانی، 1387).در سن بلوغ، ترکیب بدن دختران و پسران تا حد بسیاری از یکدیگر متمایز می‌شود این تمایز یافتگی عمدتاً به دلیل تغییراتی است که در ترشحات غدد درون‌ریز صورت می‌گیرد. قبل از سن بلوغ، هیپوفیز قدمی، هورمون‌های گنادوتروپیک ترشح نمی‌کنند، هورمون‌های گنادوتروپیک شامل FsH (هورمون محرک فولیکولی) و LH ( هورمون لوتئینی) می‌باشند. این هورمون‌ها، غدد جنسی را تحریک می‌کنند(تخمدان‌ها و بیضه‌ها). با این حال، هنگام بلوغ هر دو هورمون از هیپوفیز قدمی ترشح می‌شوند. در زنان، زمانی که FsH و LH به اندازه کافی ترشح شد، تخمدان‌ها رشد کرده و ترشح استروژن شروع می‌شود. در مردان این هورمون‌ها باعث رشد بیضه‌ها شده و لذا تستوسترون ترشح می‌شود. تستوسترون موجب افزایش شکل گیری استخوان‌ها شده و در نهایت به بزرگ شدن استخوان‌ها منتهی می‌شود. به همین ترتیب، باعث افزایش سنتز پروتئین می‌شود و این نیز منجر به افزایش توده عضلانی می‌شود و در نتیجه مردان بالغ نسبت به زنان، درشت‌تر بوده و عضلات زیادتری خواهند داشت. این ویژگی‌ها تا بزرگ‌سالی ادامه می‌یابد. استروژن نیز تأثیر قابل توجهی در رشد بدن دارد( با افزایش دادن پهنای باسن، تحریک رشد پستان‌ها و افزایش تجمع چربی به ویژه در ناحیه ران‌ها و باسن). این افزایش تجمع چربی در ران‌ها و باسن نتیجه افزایش ( L.p.L) لیپو پروتئین لیپاز در این مناطق است (بنیامین و همکاران،2003).
هم بافت چربی و هم کبد محتوی مقدار زیادی آنزیم موسوم به لیپو پروتئین لیپاز هستند. این آنزیم در آندوتلیوم مویرگ‌ها فعال بوده و تری‌گلسیریدهای کیلومیکرو نهایی را که به جدار آندوتلیال می‌چسبد، هیدرولیز کرده و اسیدهای چربی و گلیسرول را آزاد می‌کند. اسیدهای چربی به علت قابلیت اختلاط زیادشان با غشاهای سلولی بلافاصله به داخل سلول‌های چربی بافت چربی و سلول‌های کبدی انتشار می‌یابند اسیدهای چربی پس از ورود به داخل این سلول‌ها مجدداً به تری‌گلسیریدها تبدیل می‌شوند ( شادان، 1375).
هورمون رشد که تحت تأثیر هورمون آزاد کننده آن GHRH که از هیپوتالاموس آزاد می‌شود از هیپوفیز قدمی ترشح می‌شود و موجب رشد تقریباً کلیه بافت‌های بدن که قادر به رشد هستند می‌شود. هورمون رشد موجب پیشبرد بزرگ شدن جثه سلول‌ها و افزایش میتوز همراه با پیدایش تعداد افزایش یافته سلول‌ها و تفکیک اختصاصی بعضی از انواع سلول‌ها از قبیل سلول‌های رشد دهنده استخوان و سلول‌های عضلانی اولیه می‌شود. هورمون رشد پروتئین‌های بدن را افزایش می‌دهد، ذخایر چربی را به مصرف می‌رساند و کربوهیدرات‌ها را حفظ می‌کند. هورمون رشد در بافت‌های سراسر بدن تبدیل اسیدهای چربی به استیل کو آنزیم A و مصرف آن برای انرژی را تشدید می‌کند، بنابراین چربی‌ها در تحت تأثیر هورمون رشد به طور ارجح در مقایسه با هم کربوهیدرات‌ها و هم پروتئین‌ها برای انرژی به مصرف می‌رسند.
عده‌ای از محققین این اثر فراخوانی چربی هورمون رشد را مهم‌ترین عمل آن دانسته‌اند و اثر حفظ کننده پروتئینی و مصرف بیش از حد چربی را مهم‌ترین عاملی می‌دانند که موجب پیشبرد تشکیل پروتئین و رشد می‌شود (شادان، 1375).
هورمون تیروئید که نقش اصلی تعیین میزان سوخت و ساز را بر عهده دارد در ترکیب بدنی افراد مؤثر هستند این هورمون‌ها می‌توانند در مشکلات مربوط به کنترل وزن دخالت داشته باشند، اگر چه درصد اندک از افراد چاق، هیپوتیروئیدی هستند ( اسکات و همکاران، 1998)
اندازه گیری‌های آنتروپومتریک در هنگام بلوغ بین زنان و مردان، نتایج کاملاً متفاوتی را نشان می‌دهد. چربی در همه سلول‌های بدن یافت می‌شود اما نوع مشخصی از سلول‌ها که سلول‌های چربی نامیده می‌شوند محل ذخیره چربی هستند. به طور کلی در مردان بیشترین چربی در ناحیه شکم و در زنان در ناحیه لگن و ران‌ها قرار دارد.میانگین چربی مردان بالغ 15 الی 17 درصد وزن آن‌ها بوده، در صورتی که میانگین چربی بدن زنان در حدود 25 درصد وزن بدن آن‌ها می‌باشد ( گائینی و رجبی ، 1387).
اجزای بدن و نقش آن‌ها
انقباض عضلات گوناگون سبب حرکت بدن می‌شود بدون وجود استخوان‌های قوی، نمی‌توان از نیروی انقباض عضلات اسکلتی در اعمالی چون پرتاب کردن، دویدن و پریدن استفاده کرد، از آن جایی که اعصاب، عضلات اسکلتی، قلب، عروق خونی و استخوان‌ها همگی اجزای تشکیل دهنده وزن خالص بدن هستند، لذا آشکاراست که بافت‌های خالص، نقش اساسی در اجرای فعالیت‌های بدنی دارد .اما از آنجا که دلیل اصلی افزایش وزن خالص بدن ناشی از وزن عضلات اسکلتی است تا افزایش وزن استخوان؛ بنابراین، می‌توان گفت هر گونه افزایش در LBM در اصل به دلیل افزایش در عضلات اسکلتی است. در حقیقت بخشی از وزن بدن که در توانایی ورزشکار به کار گرفته می‌شود تا نیروی خود را علیه مرکز ثقل گسترش دهد، وزن خالص بدن – یا ساده‌تر LBM است.
بخش دیگری از بدن که وزن چربی است، قادر به چنین کاری نیست. بنابراین، برای تعیین کار آیی یک ورزشکار باید بین وزن چربی و وزن بدون چربی (وزن خالص بدن) تفاوت قائل شویم.از سوی دیگر، وجود چربی زیاد به اجزای فعالیت‌های بدنی کمک نمی‌کند مقدار مطلق (کیلوگرم) وزن خالص و نیز درصد چربی مناسب در رشته‌های مختلف متفاوت است و در رشته‌های تماسی مانند فوتبال ، بسکتبال، هر چقدر وزن خالص بیشتر باشد، بهتر است، در حالی که در رشته‌هایی چون دوهای استقامتی، داشتن وزن خالص و درصد چربی کمتر مناسب تراست (گائینی، 1387).
بسیاری از ورزشکاران اعتقاد دارند که برای خوب ظاهر شدن در ورزش خود باید جثه بزرگی داشته باشند، زیرا از دیر باز جثه بدن را با موفقیت ورزشی مرتبط می‌دانستند اما واقعیت چنین نیست و همیشه بزرگ بودن به معنای بهتر بودن نمی‌باشد.
توده بدون چربی بیشتر ورزشکاران به جای اینکه نگران اندازه کل بدن یا وزن خود باشند باید توجه خود را به نحو ویژه‌ای معطوف توده بدون چربی کنند. برای ورزشکاران شرکت کننده در فعالیت‌هایی که به قدرت، توان و استقامت عضلانی نیاز دارند، به حداکثر رساندن توده بدون چربی بسیار سودمند است. اما احتمالاً افزایش توده بدون چربی برای ورزشکاران استقامتی (مانند دوندگان که باید کل توده بدن خود را به طور افقی و مدت طولانی حرکت دهند) مفید نخواهد بود. توده بدون چربی بیشتر به معنای یک بار اضافی است که باید حمل شود و ممکن است به عملکرد ورزشکاران لطمه بزند. این موضوع در مورد ورزشکاران رشته‌های پرش ارتفاع، طول، سه گام و با نیزه که باید فاصله افقی یا عمودی یا هر دو را به حداکثر برساند نیز صادق است ( معینی و همکاران، 1383).وزن اضافی علی‌رغم اینکه ممکن است با زیاد شدن توده بدون چربی همراه باشد می‌تواند سبب نقصان عملکرد ورزشکاران رشته‌های مذکور شود.
چربی نسبی بدنچربی نسبی بدن نیز برای ورزشکاران اهمیت زیادی دارد، به طور کلی افزودن چربی اضافه به بدن درست مانند افزایش وزن و جثه ورزشکاران اثر زیان آوری بر عملکرد ورزشی به جا می‌گذارد. تحقیقات بسیاری نشان داده‌اند که درصد چربی بدن سبب تضعیف عملکرد ورزشی شخص می‌شود. این موضوع در مورد کلیه فعالیت‌هایی که باید وزن بدن در فضا حرکت داده شود، مانند دوهای سرعت و پرش طول صدق می‌کند و برای فعالیت‌های ایستگاهی مانند تیراندازی اهمیت کمتری دارد. به طور کلی ورزشکارانی که چربی کمتری دارند از عملکرد ورزشی بهتری برخوردارند ( معینی و همکاران، 1383 ).
چربی‌ها ماهیت چربی‌ها
تعدادی از ترکیبات شیمیایی مختلف در غذاها و در بدن تحت نام لیپیدها یا چربی‌ها طبقه بندی می‌شوند، این مواد عبارتند از :
چربی‌های خنثی که‌تری گلیسیریدها نیز نامیده می‌شوند.
فسفولیپیدها
کلسترول
معدودی مواد دیگر با اهمیت کمتر
از نظر شیمیایی، قسمت لیپیدی پایه تری‌گلسیریدها و فسفولیپیدها را اسیدهای چربی تشکیل می‌دهد که اسیدهای آلی با زنجیره هیدروکربنی بلند هستند. براي مثال یک اسید چرب یعنی اسیدپالمیتیک داراي فرمول CH3(CH2)14 COOH می‌باشد(شادان،1375).
نقش چربی در بدنچربی‌ها منبع انرژی مهمی هستند، چربی‌ها 9 کیلوکالری انرژی در هر گرم دارند. آن‌ها ضمناً برای ساختار غشاهای سلولی، پوست، هورمون‌ها و سایر بخش‌های ساختاری و عملکردی بدن مورد نیازند هر شخص مقداری بافت چربی دارد که برای حفاظت، پوشش و عایق سازی و ذخیره انرژی لازم است (گائینی و دبیدی روشن،1387 ).
چربی ضروری و چربی غیرضروری یا ذخیرهترکیب بدن اغلب با عنوان مقادیر نسبی توده چربی (FM) به توده بدون چربی (FFM) بیان می‌شود. توده چربی شامل چربی ضروری و چربی ذخیره – هر دو – می‌شود. چربی ضروری در مغز استخوان ، مغز، نخاع شوکی، عضلات و سایر اندام‌های داخلی یافت می‌شود. برای عملکرد فیزیولوژیک و بیولوژیک طبیعی بدن ضروری است. اعتقاد به راین است که هرگز نباید حداقل مقدار چربی ضروری در مردان کمتر از تقریباً 3 درصد کل وزن آن‌ها و در زنان کمتر از 12 درصد کل وزن بدنشان باشد. مقدار چربی ذخیره ضروری در زنان به دلیل رسوب ذخیره‌های چربی وابسته به جنس در بافت پستانی و اطراف رحم بیشتر است زمانی که چربی ضروری به کمتر از این مقادیر بحرانی کاهش یابد، عملکرد فیزیولوژیک و بیولوژیک طبیعی بدن می‌تواند مختل شود.
چربی ذخیره از دو نوع چربی موسوم به چربی زرد و چربی قهوه‌ای تشکیل شده است. چربی زرد تقریباً 99 درصد کل چربی ذخیره‌ای را تشکیل می‌دهد. چربی قهوه‌ای که غنی از میتوکندری است، به دلیل کارایی بیوشیمایی نسبتاً کمتری که در خصوص سنتز آدنوزین‌تری فسفات (ATP) دارد می‌تواند حرارت تولیدی را افزایش دهد. چربی زرد در بافت چربی یافت می‌شود و 3 نقش اساسی دارد.1)عايقي براي حفظ دماي بدن است. 2) سوبسترای انرژی است و 3) مانند بالشتکی در مقابل ضربه ایستادگی می‌کند. بیشتر بافت چربی در زیر پوست قرار دارد. توزیع چربی زیرپوستی با توجه به جنس و سن فرق می‌کند در مردان چربی بیشتر در اطراف کمر ذخیره می‌شود (چاقی مردانگی) و در زنان ، چربی بیشتر دور مفصل‌ها و استخوان ران ذخیره می‌شود(چاقی زنانگی). (گائینی و دبیدی روشن، 1387 ).
دو عامل تعیین کننده میزان چربی بدن، تعداد سلول‌های چربی و اندازه آن‌هاست.افزایش تعداد سلول‌های چربی، پیش از تولد آغاز می‌شود و تا چندین سال پس از تولد ادامه می‌یابد. تعداد سلول‌های چربی که در این سنین توسعه می‌یابد، در همه افراد مشابه نیست. برای مثال عقیده بر این است که کودکان و نوجوانان چاق، نسبت به همسالان خود، سلول‌های چربی بیشتری دارند. در واقع افزایش تعداد سلول‌های چربی در آنان ، گسترش بیشتری داشته است. به طور کلی تصور می‌شود که تعداد سلول‌های چربی در همان ابتدای کودکی، ثابت می‌ماند.
به هر حال برخی از تحقیقات جدید نشان می‌دهد که تعداد سلول‌های چربی، ممکن است تحت شرایط معین و در مدت زمان بیشتری و همچنین در طول دوران کودکی افزایش یابد. همان طور که اشاره شده علاوه بر تعداد سلول‌ها، اندازه آن‌ها نیز یکی از عوامل مهم چاقی است. سلول‌های چربی، نوعی چربی به نام تری‌گلسیریدها را ذخیره می‌کنند که در مواقع لزوم برای رفع احتیاجات انرژی بدن ، از این سلول‌ها خارج شده و به مصرف سلول‌های فعال (مانند عضله) می‌رسد.
هر چه مقدار تری‌گلسیریدها ذخیره شده در سلول‌های چربی بیشتر باشد، وزن سلول چربی سنگین‌تر و در واقع وزن چربی بدن بیشتر است. بنابراین اندازه سلول چربی، به مقدار چربی ذخیره شده در آن بستگی دارد. به طور معمول اندازه سلول چربی تا ابتدای بلوغ افزایش یافته و پس از آن تحت تأثیر تعادل انرژی بدن دارای نوسان است. اگر مقدار غذای دریافتی (انرژی دریافتی) بیش از انرژی مورد نیاز بدن (انرژی مصرفی) باشد انرژی اضافی به صورت تری‌گلسیریدها در سلول‌های چربی ذخیره می‌شود و باعث بزرگ‌تر شدن آن‌ها می‌شود. حال اگر مقدار انرژی مصرفی بیشتر از مقدار انرژی دریافتی باشد کمبود انرژی به وسیله تری‌گلسیریدها موجود در سلول‌های چربی تأمین شده و بنابراین اندازه آن‌ها کوچک‌تر می‌شود.
هنگام ورزش‌های هوازی نیز بخشی از انرژی مورد نیاز عضلات فعال، از تری‌گلسیریدها ذخیره شده در سلول‌های چربی تأمین می‌شود؛ بنابراین با اجرای این‌گونه ورزش‌ها نیز اندازه سلول‌های چربی کوچک‌تر می‌شود. علی‌رغم عقیده عمومی، یک نوزاد چاق، الزاماً کودک یا نوجوانی چاق نخواهد شد. آنچه بیش از حد بر چاق بودن یک کودک یا نوجوان مؤثر است عادات غذایی دوران رشد است. اگر کودک از دو سالگی تا سنین مدرسه چاق باشد، به احتمال بسیار زیاد در دوره نوجوانی و بلوغ نیز چاق خواهد بود. در حقیقت احتمال چاق ماندن کودکان چاق در دیگر دوران زندگی، سه برابر بیشتر از کودکانی است که وزن مطلوب دارند. این نکته نیز اهمیت دارد که چاقی کودکان، عمدتاً مربوط به افزایش تعداد سلول‌های چربی است، در حالی که کاهش یا افزایش وزن در بزرگ سالان، بیشتر مربوط به تغییر اندازه سلول‌های چربی است ( گائینی و رجبی ، 1387).
تعادل چربی در تمرین‌های ورزشیاسیدهای چرب از تری‌گلسیریدهای موجود در نواحی ذخیره چربی بدن آزاد می‌شوند و به جریان خون می‌ریزند تا به صورت اسیدهای چرب آزاد (FFA) متصل به آلبومین خون به بافت عضلانی برسند این‌ها و نیز تری‌گلسیریدهای ذخیره شده در خود یاخته عضله به نحو قابل توجهی در برآورده کردن نیازهای انرژی تمرین مؤثر هستند. هنگام دوره‌های کوتاه مدت مربوط به تمرین‌های به اشدت نسبتاً متوسط، انرژی تقریباً به طور مساوی از کربوهیدرات و چربی تأمین می‌شود. با ادامه تمرین برای مدت یک ساعت یا بیشتر و هنگامی که کربوهیدرات‌ها تخلیه می‌شوند، سهم چربی جهت تأمین انرژی به تدریج افزایش می‌یابد . در تمرین‌های طولانی مدت ممکن است چربی(عمدتاً به صورت FFA) تأمین کننده حدود 80 درصد کل انرژی مورد نیاز باشد. این مسأله احتمالاً با کاهش مختصر قند خون و به دنبال آن کاهش انسو‌لین و افزایش تولید گلوکاگون توسط لوزالمعده همراه است، این عمل در نهایت سوخت و ساز گلوکز را کاهش داده و آزاد شدن چربی‌ها و در پی آن تجزیه چربی‌ها را تحریک می‌کند (سادک و فلیگ ، 1976).
نقش ورزش در کاهش و کنترل وزن
به نظر می‌رسد که فعالیت ورزشی نقش مهمی در کاهش و حفظ وزن بدن ایفا می‌کند. ساز و کارهای متابولیکی که از طریق آن‌ها فعالیت ورزشی باعث کاهش و یا حفظ وزن بدن می‌شود عبارتند از : افزایش هزینه انرژی، افزایش فراخوانی چربی با افزایش فعالیت بافت چربی، افزایش ناچیز در میزان سوخت و ساز استراحتی پس از فعالیت ورزشی، افزایش احتمالی پاسخ گرمازایی به غذا اگر زمان فعالیت ورزشی و غذا خوردن به هم نزدیک باشند، به حداقل رساندن کاهش وزن خالص بدن، گسترش عملکرد روانی، به تعویق انداختن کاهش میزان متابولیک پایه با توجه به محدودیت‌های تغذیه‌ای و احتمالاً کنترل بهتر اشتها.فعالیت ورزشی به تنهایی یا به صورت ترکیب با رژیم غذایی معقول، بهترین پیامدهای بلند مدت کاهش وزن را به دنبال خواهد داشت(گائینی و دبیدی روشن، 1387).هنگامي که شدت کار از کم تا متوسط افزايش می‌یابد، سرعت ليپوليز، مقدار جريان خون بافت چربي و جريان خون ماهيچه افزايش می‌یابد که باعث افزايش دسترسي ماهیچه‌ها به اسيد چرب می‌شود. اين امر با افزايش مقادير مطلق اکسيداسيون چربي همراه است. زماني که شدت تمرين به مقدار بسيار زياد افزايش می‌یابد، سهم اکسيداسيون چربی‌ها به طور آشكاري کاهش می‌یابد. کاهش اکسيداسيون چربي با افزايش شدت تمرين ممکن است به واسطه‌ی تأثير تحريکي تمرين شديد بر گلیکوژن و لیز و برداشت گلوکز ماهيچه باشد. هم چنين، اين رويداد ممکن است به واسطه‌ی پيشگيري از ورود اسيدهاي چرب داراي زنجیره‌ی بلند به ميتوکندري باشد که می‌تواند ناشي از افزايش جريان گليکوليتيک در هنگام تمرين شديد، يا کاهش تنظيم کارنيتين پالميتول ترانسفراز که باعث کاهش دسترسي کارنيتين آزاد و یا کاهش درPH به واسطه‌ی افزايش توليد لاکتات هنگام تمرين شديد باشد. اما به نظر می‌رسد علت اصلي آن کاهش جريان خون به سمت سلول‌های چربي و کاهش ورود اسيدهاي چرب آزاد به درون خون باشد(به سامی و همكارانش،2007).اگرچه به منظور کاهش وزن بر مبناي مصرف انرژي و مصرف کالري بيشتر هنگام تمرين(در مدت زمان يکسان) پيشنهاد می‌شود که تمرين با شدت بالاتر نسبت به تمرين با شدت متوسط انجام شود اما تمرين شديد به واسطه‌ی افزايش اکسيداسيون کربوهيدرات می‌تواند منجر به خستگي زودرس شود. از اين رو همان طور که آزمودنی‌های چاق رفته به تمرين عادت می‌کنند، يک افزايش پیش‌رونده در حجم تمرين، به واسطه‌ی افزايش شدت يا مدت تمرين، براي کاهش وزن بسيار مفيدتر خواهد بود. از طرفي براي آزمودنی‌های چاق عاقلانه‌ترین راه اين است که به جاي فعاليت بدني شديد، آن‌ها را به انجام فعاليت بدني با شدت متوسط تشويق کنيم زيرا انجام فعاليت بدني با اين شدت عملی‌تر و اجراي آن براي آزمودنی‌ها راحت‌تر است(لازر و همكارانش،2007).
ترکیب بدن و ورزشبافت چربی در طی دو دوره به سرعت افزایش می‌یابد. شش ماه اول بعد از تولد و دوباره در اوایل دوره نوجوانی.در دختران این افزایش در دوره نوجوانی ادامه می‌یابد در حالی که در پسران این افزایش متوقف شده ، ممکن است برای مدتی معکوس شود. بافت عضلانی نیز در دوره طفولیت به سرعت رشد و نمو کند و سپس در دوره کودکی به حالت یکنواخت در می‌آید و دوباره در دوره نوجوانی و جهش رشد به طور چشمگیر و قابل توجه در پسران افزایش می‌یابد. رژیم غذایی یا ورزش ممکن است این الگوی عمومی را تغییر دهد. بیش از حد غذا خوردن منجر به وزن اضافی همراه با چربی خواهد شد و گرسنگی کشیدن می‌تواند منجر به کاهش بيش از حد اندازه سطوح چربی بدن شود، به طوری که بدن انرژی مورد نیاز خود را از شکستن بافت عضلانی و استفاده از آن بدست می‌آورد و در نتیجه بافت عضلانی را ضایع می‌کند.ورزش، کالری و انرژی را می‌سوزاند و به صورت بالقوه ترکیب بدن را تغییر می‌دهد، بنابراین رابطه بین ترکیب بدن و ورزش مستلزم توجه دقیق است. بعضی از تحقیقات حاکی از آن است که بدن، سلول‌های تازه بافت چربی را تنها قبل از تولد ، ماه‌های بعد از تولد و در دوره نوجوانی می‌سازد بعد از دوره نوجوانی ، تنها اندازه سلول‌ها چربی تغییر پذیر هستند. تحقیقات در این زمینه بسیار محدود است، اما این تحقیقات دقیق هستند. تمرین ورزشی و تغذیه مناسب برای جوانان به ویژه در دوره‌های حساس مهم است(نمازي زاده و اصلان خانی،1387).
اثرات ورزش بر رشد و بلوغ كودكان و نوجوانانورزش منظم يك راهبرد مهم حفظ سلامتي در كودكان و نوجوانان است. ورزش كنترل وزن را تسهيل می‌کند، به افزايش استحكام استخوان‌ها كمك می‌نماید و عوامل خطرساز قلبي عروقي را بهبود می‌بخشد. سلامت رواني نيز ممكن است ارتقا يابد. وزن بدن می‌تواند با انجام تمرين منظم ورزشي تحت تأثیر قرار گرفته است.مطالعات انجام شده بر روي تركيب بدن عموماً وزن بدن را به دو جز بدون چربي و چربي تقسيم می‌نمایند. تمرين با كاهش چاقي در هر دو جنس و گاهي با افزايش توده بدون چربي،به خصوص در پسرها همراه است. نسوج استخواني (اسكلتي)، عضلاني و چربي سه جز اصلي تركيب بدني هستند. فعاليت فيزيكي و تمرين منظم در دوران كودكي و نوجواني با افزايش محتواي مواد معدني و جرم استخوان همراه است. اثرات سودمند بيشتر در فعاليت‌هاي متحمل وزن نظير دو و ميداني، فوتبال و ژيمناستيك نمايان می‌شوند تا فعالیت‌های غير متحمل وزن (مثل شنا). محتواي ماده معدني استخوان كه در طي دوران كودكي و نوجواني بدست می‌آید. معرف خوبي از محتواي ماده معدني استخوان در دوران بزرگ‌سالی است. در مورد عضله، در پسران نوجوان برنامه‌های مقاومتي نظير تمرين با وزنه با هيپرتروفي همراه می‌باشد .مدرك محكمي وجود ندارد كه نشان دهد توزيع تارهاي عضلاني در كودكان و نوجوانان در اثر تمرين تغيير می‌کند. ورزشكاران فعال كودك و نوجوان ،عموماً ضخامت چين پوستي كمتري در قياس با ساير افراد دارد. بلوغ بيولوژيك كودكان و نوجوانان از سه منظر مورد توجه قرار می‌گیرد: اسكلتي.جنسي و پيكري (سو ماتیک). تمرين منظم ورزشي اثري بر روي بلوغ اسكلتي ندارد. مطالعات طولي كوتاه مدت بر روي پسران و دختران در ورزش‌های گوناگون نشان دهنده ميزان مشابهي از بلوغ اسكلتي چه در ورزشكاران و چه در افراد غير ورزشكار هستند. يعني بلوغ اسكلتي همگام با سن تقويمي كودك پيشروي می‌کند. از نقطه نظر بلوغ پيكري، تمرين ورزشي هيچ اثري بر روي زمان حداكثر رشد و ميزان رشد قدي به هنگام جهش رشدي نوجواني در پسران و دختران ندارد. تمرين شديد ورزشي در اكثريت عمده ورزشكاران جوان اثر منفي بر روي فرآيندهاي رشد و بلوغ به جاي نمی‌گذارد.به جز در تعداد معدودي از ورزشكاران جوان كه دچار مشكلاتي در ارتباط با رشد و بلوغ هستند، باید عواملی غير از تمرين فيزيكي (نظير تغذيه نامناسب و …) را بايد به دقت مورد كنكاش قرار داد(دکتر قراخانلو و همکارانش،1386).
فعالیت هوازیفعالیت‌های با شدت متوسط و مدت نسبتاً طولانی که دستگاه‌های عضلانی بزرگ را فعال می‌کند و انرژی مورد نیاز برای اجرای آن‌ها، تمامی و یا عمده آن از طریق دستگاه هوازی تأمین می‌شود، فعالیت‌های هوازی نامیده می‌شوند. دستگاه هوازی به مجموعه فرایندهای سوخت و سازی در داخل بدن گفته می‌شود که با تجزیه کربوهیدرات‌ها و اسیدهای چرب با اکسیژن تنفسی انرژی مورد نیاز بدن را آماده می‌کند؛ بنابراین در فعالیت‌هایی که اکسیژن به مقدار کافی در اختیار عضلات فرا می‌گیرد، این دستگاه انرژی مورد نیاز بدن را تأمین می‌کند و به همین علت به این گونه فعالیت‌ها، هوازی می‌گویند. راهپیمایی، دویدن، شنا کردن، دوچرخه سواری و طناب بازی به مدت طولانی ، متداول‌ترین فعالیت‌های هوازی هستند.تأثیر تمرین در افزایش آمادگی قلبی – تنفسی، بستگی به اضافه باری دارد که به دستگاه‌های فعال بدن وارد می‌شود. اضافه بار با توجه به عامل شدت ، مدت و تکرار تمرین در هفته تعین می‌شود. اطلاعات موجود نشان می‌دهد که بهبود یا حفظ آمادگی قلبی – تنفسی، با تمرین‌هایی که به شدت 50 تا 85 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی و مدت 20 تا 60 دقیقه و 2 تا5 بار در هفته انجام می‌شود، صورت می‌گیرد . به طوری که ترکیب شدت و مدت باید طوری انتخاب شود که حداقل 200 تا 300 کیلو کالری انرژی در هر جلسه مصرف شود(گائینی و رجبی، 1387).
با انجام تمرینات هوازی سازگاری‌های عضلانی، دستگاه‌های انرژی، قلبی و عروقی، تنفسی و متابولیکی ایجاد می‌شود. از سازوکارهای عضلانی ایجاد شده از طریق تمرینات هوازی می‌توان به افزایش ظرفیت اکسایشی تارهای تند انقباض، افزايش تعداد مویرگ‌ها، بهبود ظرفیت متابولیسم اکسایشی عضلات از طریق افزایش در ذخیره هموگلوبین و افزایش کارایی میتوکندری ها به وسیله تغییرات در فعالیت آنزیم‌های اکسایشی اشاره کرد(ضیاء معینی و همکاران، 1378). علاوه به راین تمرینات هوازی با افزایش در ذخایر گلیکوژن و روند بازسازی آن در عضلات پس از تمرینات هوازی به همراه افزایش ذخایر چربی و تسهیل فعالیت آنزیم‌های عضله که در به تا اکسیداسیون چربی‌ها نقش دارد سبب بروز سازگاری‌های دستگاه‌های انرژی می‌گردند. از سازگاری‌های قلبی – عروقی حاصل از تمرینات هوازی می‌توان به افزایش حجم ضربه‌ای، کاهش ضربان قلب استراحت، هایپروتروفی قلب، افزایش کارایی قلب و متعاقب آن کاهش ضربان قلب در حین فعالیت‌های بیشینه و زیر بیشینه است به افراد تمرین نکرده و افزایش در حجم خون و سلول‌های خونی اشاره نمود.
بالاخره افزایش کارایی تنفسی، افزایش در آستانه لاکتات، نسبت تبادل تنفسی در فعالیت‌های زیر بیشینه و افزایش در فعالیت‌های بیشینه به ترتیب سازگاری‌های تنفسی و متابولیکی است که بر اثر شرکت در فعالیت‌های هوازی ایجاد می‌شود.به هر حال ایجاد سازگاری‌های عنوان شده می‌تواند بر اساس متغیرهای شدت، حجم و مدت زمان استراحت از طریق تمرینات تداومی و تناوبی هوازی حاصل گردد (ضیاء معینی و همکاران، 1378).تمرینات هوازی به دو روش صورت می‌گیرد: 1- روش تداومی 2- روش تناوبی (اینتروال).
تمرین تداومی شامل هر گونه فعالیت ادامه دار در مدت زمان طولانی و با شدت نسبتاً یکسان است. در این تمرین شدت فعالیت نسبتاً کم است به صورتی که حداکثر شدت تمرین، 80 درصد حداكثر ضربان قلب و یا 70 درصد ضربان قلب ذخیره است و حداقل زمان برای تأثیر گذاری بر اثر این روش تمرینی 20 دقیقه است (گائینی و رجبی، 1387).در تمرین تناوبی، مراحل فعالیت به طور متناوب با استراحت یا کاهش فعالیت همراه است، میزان خستگی پس از دو تناوبی به مراتب کمتر خواهد بود که علت در دوره‌های استراحت و کوتاه بودن زمان فعالیت است؛ بدین معنی که در دوره‌های استراحت، ذخایر دستگاه ATP-cp يا فسفاژن بازسازی شده، مکرراً در تکرارهای بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از طرفی کوتاه بودن مرحله‌های تمرین، از تجمع اسید لاکتیک و بروز خستگی جلوگیری می‌کند و یا لااقل میزان خستگی کمتر است. از سوی دیگر، صرفه جویی در خستگی، هنگام تمرین‌های تناوبی می تواند به افزایش شدت کار منتهی شود و موجب بهبود کارایی دستگاه انرژی شود.(رمضان‌پور، 1385).
پیشینه تحقیقبهرامی و صارمی (1390) ، تحقیقی را با عنوان «اثر محدودیت کالری با تمرین هوازی و بدون تمرین هوازی بر ترکیب بدنی ، چربی خون در مردان میان‌سال چاق /اضافه وزن» انجام داده بودند. نتایج تحقیق نشان داد که بعد از 12 هفته در گروهی که تمرین هوازی همراه با محدودیت کالری انجام داده بودند کاهش معنا داری در وزن بدن ، چربی شکمی ، چربی خون مشاهده شد. در حالی که در گروه محدودیت کالری، فقط بهبود معنا داری در وزن بدن مشاهده شد.
زارعی و همکاران (1389)تحقیقی را با عنوان «همه گیر شناسی چاقی و لاغری و ارتباط آن با فعالیت بدنی و الگوی رژیم غذایی در نوجوانان پسر 14-12 ساله شهر سبزوار»انجام داده بودند . نتایج این تحقیق نشان داد که شیوع اضافه وزن و چاقی در نوجوانان سبزواری نسبتاً بالا است .همچنین کاهش سطح فعالیت بدنی و افزایش رفتارهای کم تحرک (تماشای تلویزیون و نه کار با رایانه) در این آزمودن‌ها ، با اضافه وزن و چاقی مرتبط است ، ولی هیچ ارتباطی بین الگوی رژیم غذایی و اضافه وزن و چاقی وجود ندارد.
دکتر رحمانی نیا و حجتی (1379) تحقیقی با عنوان « اثر یک برنامه ورزشی منتخب روی ترکیب بدن و توان هوازی دختران دانشجو » انجام داده بودند. آزمودنی‌ها به دو گروه مساوی تجربی و کنترل تقسیم شده بودند و تمرینات گروه تجربی شامل 20 دقیقه فعالیت هوازی (دویدن) با شدت 60 تا 80 درصد حداکثر ضربان قلب و به مدت6هفته و تعداد جلسات درهفته3تا5بار بود. نتایج نشان داد که چربی بدن گروه تجربی به طور معنی داری کمتر از گروه کنترل(05/0) >p) و توان هوازی آن به طور معنی داری بالاتر از گروه کنترل بود.اما تغییرات معنی داری در وزن بدون چربی ، وزن چربی و وزن کل بدن دیده نشد.
زارعی و همکاران تحقیقی را با عنوان «اکسیداسیون چربی و مصرف انرژی در شدت‌های مختلف دو نوع فعالیت ورزشی دویدن و دوچرخه سواری در پسران نوجوان چاق» انجام داده بودند. نتایج نشان داد که برای نوجوانان چاقی که هدفشان از انجام فعالیت بدنی ، کاهش وزن (افزایش مصرف انرژی و ارتقای اکسیداسیون چربی در سطح معینی از پاسخ‌های قلبی – عروقی )است ، فعالیت دویدن با شدت متوسط ، فعالیت بدنی مؤثرتری نسبت به پدال زدن روی دوچرخه است.
دکتر مقدسی و همکاران (1389) ، تحقیقی را با عنوان «شیوع اضافه وزن ، چاقی و سطح آمادگی جسمانی نوجوانان » انجام داده بودند . نتایج نشان داد که ارتباط منفی بین سطح آمادگی جسمانی با درصد توده‌ی چربی و نمایه‌ی توده بدن (BMI) مشاهده شد . بنابراین انجام فعالیت ورزشی برای نوجوانان دارای اضافه وزن و چاق مورد تاکید قرار گرفت .
سالم (1388) ، تحقیقی را با عنوان «بررسی شیوع پر فشار خونی و ارتباط آن با شاخص‌های تن سنجی در دختران نوجوان » انجام داده بودند. در این بررسی وجود دو معضل مهم بهداشتی شامل اضافه وزن و پرفشاری خون به عنوان عوامل خطر بیماری‌های مزمن به ویژه بیماری‌های قلبی عروقی در دختران نوجوان مشاهده شد. بنابراین اصلاح شیوه زندگی به خصوص رفتارهای تغذیه‌ای و افزایش فعالیت فیزیکی به عنوان مهم‌ترین استراتژی اولیه در پیشگیری از این عوامل خطر پیشنهاد شد.
دکتر دمیرچی و مهربانی(1388)، تحقیقی را با عنوان « شیوع چاقی ، اضافه وزن و پر فشارخون و عوامل خطر زای مرتبط با آن‌ها در مردان بزرگ‌سال » انجام داده بودند. یافته‌ها نشان داد شیوع چاقی ، اضافه وزن و پرفشار خونی با افزایش سن ، کاهش فعالیت بدنی ، سابقه بیماری‌های مرتبط با قلب- عروق، پایین بودن سطح سواد،افزایش درآمد و بیشتر بودن تعداد اعضای خانواده بیشتر می‌شد. هم چنین بین چاقی و پرفشاری خون در همه گروه‌های سنی رابطه معنا داری وجود داشت . و بیشترین شیوع چاقی و پرفشاری خون در گروه سنی بیشتر از 50 سال مشاهده شد.و بالاخره در همه گروه‌های سنی بیشترین درصد شیوع پرفشاری خونی در افراد چاق مشاهده شد.بین الگوهای غذایی



قیمت: 10000 تومان

—d1527

دانشکده تربیت بدنی وعلوم ورزشی
پايان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته تربیت بدنی وعلوم ورزشی گرایش مدیریت ورزشی
موضوع:
استادراهنما:
دکتر مرتضی دوستی
استادمشاور:
دکتر محمد حسین رضوی
نام دانشجو:
محسن اشکور دلیلی
زمستان 1393
سپاس خدایی را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمتهای او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند.
و سلام بر محمد و خاندان پاک او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛ و نفرین پیوسته بر دشمنان ایشان تا روز رستاخیز …
در اینجا بر خود لازم میدانم به پاس علمی که به من آموختند، به پاس جهادی که برای هدایت من کردند، به پاس تلاشی که برای بیداری من کردند و به پاس علمی که به واسطه‌ی ادب به من آموختند از استاد راهنمای بزرگوارم جناب آقای دکتر مرتضی دوستی و استاد مشاور گران‌قدرم دکتر محمد حسین رضوی تشکر و سپاسگزاری کنم.
((اگر کسی کلمهای به تو آموخت، تو را بندهی خویش کرده است))
بر مصداق این جمله، تشکر و سپاس من تقدیم به معلمان و اساتید گران‌قدرم، کسانی که به من آموختند و مرا در مسیر علم و دانش یاری کردند.
همچنین از تمامی دوستانی که یاری‌دهنده‌ی نگارنده در طول اتمام پایان‌نامه بودند، کمال تشکر و سپاس گذاری را دارم.
تقدیم به
پدری که تک تک لحظات عمرم را مدیون دستان پینه بسته اش هستم…
تقدیم به
مادری که برای لمس دستانش هم باید وضو گرفت…
تقدیم به
آنان که در تمامی لحظات همراه و پشتیبانم بودند.
تقدیم به خانواده ی عزیزم
چکیده
هدف از تحقیق حاضر بررسی رابطه بین اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران بود. تحقیق حاضر از نظر هدف کابردی و از نظر روش توصیفی- همبستگی و از نظر جمع آوری داده ها میدانی است. جامعه آماری تحقیق را کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران (271) تشکیل داده اند براساس جدول مورگان تعداد 156 نفر به عنوان نمونه تحقیق و به روش نمونه گیری خوشه ای و در داخل خوشه به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده برای جمع آوری داده ها متشکل از دو پرسشنامه بود که یکی مربوط به اخلاق کاری که از پرسشنامه استاندارد شده سی پتی (1990) و برای رفتار شهروند سازمانی از پرسشنامه استاندارد شده اورگان و کانوسکی (1996) استفاده شده است و پایایی آن به روش آلفای کرونباخ ( اخلاق کاری 86/0=R ، رفتار شهروندی سازمانی 82/0=R) تعیین شد. برای محاسبه و تجزیه و تحلیل اطلاعات از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد. نتایج رگرسیون نشان داد که ابعاد اخلاق کاری 54 درصد از واریانس رفتار شهروندی سازمانی را تعیین می کند و بین مولفه های علاقه به کار، پشتکار در کار، راوبط انسانی در کار، مشارکت در کار بار فتار شهروندی سازمانی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. نتیجه کلی تحقیق نشان داد که اخلاق کاری کارکنان باعث بهبودی رفتار شهروندی سازمانی آنها می شود.
واژگان کلیدی:
اخلاق، اخلاق کاری، رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی
فصل اول
TOC \o “1-3” \h \z \u 1-1مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………. PAGEREF _Toc410925832 \h 21-2- بیان مسئله PAGEREF _Toc410925833 \h 41-3- اهمیت و ضرورت پژوهش PAGEREF _Toc410925834 \h 111-4 اهداف پژوهش PAGEREF _Toc410925835 \h 141-4-1 هدف کلی PAGEREF _Toc410925836 \h 141-4-2 اهداف اختصاصی PAGEREF _Toc410925837 \h 141-5 فرضیه های پژوهش PAGEREF _Toc410925838 \h 151-5-1 فرضیه کلی PAGEREF _Toc410925839 \h 151-5-2 فرضیه های فرعی PAGEREF _Toc410925840 \h 151-6 قلمرو تحقيق PAGEREF _Toc410925841 \h 161-7 محدودیت های پژوهش PAGEREF _Toc410925842 \h 161-8 تعاریف واژه ها و اصطلاحات PAGEREF _Toc410925843 \h 161-8-1 تعاریف نظری PAGEREF _Toc410925844 \h 161-8-2- تعارف عملیاتی PAGEREF _Toc410925845 \h 18فصل دوم…………………………………………………………………………………………………17
2-1-مقدمه PAGEREF _Toc410925846 \h 212-2 بخش اول: مبانی نظری پژوهش PAGEREF _Toc410925847 \h 212-2-1 اخلاق کاری PAGEREF _Toc410925848 \h 212-2-1-1 مفهوم و تعاریف اخلاق کاری PAGEREF _Toc410925849 \h 232-2-1-2 اخلاق از دیدگاه اسلامی: PAGEREF _Toc410925850 \h 252-2-1-3 فوائد اخلاق: PAGEREF _Toc410925851 \h 282-2-1-4 مکاتب و نظریه های اخلاق: PAGEREF _Toc410925852 \h 312-2-2 رفتار شهروندی سازمانی PAGEREF _Toc410925853 \h 342-2-2-1 تعریف رفتار شهروندی سازمانی PAGEREF _Toc410925854 \h 382-2-2-2ابعاد رفتار شهروندی سازمانی PAGEREF _Toc410925855 \h 422-2-2-3 دلایل تاثیر رفتار شهروندی سازمانی بر اثربخشی سازمان PAGEREF _Toc410925856 \h 482-2-2-4 پیامدها و نتایج رفتار شهروندی سازمانی PAGEREF _Toc410925857 \h 482-2-2-5 تاثیر رفتارشهروندی سازمانی بر ارزشیابی موفقیت سازمانی PAGEREF _Toc410925858 \h 492-2-2-6 تاثیر رفتار شهروندی سازمانی بر عملکرد موفقیت سازمانی PAGEREF _Toc410925859 \h 492-2-3 ارائه مدل مفهومی پژوهش PAGEREF _Toc410925860 \h 502-2-4 پیشینه پژوهش PAGEREF _Toc410925861 \h 512-2-4-1 پژوهش های داخل کشور: PAGEREF _Toc410925862 \h 512-2-4-2 پژوهش های خارج از کشور: PAGEREF _Toc410925863 \h 552-2-5 جمع بندی PAGEREF _Toc410925864 \h 58فصل سوم………………………………………………………………………………………………………………………………………..56
3-1-مقدمه PAGEREF _Toc410925865 \h 613-2- روش پژوهش PAGEREF _Toc410925866 \h 613-3 – جامعه آماری PAGEREF _Toc410925867 \h 613-4 نمونه آماری PAGEREF _Toc410925868 \h 613-5 – متغیرهای پژوهش PAGEREF _Toc410925869 \h 623-5-1 متغیر اول: PAGEREF _Toc410925870 \h 623-5-2 – متغیر دوم: PAGEREF _Toc410925871 \h 623-6- روش جمع آوری اطلاعات PAGEREF _Toc410925872 \h 623-6-1- روش کتابخانه ای PAGEREF _Toc410925873 \h 623-6-2- روش میدانی PAGEREF _Toc410925874 \h 623-7- ابزار اندازه گیری PAGEREF _Toc410925875 \h 633-7-1- پرسشنامه اخلاق کاری PAGEREF _Toc410925876 \h 633-7-2 – پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی PAGEREF _Toc410925877 \h 633-7-3- پایایی ابزار پژوهش PAGEREF _Toc410925878 \h 633-7-4 نحوه امتیاز بندی پرسشنامه اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی PAGEREF _Toc410925879 \h 643-8 روش تجزیه و تحلیل یافته ها PAGEREF _Toc410925880 \h 64فصل چهارم…………………………………………………………………………………………………………………………………….61
4-1 مقدمه PAGEREF _Toc410925881 \h 674-2 یافته های توصیفی PAGEREF _Toc410925882 \h 674-2-1 جنسیت PAGEREF _Toc410925883 \h 674-2-2 سن PAGEREF _Toc410925884 \h 684-2-3 میزان تحصیلات PAGEREF _Toc410925885 \h 694-2-4 سابقه کار PAGEREF _Toc410925886 \h 704-2-5 وضعیت استخدام PAGEREF _Toc410925887 \h 714-2-6 وضعیت رشته تحصیلی PAGEREF _Toc410925888 \h 714-3 تحلیل توصیفی از یافته های تحقیق PAGEREF _Toc410925889 \h 724-3-1 وضعیت اخلاق کاری ومولفه های آن PAGEREF _Toc410925890 \h 724-3-2 وضعیت رفتار شهروندی سازمانی و مولفه های آن PAGEREF _Toc410925891 \h 734-4 تحلیل آماری یافته های تحقیق PAGEREF _Toc410925892 \h 744-4-1 بررسی نرمال بودن توزیع داده ها PAGEREF _Toc410925893 \h 744-4-2 بررسی همبستگی بین متغیر ها و مولفه ها PAGEREF _Toc410925894 \h 774-4-2-1 آزمون فرضیه اول PAGEREF _Toc410925895 \h 794-4-2-2 آزمون فرضیه دوم PAGEREF _Toc410925896 \h 804-4-2-3 ازمون فرضیه سوم PAGEREF _Toc410925897 \h 814-4-2-4 آزمون فرضیه چهارم PAGEREF _Toc410925898 \h 824-4-2-5 آزمون فرضیه پنجم PAGEREF _Toc410925899 \h 834-4-3 یافته های جانبی: PAGEREF _Toc410925900 \h 84فصل پنجم…………………………………………………………………………………………………………………………………….79
5-1 مقدمه PAGEREF _Toc410925901 \h 865-2خلاصه پژوهش PAGEREF _Toc410925902 \h 865-3 یافته های پژوهش PAGEREF _Toc410925903 \h 88800100-209359505-3-1 یافته های توصیفی پژوهش PAGEREF _Toc410925904 \h 885-3-2 یافته های استنباطی پژوهش PAGEREF _Toc410925905 \h 905-4 بحث و نتیجه گیری PAGEREF _Toc410925906 \h 915-5 پیشنهاد های برخواسته از پژوهش: PAGEREF _Toc410925907 \h 955-6 پیشنهادهایی برای پژوهش های آینده: PAGEREF _Toc410925908 \h 97
2635251243965
مقدمه شرایط کاملا متحول و حاکم بر سازمان ها، افزایش رقابت و لزوم اثر بخشی آن ها در چنین شرایطی، نیاز سازمان ها را به نسل ارزشمندی از کارکنان، بیش از پیش آشکار نموده است. نسلی که از آن ها به عنوان سربازان سازمانی یاد می شود. این کارکنان بی تردید، وجه تمایز سازمان های اثر بخش از غیر اثر بخش هستند چرا که سازمان را موطن خود می دانند و برای تحقق اهداف آن، بی هیچ چشم داشتی افزون بر نقش رسمی خود عمل نموده و از هیچ تلاشی دریغ نمی کنند. اکثر مدیران نیز خواهان کارکنانی هستند که بیش از وظایف شرح شغل فعالیت کنند. آن ها به دنبال کارکنانی هستند که فراسوی انتظارات می روند، به میل و خواست خود به رفتار هایی دست می زنند که جزو وظایف رسمی شغلشان نیست (زارع، 1383).
رفتارهای غیر وظیفه ای ، رفتارهای فرا نقش و خود جوش هستند که کارکنان را در وضعیتی قرار می دهند که به صورت فراتر از انتظارات وظیفه و شرح شغل خود عمل نمایند. با این وجود رفتار های غیر وظیفه ای یعنی هم رفتار انحرافی منفی در محیط کار و هم رفتار انحرافی مثبت در محیط کار بر سازمان اثر می گذارد (نادی،قهرمانی، 1392).
بنابراین به آن دسته از رفتار های داوطلبانه که به صورت مستقیم در سیستم رسمی به آن پاداش رسمی داده نمی شود، اما باعث ارتقای کارکردها و اهداف سازمانی می شود رفتار شهروندی سازمانی گفته می شود (بلوگولوسکی و سومچ، 2009)

به صورت عمده کلیه سازمان ها به ویژه سازمان های ورزشی نیازمند جهشی عمده در کارایی هستند. از اینرو باید زمینه را به گونه ای فراهم کرد که کارکنان و مدیرانشان با اطمینان خاطر، تجربیات، توانایی ها وظرفیت های خود را در جهت اعتلای اهداف سازمانی به کار گیرند. این امر میسر نخواهد شد مگر آنکه اصول و قواعد مربوط به رفتار شهروندی سازمانی شناسایی و بستر های لازم برای پیاده سازی این گونه رفتار ها فراهم شود. رفتار شهروندی سازمانی پدیده نوظهوری است که می تواند در این راستا گامی بردارد. توصیه می شود که دست اندرکاران تربیت بدنی به ویژه وزارت ورزش با حمایت سازمانی و قدردانی از زحمات کارکنان این سازمان، در راستای افزایش ارتقای رفتار شهروندی سازمانی کارکنان خود تلاش کنند تا از این طریق به کارایی و اثربخشی مطلوب در زمینه ورزش و تربیت بدنی کمک کنند ( نوروزی، 1391).
اخلاق در سازمان ها، نکته کانونی رفتار سازمانی است و اخلاق گرایی به عنوان اصل مدیریت، لازمه ی مدیرت سازمان های به دور مانده از آن است. مدیران و کارگزاران سازمان ها برای به انجام رساندن امور سازمانی خود علاوه بر معیار های قانونی و سازمانی، نیاز به مجموعه ای از رهنمود های اخلاقی و ارزشی دارند که آنان را در اعمال و رفتار سازمانی شان یاری دهد. با توجه به محیط کاری مدیران که در یک سازمان انسانی به فعاایت مشغولند، اخلاق کاری به صورت اساسی کارکرد و اثر بخشی سازمان را حت تاثیر قرار می دهد ( سبحانی نژاد و همکاران، 1389).
اخلاق کار هم به تبع آن بنیان فکری، نگرشی و ذهنی بادوامی است که فرد را وادار به تصمیم گیری ها و اعمال خاصی در فعالیت های اقتصادی می نماید. به سخن دیگر وقتی از اخلاق کار یک جامعه سخن می گوییم مراد ما ان بخش از فرهنگ آن جامعه است که محرک رفتارها و فعالیت های اقتصادی و کسب و کار است. از اینرو اخلاق کار محدود به ساعات کار و شغل نمی گردد، بلکه تمامی رفتار های اقتصادی شامل مصرف، پس انداز، سرمایه گذاری و کارآفرینی و… را در برمی گیرد (سیدی،1387).
سازمان ها به منظور اثر بخشی در عملکرد و ایجاد محیط مناسب کاری که از عوامل مهم در جذب نیرو های زبده است، نیاز به انجام رفتار های شهروندی سازمانی از جانب کارکنان خود دارند. بنابراین ضروری است عوامل ایجاد کننده ی آنرا شناسایی نمایند تا بتوانند در جهت ارتقای اینگونه رفتار ها ساعی باشند. از اینرو پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران صورت گرفته است.
1-2- بیان مسئلهدر جامعه شناسی اگرچه کار در سطح فردی وسیله ای برای تأمین یکی از نیاز های انسان یعنی معاش ست ولی در سطح اجتماعی ، کار یکی از اشکال عمل اجتماعی انسان محسوب می شود. در این سطح، کار یکی از نهادهای اصلی نظام اقتصادی و اگر نظام اقتصادی را یکی از چهار خرده نظام اساسی نظام اجتماعی محسوب نماییم، کار در کلیه فرایند های اجتماعی تاثیر گذار و از سایر نهاد های اجتماعی از جمله تعلیم و تربیت تاثیر پذیر است. برای تحلیل نظری مسئله اخلاق کار و ضعف آن در ادارات دولتی در درجه اول بر مسئله بیگانگی تاکید شده است. سازمان های دولتی عمدتا شامل افراد با میزان تحصیلات بالا هستند. نتایج پژوهش قبلی حاکی از آن است که هر چه میزان تحصیلات فرد بالاتر می رود اخلاق کار او در سازمان پایین تر می آید به نظر می رسد این موضوع از بیگانگی سازمانی و نیز اجتماعی فرد ناشی می شود. فرد تحصیل کرده با سازمان و نیز محیط اجتماعی خود در تضاد و بیگانگی است. گیدنز این بیگانگی را معضل رایج در سازمان هایی با درجه اعتماد پایین می داند (معیدفر،1386).
پودساکف(1997) براین باور است که شهروندی خوب، تفکری است که تنوعی از رفتار های کارکنان را شامل می شود که برخی از مصداق های آن عبازتند از: انجام وظایف جانبی؛ کمک رسانی داوطلبانه به سایر افراد در کارشان؛ توسعه حرفه ای در زمینه کاری خود؛ پیروی از مقررات سازمان حتی در مواردی که کسی بر او نظارت ندارد؛ تلاش در جهت ارتقاء و کمک به سازمان، حفظ نگرش مثبت و تحمل ناملایمات در کار. تحقق چنین رفتار هایی به بستر سازی اساسی نیازمند است. فراهم کردن چنین بستری منوط به آن است که اخلاقیات در سازمان نهادینه شود.
لدبتر (2005) چهار سطح برای تشخیص و ملاحظه مباحث اخلاقی در قالب سیستم تصمیمات و رفتارهای اخلاقی در نظر می گیرد. این چهار سطح عبارتند از: اخلاق شخصی، به ویژگی های خصوصیاتی اشاره می کند که در افراد وجود داشته و براساس آنها ارزش ها و احساساتی در مورد آنچه درست یا نادرست می باشد، درآنها شکل گرفته است. اخلاق اجتماعی به ارزش ها، ایدوئولوژی ها و گرایش های مختلف در اخلاقی دانستن یا ندانستن رفتار ها مرتبط است. در واقع فرهنگی که ناشی از روابط اجتماعی در محیط های خاص می باشد، نقش مهمی در تصمیم ها و رفتار های مورد پذیرش و اخلاقی به وجود آورد (هیت ، 1990).
اخلاق قانونی اشاره به وضعیتی دارد که قوانین مبنا یا استاندارد برای قضاوت بر تصمیم ها یا فعالیت ها فراهم می کند، بنابراین اگر شخص از قانون تبعیت کند، پس کار درستی انجام داده است. اخلاق و تصمیم گیری های اخلاقی که باید آن را باید ها و نباید های ارزشی- فلسفی و ملاک و معیار سنجش درستی و نادرستی رفتار شخص نسبت به خود و دیگران و جامعه تعریف کرد، نیز از جمله عواملی است که بر نگرش، رفتار و عملکرد کارکنان تاثیرگذار است.
اخلاق سودمند گرایی، یک عمل یا یک تصمیم “درست” است اگر منجر به منافعی برای مردم گردد و یک تصمیم ” نادرست ” است اگر منجر به ضرر یا آسیب گردد، هدف خلق بزرگترین منافع برای بیشترین مردم با کمترین میزان ضرر ها یا آسیب ها است. مزایا می توانند تفاوت کنند و مزایا مادی تنها آنهایی نیستند که محاسبه شوند ( اگرچه آنها قطعا یک نقطه آغاز مناسب برای محاسبات هستند ) بلکه دوستی ها، دانش، تندرستی و دیگر چیز های مطلوب که ما در زندگی می یابیم نیز منافع و مزایا هستند ( لدبتر، 2005 ).
اخلاق سازمانی به سه دسته عوامل فردی، سازمانی و فرا سازمانی دخیل هستند. عوامل فردی شامل اخلاق شخصی، خود شناسی و خود کنترلی به عنوان خمیر مایه اصلی زمینه های شکل گیری مدیریت اخلاقی در سازمان می باشد. عوامل سازمانی شامل ضوابط و مقررات سازمانی، فرهنگ سازمانی و ساختار سازمانی می باشد که مدیریت اخلاقی را نهادینه می کند. عوامل فرا سازمانی شامل دولت و شرایط اقتصادی، محیط کار و محیط بین المللی می باشد که موجب به جهت گیری اخلاقی شده و در نهایت مدیریت اخلاقی در سازمان کاربردی و عملی می گردد (علیرضا غلامی، 1388).
افرادی که رفتار اخلاقی بالاتری دارند رفتار شهروندی سازمانی بیشتری را نیز نشان می دهند ( باکر و همکاران، 2006).
هرگونه مطالعه ای از فرهنگ و اخلاق کار نهایتا متمرکز در تحلیل فردی است، فرد مرکز تجلی فرهنگ، هنجارها و ارزش هاست. اخلاق کار نیز طبعا به عنوان یک امر اجتماعی می تواند مورد تحلیل واقع شود. ( توسلی و نهاوندی، 1387).
اخلاق کار متعهد شدن انرژی ذهنی و روانی و جسمی فرد یا گروه به نظر جمعی است، در جهت اخذ قوا و استعداد دورنی گروه و رد برای توسعه به هر نحو. منابع انسانی پایه اصلی ثروت ملت ها را تشکیل می دهند اخلاق کار مهمترین عامل فرهنگی در توسعه اقتصادی محسوب می گردد. با پیچیده تر شدن روزافزون سازمان ها و افزایش میزان کارهای غیر اخلاقی و غیر قانونی در محیط های کاری توجه مدیران و صاحب نظران به بحث اخلاق کار و مدیریت اخلاق معطوف است. مدیریت اخلاق عبارت است از شناسایی و اولویت بندی ارزش ها برای هدایت رفتار ها در سازمان ( کاویان،1384).
اخلاق کاری، مهمترین عامل فرهنگی در توسعه اقتصادی محسوب می شود ( خانی جزنی، 1387).
در نظام بورکراتیک تمام تلاش مدیران در جهت کسب کارایی بیشتر با حفظ سلسله مراتب هرمی سازمان بوده است. به همین جهت مناسبات سطحی و غیر اطمینان بین افراد وجود دارد. اما در نظام ارزشی انسانی و دموکراتیک مناسباتی درست و قابل اطمینان در میان مردم به و وجود می آید. بر این اساس توجه شهروندان در نظام ارزشی دموکراتیک رو به افزایش است. اکنون که اهمیت شهروندان به عنوان یکی از منابع بسیار مهم سازمان درک شده است، رفتار آنها هم می تواند بسیار با اهمیت تلقی شود و از این روست که محققان زیادی به تجزیه و تحلیل رفتار شهرونی پرداخته اند. تقویت رفتار شهروندی سازمانی مانند هر رفتار دیگری نیاز به ترغیب دارد. مدیران با وضع سیاست هایی از جمله 1. گزینش و استخدام 2. آموزش و توسعه 3. ارزیابی عملکرد و جبران خدمات 4. سیستم های غیر رسمی در جهت شکوفاتر شدن رفتار های شهروندی سازمانی در سازمان تلاش می کنند ( اسلامی و سیار، 1386 ).
رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری است که به قصد کمک به همکاران یا سازمان به وسیله یک فرد انجام می گیرد و در حیطه ی وظایف رسمی قرار نمی گیرد (کوهن، 2006 ). ارگان پنج بعد سازمان را اینگونه بیان می کند: 1. وظیفه شناسی 2. نوع دوستی 3. فضیلت شهروندی 4. جوانمردی 5. احترام و تکریم.
رفتار شهروندی سازمانی نه یک وظیفه از پیش تعیین شده و نه بخشی از وظایف رسمی فرد است و مزایای این رفتار جنبه سازمانی دارد از طرفی این رفتار جنبه چند وجهی دارد.
بعد از ابداع این مفهوم توسط ارگان و همکارانش، صاحب نظران مختلف با به کار بردن مفاهیمی همچون ((رفتار فرانقشی))، رفتار سازمانی مدد کارانه (بریف و موتو ویدو، 1997) در طول دو دهه به تبیین این موضوع پرداختند. مفهوم رفتار شهروندی سازمانی، نوعا با رفتار های فرانقشی که کارکنان دارند و باعث افزایش اثر بخشی و بهروری سازمانی می شوند اشاره دارد ( بتمن، ارگان و همکاران، 1983). علاوه براین رفتاری است که دلالت بر همکاری و حرکات بنیادین دارد که در تعریف رسمی شغل به صورت مستقیم به آن اشاره نشده است ( کورکمز و آرپکت ، 2009).
رفتار شهروندی سازمانی به عنوان یک عامل مهم در عملکرد فروش به رسمیت شناخته شده است و به عنوان رفتار کارمند تعریف شده است که اختیاری است که منافع سازمان را بهبود می بخشد (کان وی و میترا، 2015).
بنابراین از انسان به عنوان شهروند سازمانی انتظار می رود بیش از الزامات نقش خود و فراتر از وظایف رسمی، در خدمت اهداف سازمان فعالیت کند. به عبارت دیگر ساختار رفتار شهروندی سازمانی به دنبال شناسایی، اداره و ارزیابی فرانقش کارکنانی است که در سازمان فعالیت می کنند و در اثر این رفتار های آنان اثر بخشی سازمانی بهبود می یابد (بینستوک و همکاران، 2003).
مطابق با باور صاحب نظران، هدف از مطالعه رفتار سازمانی توصیف پیش بینی و تعیین عوامل موثر بر چهار رفتار کلیدی است که حیات و بقا سازمان ها در گرو آنهاست. این چهار رفتار عبارتند از : رضایت شغلی اعضا، غیبت گرایی کارکنان ، بهروری و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ( راببینز و جاج، 2010). از بین چهار عنصر مذکور رفتار شهروندی سازمانی مفهوم نسبتا جدید تری است، که نظریه پردازی پیرامون آن در جریان تکوین است و مستلزم پژوهش های بیشتر است، تا از این رهگذر مدل های نظری و کاربردی بیشتری پیرامون آن شکل گیرد (بنت، کیدول، ماشولدر، 1997). در سازمان هایی که کارکنان آن خو را با شغلشان میشناسند و به سازمان متعهد هستند و سعی دارند که برای سازمان کارایی داشته و در واقع خود را متعلق به سازمان می دانند مشارکت شغلی و تعهد سازمانی از فاکتور های مهم اثر گذار بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان است ( ساکسناو ساکسنا، 2015).
توجه به موضوع رفتار شهروندی سازمانی در آموزش و پرورش و علاقه به این موضوع ریشه در این واقعیت دارد که رفتار شهروندی سازمانی اثربخشی مدارس را به ویژه در زمینه پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بهبود می بخشد در محیط های آموزشی، اثر بخشی مدرسه معمولا برحسب عملکرد دانش آموزان در آزمون پیشرفت تحصیلی ارزیابی می شود. همچنین موفقیت مدارس تا حدودی به میزان تمایل معلمان برای انجام فعالیت ها فراتر از الزامات تعیین شده جهت دستیابی به اهداف مدرسه بستگی داردکه رفتار شهروندی سازمانی نامیده می شود.
نمونه ای از رفتار شهروندی سازمانی در مدارس کمک داوطلبانه به دانش آموزان همکاران و سایرین حتی بعد از ساعت کاری و در زمان متعلق به خود معلمان است. این معلمان داوطلب ارائه پیشنهادات ابتکاری و قبول فعالیت های فراتر از برنامه کلاسی هستند و از وقتشان بطور موثری استفاده می کنند. به جای انجام امور شخصی بر انجام فعالیت های حرفه ای تمرکز دازند و از توانایی و تلاش خود به نفع مدرسه استفاده می کنند بدون اینکه انتظار پاداشی داشته باشند (کریمی، 1390).
سرمایه انسانی از سرمایه های اصلی سازمان ها محسوب می شود. این سرمایه بیشتر از سرمایه های دیگر برای سازمان ها مزیت رقابتی ایجاد می کند. در این نگرش سرمایه های انسانی یا کارکنان افزون بر انجام وظایف کاری خود، نسبت به فراز و فرودهای سازمان احساس مسؤلیت نموده و در مواقع نیاز به یاری سازمان می پردازند. چنین کارکنانی از آرزوها و آرمان های هر سازمانی محسوب می شوند. از شاخص های دستیابی به این نوع کارکنان توسل به اخلاق فردی و اخلاق کاری است. زیرا وجود کارکنان اخلاقی و رعایت ارزش های اخلاقی، بستر دستیابی به نیروی انسانی متعهد می باشد. این کارکنان وظایف خود را به خوبی شناخته و در انجام کامل آن تلاش می کنند.
از طرفی بررسی های کارشناسان مسائل اجتماعی ایران، مدیران، نخبگان فرهنگی و سیاسی و جامع شناسان نشان می دهد که اخلاق و فرهنگ کار در ایران در مقایسه با کشور ها و جوامع صنعتی در سطح پایین تری قرار دارد. در این باره، عمدتا با مقایسه میزان بهروه وری و ساعات کار روزانه در ایران و سایر کشورهای چنین نتیجه ای حاصل شده است که مثلا در کشور ژاپن و یا اغلب کشورهای توسعه یافته هر فرد به طور متوسط روزانه حدود 7 ساعت کار مفید می کند در حالیکه در ایران این میزان کمتر از یک ساعت است، گریز از محل کار، بی انگیزگی، اتلاف وقت در محل کار ، سرگرانی افراد در مراجعات به سازمان ها و ادارات دولتی و خصوصی، همه و همه نشان از فقدان وجدان کار یا ضعف وجدان کار در میان ایرانی ها شناخته شده است.
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا که تأکید بر وجود نیروی انسانی کارآمد، توانا و مشتاق در جهت تحقق اهداف سازمان داشته و همچنین با توجه به مسئله پایین بود اخلاق کاری در کشور که ادارات ورزش و جوانان استان مازندران نیز از این حیث مستثنا نیستند لذا در جهت بالا بردن اخلاق کاری در ادارات ورزش و جوانان استان مازندران با بکار گیری نیروی انسانی ساعی این سوال به عنوان هدف این تحقیق برای محقق پیش آمده که آیا بین اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران رابطه وجود دارد؟
1-3-اهمیت و ضرورت پژوهشامروزه از تلاش های فراتر از حد انتظار، داوطلبانه سودمند و مفید تحت عنوان رفتار های افزون بر نقش یا رفتار های شهروندی سازمانی یاد می کنند ( رامین مهر و همکاران، 1388).
سازمان ها بدون تمایل افراد به همکاری قادر به توسعه ی اثر بخش خود نیستند، تفاوت همکاری خودجوش و اجباری اهمیت فراوانی دارد. در حالت اجباری فرد وظایف خود را تحت قوانین و مقررات و استاندارد های تعیین شده سازمان و صرفا در حد رعایت الزامات انجام می دهد، در حالی که افراد در همکاری خودجوش و آگاهانه، کوشش ها و بصیرت خود را برای شکوفایی تواناییشان به نفع سازمان به کار می گیرند. امروزه در ادبیات نوین مدیریت، از رفتار های خودجوش و آگاهانه افراد در سازمان تحت عنوان رفتار شهروندی سازمانی نام برده می شود (زارعی و همکاران، 1385).
صاحبنظران رفتار سازمانی معتقدند که رفتار شهروندی سازمانی چارچوبی را فراهم می کندکه مدیران می توانند با مدیریت کردن وابستگی های متقابل میان افراد یک سازمان، اولا باعث کاهش نیاز سازمان برای صرف منابع با ارزش خود به منظور انجام کار های ساده شوند، ثانیا به واسطه آزاد کردن زمان و انرژی ، به افراد این امکان را می دهد تا با دقت بیشتری به وظایف خود بپردازند که نتیجه تمامی آنها افزایش موفقیت در دستیابی به پیامد های جمعی است ( پودساکف و همکاران، 2000)
هدف رفتار شهروندی سازمانی کمک کردن به افراد و سازمان است. در هدف اول این رفتارها به تسهیل روابط بین افراد و کارکنان سازمان کمک فراوانی می کند و افراد خود را موظف به حل کردن مسائل و مشکلات دیگر همکاران خود می دانند. در هدف دوم شهروند سازمانی تمام تلاش خود را برای کمک به سازمان در دستیابی به اهداف خویش می کند (نوری و همکاران،1387).
هر چقدر هویت سازمانی افراد تقویت شود، سطح اعتماد بالا باشد ، عدالت سازمانی ( توزیعی و رویه ای، اطلاعاتی ، مراوده ای و احساسی) در سازمان رعایت شود، تعهد سازمانی ( عاطفی، هنجاری و مستمر) بالا باشد و سبک رهبری از نوع تشویقی و حمایتی بالا باشد رفتار های شهروندی بالا می رود ( کاخکی، قلی پور، 1386).
بطور کلی برخی از زمینه هایی را که رفتار شهروندی سازمانی به موفقیت سازمانی کمک می کند می توان در موارد زیر خلاصه کرد:
1. افزایش بهره وری کارکنان 2. آزاد کردن منابع سازمانی برای استفاده مقاصد مولدتر 3.کاهش نیاز به اختصاص منابع کمیاب به وظایفی که جنبه نگهدارندگی دارد 4. تقویت توانائی سازمان ها برای جذب و نگهداری کارکنان کارآمد 5. افزایش ثبات عملکرد کارکنان سازمان ها 6. توانمند سازی سازمان برای انطباق موثر تر با تغییرات محیطی (طبرسا و رامین مهر1389).
از طرفی بنا به نظر اکثر کارشناسان فرهنگ و اخلاق کار در ایران در ایران ضعیف است بنابراین لازم است اخلاق و فرهنگ کار در ایران به عنوان یک معضل اقتصادی و اجتماعی تلقی شود است (سعید معیدفر ، 1386 ).
مفهوم اخلاق کار درجه اهمیت بالایی در تصمیمات مسؤلین سازمان ها برای ایجاد و نگهداری کارکنان با انگیزه و سخت کوش پیدا کرده است ( پولینگ و همکاران، 2009). هر چند مفهوم رفتار شهروندی سازمانی به عنوان یکی از مباحث جدید در رفتار سازمانی با نگرش به بهبود کارآمدی کلی سازمان، رفتاری را در برگیرد که می تواند اخلاقی و یا غیر اخلاقی باشد، اما با نگاه به شاخصه های مطرح در این مفهموم، نمی توان تاثیر مثبت اخلاق بر روی آن را نادیده گرفت ( طاهری دمنه و همکاران، 1390 ).
ابعاد چهار گانه اخلاق کاری از نظر پتی (1990) عبارتند از: 1. دلبستگی و علاقه به کار 2. پشتکار و جدیت در کار 3. روابط سالم وانسانی در محل کار 4. روح جمعی و مشارکت در کار. توجه به اخلاق کاری یکی از عوامل موفقیت در سازمان به شمار می رود. رعایت اخلاق حرفه ای ارتقاء جایگاه یک سازمان را در حوزه کسب و کار خود به دنبال دارد ( طاهری دمنه و همکاران ، 1390 ).
عوامل موثر بر رعایت اخلاق کاری به سه دسته تقسیبم می شود: 1. سطح کلان (عوامل فرهنگی، اقتصادی، فناوری، قانونی ) 2. سطح سازمانی (رقابت، پادش، ویژگی های شغل، دسترسی منابع، اهداف سازمانی، ارزیابی عملکرد ) 3. سطح فردی (عقاید فردی، نگرش فردی روابط اجتماعی) (اینگرید نواده 2004 به نقل از رونقی و فیضی، 1390).
اخلاق اسلامی یک اخلاق انتزاعی و بی ارتباط با سلسله نیاز های طبیعی و فطری انسان ها نیست، از اینرو نه فقط ناظر به تنظیم مناسبات انسان با خدا و عالم ماورا است بلکه به صورتی چشم گیر تر، بر روابط انسان با خود، با طبیعت و با دیگر انسان ها تاثیر می گذارد (سیدی، 1387).
هنگامی که استاندارد ها یا اررزش های اخلاقی سازمان به طور گسترده ای میان اعضایش رایج شود، موفقیت سازمانی افزایش می یابد. ارزش های اخلاقی سازمان مرتبط با وفاداری یا تعهد کارکنان به سازمانشان است (هانت و همکاران، 1989).
دانش اخلاق حرفه ای با تأکید بر شفاف سازی تبیین اعمال ضد اخلاقی و مسئولیت پذیری در قبال آنها تدوین اصول اخلاقی جامع و ضابطه مند در سازمان را ضروری می کند (سرمدی و شالباف، 1386).
اداره كل ورزش و جوانان و ادارات زیر مجموعه آن به عنوان یک سازمان دولتی، نقش مهمی در برنامهریزی و توسعه ورزش در سطح شهرستان و استان دارند. لذا موضوع اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. به طوری که بهبود اخلاق کاری این سازمان موجب افزایش رفتار شهروندی سازمانی می شود. بنابراین با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر بر آن است تا به این سوال پاسخ دهد که: رابطه اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی از دیدگاه کارکنان اداره کل ورزش و جوانان استان مازندران چگونه است؟
1-4 اهداف پژوهش1-4-1 هدف کلیبررسی رابطه بین اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران.
1-4-2 اهداف اختصاصیبررسی رابطه بین مؤلفه علاقه به کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران.
بررسی رابطه بین مؤلفه پشتکار در کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران.
بررسی رابطه بین مؤلفه روابط انسانی در کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران.
بررسی رابطه بین مؤلفه مشارکت در کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ورزش و جوانان استان مازندران.
1-5 فرضیههای پژوهش1-5-1 فرضیه کلی
بین اخلاق کاری و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران رابطه معنادار وجود دارد.
1-5-2 فرضیه های فرعیبین علاقه به کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران رابطه معنادار وجود دارد.بین پشتکار در کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان اداره کل و ادارات ورزش و جوانان استان مازندران رابطه معنادار وجود دارد.
بین روابط انسانی در محل کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان اداره کل و ادارات ورزش و جوانان استان مازندران رابطه معنادار وجود دارد.
بین مشارکت در کار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران رابطه معنادار وجود دارد.
1-6 قلمرو تحقيقاین پژوهش در سال 92-93 برروی کارکنان ادارات ورزش و جوانان استان مازندران(تنکابن، رامسر، چالوس، محمود آباد، بابلسر، بابل، جویبار، آمل، ساری) صورت گرفته است.
1-7 محدودیت های پژوهشعدم دقت کارکنان در پاسخ به سوالات پرسشنامه که این مورد از دسترس محقق خارج بوده
عدم برخورد صحیح برخی از کارکنان با محقق در هنگام مراجعه
بی تفاوتی برخی از کارکنان در پاسخ گویی به پرسشنامه که باعث هدر رفتن زمان و اضافه شدن هزینه پژوهش شد.
1-8 تعاریف واژهها و اصطلاحات1-8-1 تعاریف نظریدر این قسمت به توضیح در مورد واژگان تخصصی ارائه شده در این فصل می پردازیم:
کارکنان: به تمامی افرادی که به صورت رسمی، قراردادی و پیمانی در ادارات ورزش و جوانان استان مازندران استخدام شده اند و مشغول فعالیت هستند.
اخلاق کاری: مجموعه ای از اصول و ارزش های معنوی که درستی و نادرستی رفتار فرد یا گروه را معین می کند (زاهدی، 1379).
علاقه به کار: به تاثیر پذیری مثبت فرد از شرایط محیطی و هویت کار گفته می شود.
پشتکار در کار: میزان توجه کارکنان به علایق مشروع سازمان که با جدیت و به شیوه ای حرفه ای با حفظ سلامت اقتصادی محیط کار در جهت احقاق آن تلاش کنند.
روابط انسانی: عبارت است از شیوه رفتار کردن و احترام گذاردن به موقعیت های اجتماعی افراد یا گروه های که باعث خلق این موقعیت شده اند. در روابط انسانی سازمان یافته، اختلافات اخلاقی، نژادی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و آموزش مطرح نیست، بلکه احترام گذاردن به فرد و محترم شمردن ارزش های انسانی مهم است (گریفیث، 1374).
مشارکت درکار: کامیابی و سودمندی را برای سازمان به همرا می آمورد و فراگردی است که افراد از طریق آن به دگرگونی دست می یابند و از این طریق، بودن خود را به شدن های دلخواه تبدیل می کنند (طوسی، 1373)
رفتار شهروندی سازمانی: رفتاری اختیاری است که بعنوان بخش الزامی و رسمی شغل کارکنان نبوده اما باعث ارتقاء کارکرد موثر سازمان می شود ( بالنجر و همکاران، 2004). همچنین آن نوع از رفتارهايي است كه فراتر از رفتارهاي از پيش تعريف شده رسمي توسط سازمان مي باشند که مستقيما پاداش داده نمي شوند و يا بوسيله ساختارهاي رسمي شناسايي نمي شوند، اما در موفقيت عملكردي و عملياتي سازمان بسيار مهم هستند (هوی و همکاران، 1989).
نوع دوستی: کمک به دیگر اعضای سازمان در رابطه با مشکلات و وظایف را نوع دوستی گویند؛ مانند کارکنانی که به افراد تازه وارد یا کم مهارت کمک می کنند.
وجدان کاری: به رفتار اختیاری گفته می شود که از حداقل الزامات نقش فراتر می رود؛ مثل فردی که بیشتر از حالت معمول سر وکار می ماند یا کارمندی که وقت زیادی برای استراحت صرف نمی کند.
ادب و ملاحظه: تلاش کارکنان برای جلوگیری از مشکلات تنش های کاری در رابطه با دیگران
روحیه جوانمردی: نشان دادن تحمل و گذشت در شرایط غیرایده آل سازمان، بدون شکایت کردن، به معنی داشتن روحیه جوانمردی است.
رفتار مدنی: تمایل به مشارکت و مسولیت پذیری در زندگی سازمانی و ارائه تصویری مناسب از سازمان فضیلت مدنی است ( پودساکف و همکاران، 2000).
1-8-2- تعارف عملیاتیاخلاق کاری: در این پژوهش اخلاق کاری به وسیله ی پرسشنامه 23سوالی پتی سنجیده شده است.
علاقه به کار: این مولفه به وسیله سوالات 1 تا 6 پرسشنامه پتی در این پژوهش سنجیده شده است.
پشتکار در کار: این مولفه به وسیله سولات 7 تا 12 پرسشنامه پتی دراین پژوهش سنجیده شده است
روابط انسانی در کار: این مولفه به وسیله سوالات 12 تا 17 پرسشنامه پتی دراین پژوهش سنجیده شده است.
مشارکت در کار: این مولفه به وسیله سوالات 18 تا23 پرسشنامه پتی دراین پژوهش سنجیده شده است.
رفتارشهروندی سازمانی: این متغیر به وسیله 15 سوال پرسشنامه اورگان کانوسکی سنجیده شده است
نوع دوستی: این مولفه بوسیله سوالات 1 تا 3 پرسشنامه اورگان و کانوسکی سنجیده شده است.
وجدان: این مولفه بوسیله سوالات 4 تا 6 پرسشنامه اورگان و کانوسکی سنجیده شده است.
جوانمردی: این مولفه بوسیله سوالات 7 تا 10 پرسشنامه اورگان و کانوسکی سنجیده شده است.
رفتار مدنی: این مولفه بوسیله سوالات 11 تا 13 پرسشنامه اورگان وکانوسکی سنجیده شده است.
ادب و ملاحظه: این مولفه بوسیله سوالات 14 تا 15 پرسشنامه اورگان و کانوسکی سنجیده شده است.
205105141732000
2-1-مقدمهدر این بخش ابتدا مطالبی در رابطه با اخلاق کاری، ابعاد و تعریف آن از دیدگاه دانشمندان مختلف بیان خواهدشد، سپس به تعریف رفتار شهروندی سازمانی و انواع آن پرداخته می شود. در خاتمه نیز مدل مفهومی پژوهش ارائه می گردد.
2-2 بخش اول: مبانی نظری پژوهش2-2-1 اخلاق کارییکی از مهم ترین پارمتر ها در موفقیت سازمان اخلاق است. اگرچه انسان ها در مصادیق اخلاق سازمانی و تعریف آن دیدگاه واحدی ندارند، اما همه و همه خواهان موفقیت اند و در کسب موفقیت و موفقیت طلبی همسان هستند. مدیریت، چیزی جز شناخت موانع و راه کارها، جهت برنامه ریزی برای تقویت نقاط قوت و ایجاد فرصت برای افزایش وعامل تسهیل کننده و برطرف کننده مشکلات، مهار، کاهش و یا رفع موانع نیست. اخلاق موضوعی است که هرگز در قاموس زندگی فردی و اجتماعی انسان ها فراموش نشده و نخواهد شد ( خاکی، 1388).
توجه به توانائی رهبران برای مدیریت سازمان های پیچیده امروزی و استفاده از نیروهای انسانی خلاق از جمله مهم ترین دارائی های سازمان های موفق است. مدیران در سازمان های مختلف از روش های مختلفی بهره می برند. از جمله رهبری انتقالی، رهبری مراوده ای، رهبری پرجذبه و پرهیبت، رهبری دیکتاتوری و مستبدانه یا رهبری بینشی و درونگر. نتایج پژوهشات مختلف درباره سازمان های موفق و کارآمد منجر به ارائه این نتیجه شد که مدیریت موثر و مهارت های ارتباطی عامل موفقیت این سازمان هاست. مدیرانی که دارای توانائی درک و کنترل احساسات خود هستند باعث بروز تعهد بالا نسبت به سازمان و القاء اعتماد به نفس در زیردست های می شوند. بنابراین برای کارکنان قابل پذیرش تر و محترم تر هستند (اصفهانی و سوفلو، 2011).
خواسته ها و انتظارات شغلی بر اعمال کاری تاثیر گذار هستند. واضح است که کارگران به منظور پاسخگویی به استانداردهای تعریف شده توسط نقش کار سازمانی تمایل به ابراز رفتار کار تعیین شده دارند ( گورگی و بریف، 1992).
اخیرا حداقل به 2 دلیل تمرکز زیادی بر اخلاق محیط کاری وجود دارد. نخست، اخیرا به شرح خطاهای اخلاقی در شرکت هایی همچون انرون، وردلکام، تی وای سی او توجه شده که به عنوان نتیجه رسمی فرهنگ غیر اخلاقی ایجاد شده توسط مدیران ارشد می تواند رخ دهد. دوم، پژوهشات اخیر نشان داده است که درک رفتار مناسب شرکت می تواند تاثیر مثبتی بر رفتار خرید مشتری بگذارد. براین اساس ضروری است که مدیران یک فرهنگ اخلاقی را ایجاد کنند که کارکنان به رفتار به شیوه ی اخلاقی تشویق شوند (سن و باتاچاریا، 2001).
اصول رفتاری یا همان اخلاق کاری، در خدمت هزاران هدف علمی می باشد که می تواند به انواع کارکنان، از مناطق و فرهنگ های مختلف کمک کند تا بهتر و با کارایی بیشتتر کار کنند، می تواند مرجعی باشد؛ برای تصمیم گیری به شرکت ها فرصت می دهد با کاهش از شمار لایه های سرپرستی به کار ادامه دهند و به هنگام بحران به سرعت و با اتحاد بیشتر واکنش نشان دهند، حتی می تواند در کار گزینش سودمند باشد و به شرکت کمک کند افرادی را جذب نمایند که عاشق خدمت در شرکت هایی هستند که به معیار های جهان شمول پایبتند هستند (شیخ، 2002).
2-2-1-1 مفهوم و تعاریف اخلاق کاریاخلاق از نظر لغوی جمع خلق است که در قرآن هم آمده است. واژه خلق چنان که لغت نامه ها آورده اند عبارت است از: عادت، رویه، سجیه وامثال آن. وقتی می گوییم: خلق من است؛ یعنی عادت کرده ام، روش من است (منوچهر کلهر به نقل از مهدی الوانی و همکاران، 1389 ).
همچنین می توان گفت اخلاق جمع خُلق و خُلق از ماده « خ ل ق» است.از ماده خَلق نیز مشتق می شود. «خَلق» بر شکل ظاهری ایشان ناظر است و «خُلق» برشکل باطنی آن. خَلق صورت است و خُلق سیرت. انسان ها همانگونه که در شکل ظاهری با یکدیگر متفاوتند و بندرت می توان دو نفر کاملا شبیه یکدیگر یافت، از حیث باطنی و نفسانی نیز بسیار متنوعند (قاسم واثقی به نقل از مهدی الوانی و همکاران، 1389).
واژه اخلاق دو کاربرد متمایز دارد: گاهی اخلاق به معنای خلق و خوی، رفتار عادت شده و مزاج به کار می رود، همانگونه که دو واژه انگلیسی عنوان شده در وژانامه، گاهی به معنای عبادت و سجیه به کار می روند. معنای دیگر این واژه ها دانشی است که از حسن و قبح . خوبی رفتار صحبت می کند (احد فرامرز قراملکی، 1382).
اخلاق باید با توجه به ارزش های فردی ارزیابی شود، ارزش هایی که شامل اعتقادات و نگرش های اساسی فرد بوده و تعیی کننده نسبی رفتار فرد باشد. در حوزه تصمیم گیرنده سازمانی، تفاوت عمده بین تصمیم اخلاقی و عادی، میزان تاکیدی است که در هنگام تصمیم گیری بر ارزش های فردی می شود. با این حال دیدگاه ها یا تفسیر های متفاوتی از اخلاق وجود دارد ( تورنسپید، 2002).
علم اخلاق عبارت است از فنی که پیرامون ملکات انسان بحث می کندف ملکاتی که مربوط به قوای نباتی و حیوانی و انسانی اوست،به این فرض بحث می کند که فضائل آن ها را از رذاتلش جدا سازد و ممعلوم می کند کدام یک از ملکات انسان خوب و قضیلت مایه کمال اوست و کدامیک بد و رذیله و مایه نقص اوست، تا آدمی بعد از شناسایی آن ها خود را با فضائل بیاراید و از رذائل دور کند و در نتیجه اعمال نیکی که مقتضای فضائل درونی است انجام دهد تا در اجتماع انسانی ستایش عموم و ثنای جمیل جامعه را به خود جلب نموده، سعادت علمی و عملی خود را به کمال برساند (علیرضا غلامی به نقل از طباطبایی، 1379).
اخلاق در بردارنده مفاهیم و ارزش هایی است که در بیرون از فرد و جامعه شکل گرفته اند، فراتر از اجتماع اند و صاحب نوعی هستی خارجی اند. اخلاق جایی در فاصله میان آگاهی و اشیاست. ارزش هایی چون نیکی و بدی، زیبای و عطوفت جزیی از ساختمان زبان شده اند و به همین دلیل جزیی از ساختمان آگاهی انسان شده اند. اینجاست که سخن گفتن از اجتماع و انسان های ارزش گریز دشوار است. زیرا که زبان گونه ای هستی جهانی و همیشگی دارد. بنابراین انگشت نهادن بر اجتماعی که در آن ارزش ها ناپدید شده باشند امری محال است. ارزش ها زوال ناپذیرند اما معانی و جایگاهشان در نظام های اخلاقی دگرگون می شود ( غلامی، 1388).
آشتون و ارم، اخلاقیات را بدین صورت توصیف می نمایند: اخلاقی بودن و اخلاقی عمل کردن شامل انجام دادن اقداماتی است که در جهت کسب اطمینان از این که رفتار اخلاقی همواره در شرایط اعمال گردد ( آشتون و ارم، 2003).
اخلاق کار ممکن است به عنوان مجموعه ای از باور ها و نگرش های منعکس کننده ی ارزش های اساسی کار تعریف شود، براین باورند که اخلاق کار یک ساخت متحد تنها نیست، اما یک مجموعه ای از باورها و نگرش ها وابسته به رفتار کار می باشد (میلر و همکاران، 2002).
اخلاق کاری به عنوان سیستمی از باور ها، اصول، مبانی، باید ها و نباید ها تعریف می شودکه براساس آن نیک و بد های سازمان مشخص می شود و عمل بد از خوب متمایز می گردد ( الوانی، 1380).
اخلاق می تواند به مکانیزمی ارتباطی بین اجتماع و امور شخصی باشد. رفتار اخلاقی، عادت های کاری خوب، نگرش های کاری مثبت، هماهنگی با دیگر افراد و مهارت های مورد نیاز برای حفظ شغل است. به منظور درک و مفهوم اخلاق کاری، به تقسیم بندی نیروهای کاری اشاره می شود. برخی از افراد تمایل فراوان به تلاش و فعالیت دارند، سکون و آرامش را پسندیده نمی دانند و فضایل اخلاقی آنان در کارهایشان شکوفا می گردد. در مقابل، گروهی هم تمایلی به کار و مجاهدت ندارند و تنها با نیروهای جبری و فشارهای بیرونی باید آنان را به کار وادار کرد. بنابراین اخلاق کاری، متعهد شدن توان ذهنی، روانی و جسمانی فرد یا گروه اندیشه جمعی در جهت اخذ قوا و استعداد درونی گروه و فرد برای توسعه است (رحیم نیا و همکاران، 1389).
اخلاق کاری، مهمترین عامل فرهنگی در توسعه اقتصادی محسوب می شود (خانی جزنی، 1387).
به عبارت دیگرف اخلاق کاری، هنجار فرهنگی است که به انجام کار مناسب و خوب در جامعه، ارزش معنوی مثبت می دهد و براین باور است که کار فی نفسه یک ارزش ذاتی دارد ( رحیم نیا و همکاران، 1389).
به نظر پتی (1995) ویژگی های اخلاق کاری شامل مهارت های میان فردی (محتاط و با ملاحظه)، مقبولیت قطعی وظیفه (تشریک مساعی) ابتکار عمل ( بلند پروازی) و قابل اعتمادی بودن (قابلیت اطمینان ) می باشد (کیگانز، 2009).
2-2-1-2 اخلاق از دیدگاه اسلامی:اصول اخلاقی و اخلاقیات از جمله مباحثی است که به کار گیری آن در جامعه مورد تاکید فراوان اسلام بوده است به طوری که پیامبر اسلام هدف از رسالت خویش را به کمال رساندن مکارم اخلاقی معرفی کرده اند. از اینرو اخلاقیات به عنوان مجموعه ای از ارزش ها، باور ها، اصول، مبانی، باید ها نباید ها می تواند نقش مهمی را در مدیریت اثر بخش ساز مان ها ایفا کند. اخلاق اسلامی یک اخلاق انتزاعی، خشک و بی ارتباط با سلسه نیاز های طبیعی و فطری انسان نیست. از اینرو نه فقط ناظر به تنظیم مناسبات انسان با خدا و عالم ماورا است، بلکه به صورتی چشم گیرتر، بر روابط انسان با خود، با طبیعت و با دیگر انسان ها، تاثیر می گذارد و موجبات طراوت و شادیابی، بالندگی، پویایی، سلامت و پایایی همه عرصه ها و قلمروهای زیستی بشری را فراهم می سازد (سیدی، 1387).
اخلاق کار اسلامی رفتارهایی همچون تکنیک هایی در جهت بدست آوردن بهترین نتیجه از شغل هستند. زمانی که ما در چارچوب اخلاق اسلامی کار می کنیم اشتیاق و انگیزه ای در فرد ایجاد می شود که باعث می شود آنها راضی و بهتر بنظر برسند ( محمد هارون،2012).
از منظر امیر مومنان علی(ع) آنچه مایه برتری آدمیان و سبب والایی شان است، کرامت های اخلاقی است و این کرامت ها در اداره امور نقشی اساسی دارد. روایت شده آن حضرت فرمود: (( بر شما باد به مکارم اخلاقی که آن سبب والایی است)). والایی مردمان و اعتبار آن ها به مکارم اخلاقی در آنان است و کسانی که در جایگاه امور قرار می گیرند، بیش از هر چیز به مکارم اخلاق و بزرگواری های انسانی نیازمندن که روابط انسان ها بدون کرامت های اخلاقی، روابط خشک و نادرست خواهد شد (حقیقت،1388).
اخلاق کار اسلامی به منزله رفتار افراد در محل کار با توجه به چارچوب اسلامی است که شامل تلاش، فداکاری، همکاری، مسئولیت، روابط اجتماعی و خلاقیت فرد می شود و زمانی که نگرش و رفتار فرد سازگار با قوانین و مقررات دین باشد منجر به ارتباط نزدیک با خدا می شود (رحمان و همکاران، 2006).
اخلاق کاری در حالت خاص معتقد به انعکاس نگرش های فرد در جنبه های مختلف کار است، از جمله الویت برای فعالیت و مشارکت، نگرش نسبت به پاداش پولی و غیر پولی و میل به پیشرفت و حرفه ای شدن ( یوسف، 2001).
(ریزک، 2008) بیان می کند که در قرآن و دیگر جنبه های شریعت راه های زیاد برای ساختن یک رویکرد اسلامی اصیل در اخلاق وجود دارد. اشتغال در فعالیت های اقتصادی یک تعهد است. اخلاق کاری اسلامی سزاوار یک پژوهش جدی چون آن یک ایده الی است که مسلمانان به دنبال تحققش هستند.
دوره از ارزش ها مربوط به دوره اخلاق است، اما در حال حاضر تمرکز به طورعمده درعمل کار اجتماعی است، هدف آنها بهبود استراتژی، ابزار و عمل است. بعد از نیم قرن توسعه، درایالات متحده، حرفه کار اجتماعی به سمتی که دوره مشخص توسط یکسری از تلاش ها به منظور توسعه یک اجماع در ارزش های اصلی از کار اجتماعی پیشرفت. نزدیک به نیم قرن پس از افتتاح یک مرکز حرف های، کار اجتماعی شروع به توسعه اصول اخلاقی رسمی، که در ارزش های اصلی حرفه مددکاری اجتماعی مبتنی بود. کارگران اجتماعی همواره نشان دادند علاقه زیادی به ایجاد مجموعه ای از ارزش های اصلی هستند که در این حرفه به عنوان یک ساختار پایه خدمت کرده اند ، ارزشهایی مانند عزت، منحصربه فرد، احترام به فرد، خودمختاری، استقلال، احترام، عدالت، برابری و وحدت (ریمر، 2006).
کار اجتماعی یک رشته است که مبتنی بر ارزش های ساختاری قدرتمند اخلاقی است، حوزه کاراجتماعی به وسیله تعریف این ارزش ها در قواعد اصول کاری وسپس عمل به آن در حال توسعه و بهبود است. می توان استدلال کرد که کسانی که به شدت از اخلاق کار اسلامی حمایت می کنند بیشتر به سازمان خود متعهد هستند و به نوبه ی خود به احتمال بیشتری به استقبال تغییراتی که ارائه می شود می روند، به شرطی که چنین تغییری برای تحول ارزش های اساسی واهداف سازمان بالقوه نباشدو تصور می شود که این حالت نسبت به کسانی که از اخلاق کار اسلامی کمتر حمایت می کنند و کمتر به سازمانشان متعهد هستند و به نوبه خود به احتمال کمتری به استقبال تغییرات ارئه شده می روند به نفع سازمان است (اولیور، 1990 ).
اوریگ معتقد است که ارزش های سنتی و الزامات مذهبی می توانند این اطمینان عمیق را در فرد به وجود آورند که رفتارش اخلاقی است. این ارزش ها و الزامات، نه تنها فعالیت های مربوط به شغل فرد، بلکه تمامی جنبه های زندگی شخص را در بر می گیرند (اوریگ، 2002).
از طرف دیگر، کیفیت یک خدمت، میزان برآورده شدن نیازمندی های مشتریان را نشان می دهد. انسان ها هستند که سازمان ها را می سازند و زمینه های اجتماعی و فرهنگی و اصول و ارزش های فردی آنان که در تصمیم گیری ها مهم می باشند. علاوه براین همانطور که استاینر ها بیان می دارند رفتار اخلاقی برا اثر پنج عامل شکل می گیرد: وضعیت و شرایط کار؛ وظیفه ای که باید انجام گیرد؛ گروه همکاران؛ سبک رهبری و تجربه گذشته (استاینر ها ، 1995).
2-2-1-3 فوائد اخلاق:با اتکا به اصول اخلاقی مدیران قادر می شوند تا تصمیم بگیرند که چه چیزی خوب و چه چیزی بد است. چه کسی در سازمان به راه درست و چه کس راه نادرست را می پیماید. بنابراین مدیران در انجام وظایف خود نظیر تصمیم گیری، ارزشیابی، نظارت، تشویق و تنبیه بدون وجود یک نظام اخلاقی در سازمان نمی توانند با قاطعیت عمل کنند.
اگر اخلاق در زندگی کاری انسان وجود و حضور داشته باشد، کار کردن شیرین و توام با رضایت شغلی و احساس رضایتمندی و خود شکوفایی از یک سو و رضایت مردم و پیشرفت امور و شکوفای کار از دیگر سو می شود. خطرناک ترین رویداد انسانی انحطاط اخلاقی و شکسته شدن مرزهای اخلاقی است که در این صورت هیچ چیز در امان نخواهد ماند و انسانیت انسان فرو می ریزد، و این امر در امور اداری از جایگاهی خطیر و ویژه ای برخوردار است. زیرا وقتی انسان از محدوده فردی خارج می شود و در پیوند با دیگر انسان ها قرار می گیرد و این پیوند صورتی سازمانی می یابد. اگر اخلاق کاری حاکم بر روابط انسانی نباشد، فاجعه چندین برابر می شود. به همین دلیل است که والاترین ملاک در هر سازمان متخلق بودن افراد به اخلاق انسانی است.
نظم و انظباط کری، مهرورزی، دادورزی، حسن خلق و معاشرت، مشورت، تواضع، فروتنی، وفای به عهد، خدمتگزاری به مردم، تکریم ارباب رجوع، خویشتن داری و مدارا با ناملایمت های روزگار و بسیاری از صفات خوب و حسنه دیگر از جمله شیوه هیا مطلوب اخلاقی مورد تاکید اسلام در سازمان ها محسوب می شود (انصاری، 1388).
به طور کلی برنامه های اخلاقی فواید بی شماری دارند از جمله آن می توان شماری از آن ها را برشمرد، مواردی که هر کدام به نوبه خود می توانند سهمی مهم در بالا بردن توان، کارایی و اثر بخشی فردی و سازمانی بر جای گذارند. به همین خاطر در زیر به چند مورد آن پرداخته می شود:
الف) نقش های سازمانی برای مدیریت اخلاق ایجاد می کند.
ب) برنامهای برای ارزیابی جاری نیاز مندی های اخلاقی تدوین می کند.
ج) ارزش های عملیتاتی و رفتار های مورد نیاز ایجاد می کند.
د) رفتارهای سازمانی را با ارزش های عملیاتی هماهنگ می سازد.
ه) آگاهی و حساسیت نسبت به مسائل اخلاقی را به وجود می آورد.
ز) مکانیزم هایی را ایجاد می کند تا معضلات اخلاقی حل و فصل شوند.
ح) ارزایابی جاری را تسهیل و با توجه به برنامه آن را روز آمد می کند.
ط) کمک می کند تا بتوانیم کارکنان را متقاعد کنیم که توجه به اخلاق و اخلاقیات تنها یک عکس العمل بدون تفکر و تعمق نیست که برای خلاصی از گرفتاری یا بهبود تصور عمومی انجام شود.
ی) توجه به اخلاق موجب بهبود اساسی اوضاع برخی از جوامع بشری شده است.
ل) شکل گیری کارهای گروهی قوی تر و افزایش بهره وری را به دنبال دارد.
م) باعث رشد و بالندگی مدیران و کارکنان می شود.
ن) برنامه هی اخلاقی ما را از قانونی بودن خط و مشی های سازمان مطمئن می کند.
ق) برنامه های اخلاقی باعث جلوگیری از اهمال عمل مجرمانه می شود.
ر) به مدیریت ارزش های مطرح در مدیریت کیفیت، برنامه ریزی راهبردی و تنوع در مدیریت کمک می نماید.
ش) برنامه های اخلاقی باعث ایجاد تصویری مثبت از سازمان در نزد مردم می شود.
ت) برنامه های اخلاقی در پی کشف موارد غیر اخلاقی و قانون شکنی ها است تا این قانون شکنی ها گزارش داده شوند. هنگامی که سازمان از وقوع یک قانون شکنی آگاه شود و آن را به مربوط گزارش دهد. آنگاه باعث کاهش جرائم می شود.
ص) توجه به بحث و گفتگو مداوم درباه ارزش ها باعث افزایش روحیه کارگروهی، صداقت در محیط کار می شود. کارکنان احساس می کنند که بین ارزش های آنان و ارزش های مورد نظر سازمان هم خوانی و هماهنگی وجود دارد لذا با انگیزه و عملکرد قوی تر کار می کنند(سلطانی، 1382).
اصول اخلاق کسب و کار این فرض که معنای درست کار کردن را از دید مشتری باید دید را به چالش می کشد و تصریح می کند که درک ذهنی کارکنان از معنای کارشان دارند شرط کافی برای معنی کارشان در نظر گرفته نمی شود چون به هر حال همه تمایل دارند تا یک نوع تعهد اخلاقی را در که در کار خود دارند را به معنی کار دیگران تحمیل کنند و کار دیگران را از دید خود تعریف کنند( پرات و همکاران،2013).
پگسن و همکاران(2003) از مشخصات چند بعدی اخلاق کار برای بررسی مستقیم تفاوت ها در اخلاق کار به عنوان یک تابع یک مرحله ای شغلی استفاده می کردند و همچنین به طور خاص برای تخصیص افراد به سطوح شغلی و نشان دادن تفاوت در سراسر مراحل زندگی شغلی با توجه به ابعاد مختلف اخلاق کاری از متغیر سن استفاده می کردند.
2-2-1-4 مکاتب و نظریه های اخلاق:
مکاتب و نظریه های اخلاقی را به اعتبارات مختلف می توان تقسیم بندی کرد. برای مثال براساس سیر تاریخی یا براساس ملاحظات فرا اخلاقی مانند واقع گرا ( شامل طبیعت گرا و غیر طبیعت گرا ) و غیر واقع گرا بودن، می توان دیدگاه های مختلف را دسته بندی کرد. در اینجا به مباحث اخلاق هنجاری و تفاوت آن با فرا اخلاق پرداخته و در ادامه به تقسیم بندی های ارائه شده پرداخته می شود( شمالی، 1389 ). انواع رهیافت های مختلف علم اخلاق در یک تقسیم بندی به چهار مقوله تقسیم بندی می شود:
اخلاق فلسفی یا فرا اخلاق: از دریچه این رهیافت، در باب پرسش های منطقی، شناختی و معنا شناسی اخلاق، پژوهش می شود، پرسش هایی از قبیل این که “معنای خوب و بد اخلاقی چیست؟” “راه ثبات یا توجیه احکام و گزاره های اخلاقی چگونه است؟” و یا “آیا اخلاق جعلی یا کشفی؟” به طور خلاصه دو مبحث معنا و توجیه عمده مسائل فرا اخلاق را تشکیل می دهند. این رهیافت در مطالعات اخلاقی به مسائل تجربی و تاریخی که در حیطه فعالیت های انسان شناسان، مورخان و جامعه شناسان نمی پردازد، هم چنین به دنبال پاسخ برای پرسش هایی نظیر این که این که “عمل خوب و ارزشمند چه عملی است؟” و یا “چه چیزی متقضای وظیفه یا الزام اخلاقی است؟” برنمی آید و چنین بررسی هایی در فرا اخلاق مورد بحث قرار نمی گیرد. از آن جا که در رهیافت های فرا اخلاقی، به تحلیل و پژوهش فلسفی ماهیت گزاره ها، مفاهیم و احکام اخلاقی پرداخته می شود و به درستی و نادرستی این گزاره ها نظری ندارد، آن را اخلاق فلسفی نیز می توان نامید.
اخلاق هنجاری: این رهیافت به حوزه اخلاق، به دنبال شناسایی و تبین اساسی ترین مبانی و معیار های درستی و نادرستی، و یا خوبی و بدی در احکام اخلاق است. اخلاق هنجاری اغلب با اصطلاحاتی کلی و نظریه های عام، نظیر لذت گرایی، فایده گرایی، وظیفه گرایی و نظریه های دینی به بیان ملاک درستی افعال اخلاقی می پردازد و مطالبی نظیر “عدالت خوب است ” آنچه را برای خود می پسندی برای دیگران نیز بپسند و یا باید به عملی پرداخت که بیشترین فایده را برای بیشترین افراد داشته باشد” در حوزه اخلاق هنجاری قرار می گیرد. در حقیقت وظیفه اصلی اخلاق هنجاری این است طراحی کلی از معیار های عمومی الزام و ارزش ارائه کند.
اخلاق توصیفی: براساس این رهیافت، اخلاق توصیفی برآنست باورها ، اصول اخلاقی مورد قبول شخص، گروه و یا فرهنگی را توصیف کندو تبین نماید. روش پژوهشی که در اخلاق توصیفی به کار می رود، روش تجربی_ توصیفی و علمی تاریخی است. آن گونه که انسان شناسان ، جامعه شناسان ، مورخان و روانشناسان در زمینه های مطالعات اخلاقی از چنین روش هایی استفاده می کنند. از اینرو، گزاره ها و معرفت برآمده از اخلاق توصیفی را می توان علمی_ تاریخی _ توصیفی دانست. آن چنان که توصیه و دستوری را ارائه نمی کند برای مثال گزاره هایی هم چون “از نظر برخی جامعه شناسان عصر اطلاعات، به منظور پیشبرد اهداف جامعه اطلاعاتی گردش آزاد اطلاعات اقدامی پسندیده است” و “یا از نظر ادیان الهی دروغ اقدامی ناپسند است” در حوزه اخلاق توصیفی قرار می گیرند. هدف اخلاق توصیفی، توصیف یا تبیین نظام ها و اصول اخلاقی موجود و عرضه شده از سوی افراد و جوامع، و از رهگذر آن دستیابی به نظریه ای در باب سرشت اخلاقی انسان است.
اخلاق کاربردی: وقتی محققان اخلاق به جای تعیین درستی یا نادرستی امور در کلی ترین حالت ها، به دنبال تشخیص رفتارها و عملکردهای اخلاقی درست در برخی موارد و مسائل خاص عملی باشند، وارد گستره اخلاق کاربردی می شوند، از این رو رهیافت اخلاق کاربردی در پی یافتن قواعدی خاص تر از قواعد و نظریه های عام اخلاقی است، که در شرایط، موضوعات و موارد مشخص و جزئی تر کارایی داشته باشد، هر چند به نظریه هایی عام مطرح در اخلاق هنجاری نیز بی توجه نیست. اصول و قواعدی نظیر عدالت ورزیدن، دروغ گفتن، به حق حیات دیگران احترام گذاشتن، آسیب نرساندن به دیگران و مواردی مقبول عموم نظریه های هنجاری هستند و در اخلاقی بودن آنها اختلاف چندانی مشاهده نمی شوند و فاعل اخلاقی نیز در کاربرد آنها خیلی از موارد با پیچیدگی و دشواری خاصی مواجه نمی شود، اما شناسایی و تشخیص رفتار درست و نادرست در بسیاری از حوزه های علمی، خصوصا با پیشرفت های فناورانه پدید آمده، تصمیم گیری های اخلاقی دشواری را پیش روی محققان علم اخلاق و متخصصان زمینه های گوناگون علوم و فنون قرار می دهد و اتخاذ تصمیم های مناسب در موارد خاص علمی، برخوردار از پیچیدگی ها و ظرافت هایی می باشد که خود موجب پیدایش مسائل و معضلاتی اخلاقی می شوند. این مهم اندیشمندان علم اخلاق را به رهیافت اخلاق کاربردی جلب می نماید ( ثقه الاسلامی، 1388).
هس مر یکی از کاملترین دسته بندی ها را در خصوص اخلاق ارائه کرده است که عبارتند از:
قانون جاویدان: معیار های اخلاقی در قالب یک قانون ابدی ارائه می شند که در کتاب مقدس یا ظاهرا در طبیعت آشکار می شوند و سپس به وسیله رهبران مذهبی یا فلاسفه تفسیر می گردد و عقیده براین است هر شخص باید مطابق این تفسیر عمل کند( هس مرال.تی. به نقل از الوانی و همکاران، 1389)
نفعگرایی (نظریه فجام گرایی): اخلاقی بودن بستگی به نتیجه یک عمل یا تصمیم دارد. اصل آن است که هر شخص باید در جهت خلق منافع بیشتر برای اکثریت مردم عمل کند.
وظیفه گرایی( نظریه آغاز گرایی): اخلاقی بودن بستگی به نتیجه یک عمل یا تصمیم ندارد. اصل این است که در شرایط یکسان هر شخص باید طوری عمل کند که دیگران نیز همانند آن عمل می کنند.
عدالت توزیعی: معیار های اخلاقی براساس واحدی که همانند عدالت است بنا می شوند. هر کس باید طوری عمل کند که توزیع عادلانه تر منافع عملی گردد، زیرا این امر موجب افزایش عزت نفس می شود که برای همکاری اجتماعی ضروری است.
آزادی فردی: معیار های اخلاقی براساس تقدم یک ارزش واحد که شامل آزادی فردی است بنا می شوند. همه باید برای آزادی بییشتر فعالیت کنند زیرا موجب افزایش تبادل گردد که برای بهره وری اجتماعی ضروری است.
2-2-2 رفتار شهروندی سازمانیبا صنعتی شدن دنیای کنونی ضرورت انعطاف پذیری و بهره وری، برای بقاء و موفقیت سازمان ها بیشتر می شود. از اینرو استاندارهای جدیدی باید برای سازمان ها تدوین گردد تا پاسخگوی چالش های جهانی گردد و زمینه مناسبی را برای کارکنان فراهم کند تا بتوانند از مناسب ترین مهارت ها برخوردار باشند. یکی از مفاهیمی که می تواند به کارکنان در این راه کمک کند رفتار شهروندی سازمانی است. در سه دهه گذشته محققان توجه زیادی به مفهوم رفتار شهروندی سازمانی کرده اند (دومینگز، 2013).
رفتار شهروندی سازمانی رفتارهای اختیاری بوده که اجباری نبوده و به دستور سازمان نیز اجرا نمی شوند، آنها شامل یک سری رفتار های هستند که به حفظ سیستم های اجتماعی سازمان کمک کرده و مستقیما از کار گروهی یا سازمان به صورت مستقیم بهره می برند (جین و کوپر، 2012).
هرچند که اولین بار واژه رفتار شهروندی سازمانی بوسیله ارگان و همکارانش در سال 1983 به کار گرفته شد ( کاسترو و همکاران، 2004) ولی قبل از وی افرادی چون کتز و کاهن با تمایز قائل شدن بین عملکرد نقش و رفتارهای نوآورانه و خودجوش در دهه 70و 80 میلادی و قبل تر از آنها چستر برنارد با بیان مفهوم تمایل به همکاری در سال 1938 میلادی، این موضوع را مورد توجه قرار دادند ( پودساکف، 2000).
ابعاد رفتار نوآورانه و خود جوش که به وسیله کنز ارائه گردیده عبارتند از همکاری با دیگران، حفاظت سازمان، ایده های سازنده داوطلبانه، خودآموزشی و حفظ نگرش مطلوب به سازمان ( جکولین و شاپیرو، 2002)
در حال حاضر محققان بیان می دارند که رفتار شهروندی سازمانی یک ساختار چند بعدی بوده که جنبه های مختلفی از رفتار اختیاری و داوطلبانه را که مستقیما در ارتباط با رفتارهای شغلی نبوده را تحت پوشش قرار می دهد. یک چنین رفتارهائی به دو گروه بزرگ تقسیم بندی می شوند: رفتار شهروندی سازمانی چالشی و رفتار شهروندی وابسته. ابعاد وابسته رفتار شهروندی سازمانی باعث افزایش همبستگی گروه، حفظ روابط کاری موجود و نظم و ترتیب موجود می باشد. بر اساس نظر چوئی ابعاد وابستگی، به جوانمردی یا



قیمت: 10000 تومان

—d1526

تعهدنامهی اصالت اثر و رعایت حقوق دانشگاه
اینجانب ویدا حکیمی دانشآموختهی مقطع کارشناسی ارشد رشتهی تربیت بدنی گرایش فیزیولوژی ورزش
دانشکدهی علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه محقق اردبیلی به شمارهی دانشجویی9111173103 که در
تاریخ 19/6/1393 از پایاننامهی تحصیلی خود تحت عنوان بررسی تأثير مصرف زعفران بر استقامت قلبی-تنفسی دانشجويان دختر غيرفعال دانشگاه محقق اردبيلی
دفاع نمودهام، متعهد میشوم که:
1) اين پاياننامه را قبلاً براي دريافت هيچگونه مدرك تحصيلي یا به عنوان هرگونه فعالیت پژوهشی در ساير دانشگاهها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی داخل و خارج از کشور ارائه ننمودهام.
2) مسئولیت صحّت و سقم تمامی مندرجات پایاننامهی تحصیلی خود را بر عهده میگیرم.
3) اين پاياننامه، حاصل پژوهش انجام شده توسط اينجانب میباشد.
4) در مواردي كه از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران استفاده نمودهام، مطابق ضوابط و مقرّرات مربوطه و با رعایت اصل امانتداری علمی، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در متن و فهرست منابع و مآخذ ذكر نمودهام.
5) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده يا هر گونه بهرهبرداري اعم از نشر كتاب، ثبت اختراع و … از اين پاياننامه را داشته باشم، از حوزهی معاونت پژوهشي و فنّاوری دانشگاه محقق اردبیلی، مجوزهاي لازم را اخذ نمايم.
6) در صورت ارائهی مقالهی مستخرج از این پایاننامه در همايشها، کنفرانسها، سمینارها، گردهماییها و انواع مجلات، نام دانشگاه محقق اردبیلی را در كنار نام نويسندگان (دانشجو و اساتید راهنما و مشاور) ذکر نمایم.
7) چنانچه در هر مقطع زماني، خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن (منجمله ابطال مدرك تحصيلي، طرح شکایت توسط دانشگاه و …) را ميپذيرم و دانشگاه محقق اردبیلی را مجاز میدانم با اينجانب مطابق ضوابط و مقرّرات مربوطه رفتار نماید.
نام ونام خانوادگی دانشجو: ویدا حکیمی
امضا
تاریخ:19/6/1393
تمامی حقوق مادّی و معنوی مترتب بر نتایج، ابتکارات، اختراعات و نوآوریهایِ ناشی از انجام این پژوهش، متعلق به دانشگاه محقق اردبیلی میباشد. نقل مطلب از این اثر، با رعایت مقرّرات مربوطه و با ذکر نام دانشگاه محقق اردبیلی، نام استاد راهنما و دانشجو بلامانع است.

1901825-45720
دانشکدهی علوم تربیتی و روان شناسی
گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی
پایاننامه برای دریافت درجهی کارشناسی ارشد
در رشتهی تربیت بدنی گرایش فیزیولوژی ورزش
عنوان:
بررسی تأثير مصرف زعفران بر استقامت قلبی-تنفسی دانشجويان دختر غيرفعال دانشگاه محقق اردبيلی
استاد راهنما:
دکتر عباس معمارباشی
استاد مشاور:
دکتر معرفت سیاهکوهیان
پژوهشگر:
ویدا حکیمی
تابستان 93
2105660-288925
دانشکدهی علوم تربیتی و روان شناسی
گروه آموزشی تربیت بدنی و علوم ورزشی
پایاننامه برای دریافت درجهی کارشناسی ارشد
در رشتهی تربیت بدنی گرایش فیزیولوژی ورزش
عنوان:
بررسی تأثير مصرف زعفران بر استقامت قلبی-تنفسی دانشجويان دختر غيرفعال دانشگاه محقق اردبيلی
پژوهشگر:
ویدا حکیمی
ارزيابي و تصويب شدهی كميتهی داوران پاياننامه با درجهی عالی
نام و نام خانوادگی مرتبهی علمی سمت امضاء
دکتر عباس معمارباشی دانشيار استاد راهنما و رییس کمیتهی داوران دکتر معرفت سیاه‌کوهیان استاد استاد مشاور دکنر لطفعلی بلبلی دانشيار داور تابستان 93

تقدیم به عزیزانم
پدرم
مادرم
که وجودشان امید موفقیت را در من زنده نگاه داشته
و با همراهی صبورانه خود همواره مرا یاوری مهربان هستند.

سپاسگزاري
سپاس خداوندی که لطف بیکرانش در تک تک روزهای زندگیم امید راهم بوده است و در سایه
الطافش
به این مهم دست یافتم.
با سپاس فراوان از استاد بزرگوار جناب آقای دکتر معمارباشی
که در همه شرایط مرا از راهنمایی های بی‌دریغشان بهره‌مند ساخته اند.
افتخار شاگردی ایشان همواره موجب سرافرازی‌ام بوده است.
همچنین از جناب پرفسور سیاهکوهیان که هدایت این پژوهش را بر عهده داشتند و دکتر بلبلی که با وجود مشغله فراوان زحمت داوری این پژوهش را بر عهده گرفتند تشکر و قدردانی می‌نمایم.
در نهایت سپاسگذارم از دوست خوبم صبا رزاق زاده و
دانشجویان شرکت کننده در این طرح که مرا در اجرای این پژوهش یاری رساندند.
نام خانوادگي دانشجو: حکیمی نام: ویدا
عنوان پاياننامه: بررسی تأثير مصرف زعفران بر استقامت قلبی -تنفسی دانشجويان دختر غير فعال دانشگاه محقق اردبيلی
استاد راهنما: دکتر عباس معمارباشی
استاد مشاور: دکتر معرفت سیاه‌کوهیان
مقطع تحصيلی: کارشناسی ارشد رشته: تربیت بدنی و علوم ورزشی
گرايش: فیزیولوژی ورزش دانشگاه: محقق اردبيلي
دانشكده: علوم تربیتی و روانشناسی تاريخ دفاع: 19/6/1393 تعداد صفحات:83
چكيده:
ورزشکاران پیوسته در جستجوی راهکار‌‌‌هاي برای بهبود عملکرد ورزشی خود بوده‌اند. یکی از روشهایی که می‌تواند سبب توسعه عملکرد ورزشی شود و ورزشکاران را از لحاظ فیزیکی و روانی برای فعاليت ورزشي آماده ‌کند استفاده از مکمل‌‌های گیاهی است. هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر مکمل زعفران بر روی فاکتورهای استقامت قلبی_تنفسی در زنان غیر‌‌ورزشکار بود. پس از تکمیل پرسشنامه تندرستی و فعالیت بدنی و اجرای تست یک مایل دویدن، از میان افراد واجد شرایط 14 نفر از دانشجویان دختر غیرفعال دانشگاه محقق (با میانگین سنی 38/1± 7/20 سال و شاخص توده بدنی 8/1±1/21) انتخاب شدند و در 3 مرحله آزمون بروس را بر روی دستگاه نوارگردان متصل به دستگاه تجریه وتحلیل گازهای تنفسی به فاصله یک هفته از یکدیگر اجرا کردند. در این تحقیق آزمودنی‌ها در مرحله اول یک هفته پس از مصرف دارونما و در مرحله دوم یک هفته پس از مصرف روزانه300 میلی‌گرم کلاله گل زعفران تستها را اجرا نموده و متغیرهای مورد نظر اندازه‌گیری شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون تحلیل کوواریانس و تصحیح بونفرونی استفاده شد. نتایج نشان داد که مصرف 300 میلی‌گرم زعفران به مدت یک هفته باعث افزایش معنی‌داري درVO2 ،VO2max ، نبض اکسیژن، زمان واماندگی و کاهش معنی‌دار در فشار خون و ضربان قلب در حالت استراحت شد و همچنین افزایش معنی‌دار در اکسیداسیون چربی و کاهش معنی‌دار مصرف انرژي از کربوهیدارت طی اجرای تست بروس متعاقب مصرف زعفران مشاهده شد و HRDP و ضربان قلب یک دقیقه پس از فعالیت پس مصرف زعفران تغییر معنی داری نداشته است(05/0 p< ). در نتیجه، به نظر می‌رسد مصرف زعفران احتمالا اثر ارگوژنیکی بر عملکرد قلبی_تنفسی دانشجویان دختر غیرفعال دارد و احتمالا تاثير ارگوژنيكي بارزي در ورزشهاي استقامتي خواهد داشت.
كليد واژهها: استقامت قلبي-تنفسي، حداکثر اکسیژن مصرفی، زعفران، گازومتری
فهرست مطالب
شماره و عنوان مطالب صفحه
فصل اول: کلیات پژوهش
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………2
1-1- تعریف مساله ……………………………………………………………………………………………………………………………………….3
1-2- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-3- ضرورت و اهمیت تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-4- اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
1-4- 1- هدف کلی ………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
1-4- 2- اهداف اختصاصی………………………………………………………………………………………………………………………. 9
1-5- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 9
1-6- محدودیت های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………….10
1-6-1- محدودیت های قابل کنترل……………………………………………………………………………………………………….. 11
1-6-2- محدودیت های غیر قابل کنترل…………………………………………………………………………………………………. 11
1-7- تعریف واژه ها و اصطلاحات…………………………………………………………………………………………………………….. 11
1-7-1- زعفران ………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
1-7-2- دارونما ………………………………………………………………………………………………………………………………………….12
1-7-3- حداکثر اکسیژن مصرفی ………………………………………………………………………………………………………………12
1-7-4- نقطه شکست ضربان قلب……………………………………………………………………………………………………………..12
1-7-5- نسبت تبادل تنفسی …………………………………………………………………………………………………………………….13
1-7-6- نبض اکسیژن ………………………………………………………………………………………………………………………………..13
1-7-7- افراد غیر فعال………………………………………………………………………………………………………………………………..13

فصل دوم: مبانی نظری پژوهش

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 15
2-1- بخش اول……………………………………………………………………………………………………………………….. 15
2-1-1- آمادگی قلبی تنفسی …………………………………………………………………………………………… 15
2-1-2- عوامل موثر بر عملکرد استقامتی ……………………………………………………………………….. 16
2-2- بخش دوم……………………………………………………………………………………………………………………….. 18
2-2-1-ترکیبات زعفران…………………………………………………………………………………………………… 18
2-2-1-1- کروسین ………………………………………………………………………………………………………… 19
2-2-1-2- پیکروکروسین ………………………………………………………………………………………………. 20
2-2-1-3- سافرانال……………………………………………………………………………………………………………20
2-2-2- خواص دارویی…………………………………………………………………………………………………………. 21
2-2-3- مضررات مصرف بیش از حد زعفران……………………………………………………………………….. 22
2-2-4-پیشینه تحقیقات به عمل آمده در رابطه زعفران ……………………………………………………. 23
2-2-4-1- اثرات ضد افسردگی ……………………………………………………………………………………….. 23
2-2-4-2- اثر تقویتی بر یادگیری و حافظه …………………………………………………………………….. 24
2-2-4-3- اثر قلبی- عروقی و تنفسی …………………………………………………………………………………. 24
2-2-4-4- اثر آنتی اکسیدانی و حفاظت از سلول ها……………………………………………………….. 25
2-2-4-5- اثر بر دستگاه گوارش ……………………………………………………………………………………… 26
2-2-4-6- اثر بر دستگاه تولید مثل ………………………………………………………………………………….. 26
2-2-4-7- اثر بر دستگاه ایمنی ……………………………………………………………………………………….. 27
2-2-4-8- اثر ضد درد و ضد التهاب………………………………………………………………………………….. 27
2-2-4-9- اثر بر کوفتگی عضلانی ناشی از ورزش ………………………………………………………… 28 2-3- بخش سوم……………………………………………………………………………………………………………………. 29
2-3-1- عوامل ارگوژنیگ………………………………………………………………………………………………… 29
2-3-2- تاثیر مکمل های گیاهی بر روی استقامت قلبی تنفسی…………………………………. 29
2-4- خلاصه و جمع بندی مهمترین مطالب………………………………………………………………………… 33
فصل سوم: مواد و روش پژوهش
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………… 35
3-1- روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………… 35
3-2- روش آماری ………………………………………………………………………………………………………………… 35
3-3- نمونه پژوهشی و نحوه گزینش …………………………………………………………………………………….35
3-4- وسایل و ابزارهای مورد نیاز………………………………………………………………………………………….. 37
3-4-1- ابزارهای فیزیکی و نرم افزارها ………………………………………………………………………………37
3-4-2- فرم ها …………………………………………………………………………………………………………………..37
3-5- روش جمع آوری اطلاعات …………………………………………………………………………………………. 38
3-5-1-روش مصرف زعفران و دارونما ………………………………………………………………………………. 39
3-5-2- اندازه گیری ها …………………………………………………………………………………………………….. 40
3-5-2-1- اندازه گیری سن آزمودنی ها ……………………………………………………………………….. 40
3-5-2-2- اندازه گیری قد و وزن …………………………………………………………………………………. 40
3-5-2-3- اندازه گیری درصد چربی …………………………………………………………………………….. 40
3-5-2-4- روش اندازه گیری فشارخون……………………………………………………………………………41
3-5-2-5- روش اندازه گیری و ارزیابی گازهای تنفس…………………………………………………. 42
3-5-2-6- اجرای پروتکل بروس ……………………………………………………………………………………. 42
3-5-2-7- روش ثبت ضربان قلب فعالیت………………………………………………………………………..43
3-6- تجزیه و تحلیل اطلاعات خام……………………………………………………………………………………………43
3-7- روش تحلیل آماری ………………………………………………………………………………………………………… 44
3-8- شماتیک طرح تحقیق …………………………………………………………………………………………………….. 45
فصل چهارم: نتایج و یافته های پژوهش
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 47
4-1- توصیف یافته های پژوهش ………………………………………………………………………………………….. 47
4-1-1- توصیف ویژگی های آزمودنی ها ………………………………………………………………………….. 47
4-1-2- توصیف نتایج آنالیز گازهای تنفسی …………………………………………………………………….. 48
4-1-2-1- توصیف نتایج حداکثر آنالیز گازهای تنفسی ………………………………………………….48
4-1-2-2- مقادیر نتایج آنالیز گازهای تنفسی تقسیم بر وزن آزمودنی ها ……………………. 49
4-1-2-3- مقادیر نتایج حداکثر آنالیز گازهای تنفسی پس از حذف 60 ثانیه اول……….50
4-1-2-4- مقادیر نتایج حداکثر آنالیز گازهای تنفسی در زمان های مساوی…………………51
4-1-2-5- مقادیر نتایج حداکثر آنالیز گازهای تنفسی در زمان 2 الی 5 دقیقه…………… 52
4-2- آزمون فرضیه های تحقیق ……………………………………………………………………………………….53
4-2-1- آزمون فرضیه‌ی اول……………………………………………………………………………………………….53
4-2-2- آزمون فرضیه‌ی دوم……………………………………………………………………………………………….54
4-2-3- آزمون فرضیه‌ی سوم ……………………………………………………………………………………………. 56
4-2-4- آزمون فرضیه‌ی چهارم …………………………………………………………………………………………….57
4-2-5- آزمون فرضیه‌ی پنجم …………………………………………………………………………………………… 58
4-2-6- آزمون فرضیه‌ی ششم………………………………………………………………………………………………..60
4-2-7- آزمون فرضیه‌ی هفتم……………………………………………………………………………………………….61
4-2-8- آزمون فرضیه‌ی هشتم……………………………………………………………………………………………….62
4-2-9- آزمون فرضیه‌ی نهم ………………………………………………………………………………………………… 63
4-2-10- آزمون فرضیه‌ی دهم …………………………………………………………………………………………….. 64
4-2-11- آزمون فرضیه‌ی یازدهم ……………………………………………………………………………………………65
4-2-12- آزمون فرضیه‌ی دوازدهم ………………………………………………………………………………………… 65
4-2-13- آزمون فرضیه‌ی سیزدهم …………………………………………………………………………………………..68
4-3- خلاصه نتایج ………………………………………………………………………………………………………………………….70
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….70
5-1- بحث …………………………………………………………………………………………………………………………………………….73
5-2- نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 76
5-3- پیشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………………………… 76
5-3-1- پیشنهادات کاربردی …………………………………………………………………………………………………………. 76
5-3-2- پیشنهادات پژوهش …………………………………………………………………………………………………………… 77
منابع و ماخذ ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 78
پیوست ها …………………………………………………………………………………………………………………………………………..83
فهرست جدولها
شماره و عنوان جدول صفحه
جدول 1 –2.ترکیبات تقریبی ادویه زعفران …………………………………………………………………………………………………….. 19
جدول2– 2.مصارف زعفران در صنعت دارویی و پزشکی ………………………………………………………………………………… 22
جدول3–1.مراحل تست بروس ……………………………………………………………………………………………………………………….. 43
جدول4–1. مقادیر میانگین و انحراف استاندارد ویژگی های جسمانی آزمودنی ها ………………………………………. 47 جدول4– 2. مقادیر حداکثر نتایج آنالیز گازهای تنفسی در حین اجرای تست بروس ………………………………….. 48
جدول4–3. مقادیر حداکثر نتایج آنالیز گازهای تنفسی تقسیم بر وزن آزمودنی ها ……………………………………… 49
جدول4–4. مقادیر حداکثر نتایج آنالیز گازهای تنفسی بعد از حذف مقادیر اولیه ……………………………………….. 50
جدول4–5. مقادیر حداکثر نتایج آنالیز گازهای تنفسی در زمان های مساوی ……………………………………………….51
جدول4–6. مقادیر حداکثر نتایج آنالیز گازهای تنفسی حین فعالیت در زمان های 120الی 300ثانیه ………. 52 جدول4–7. مقادیرمیانگین و انحراف معیار ضربان قلب پیش از فعالیت ………………………………………………………….53
جدول4–8. مقادیرمیانگین و انحراف معیار ضربان قلب 1 و 12 دقیقه پس از فعالیت …………………………………..55
جدول4–9.مقادیر آستانه تهویه ……………………………………………………………………………………………………………………….. 57
جدول4–10.مقادیر زمان واماندگی ………………………………………………………………………………………………………………….. 58
جدول4–11.مقادیر فشار سیستولی خون در حالت استراحت ………………………………………………………………………… 59
جدول4–12.مقادیر فشار ذیاستولی خون در حالت استراحت ………………………………………………………………………… 60
جدول4–13.مقادیرRER حین اجرای تست بروس ……………………………………………………………………………………… 61
جدول4–14.مقادیرVO2MAX ………………………………………………………………………………………………………………………… 62
جدول4–15.مقادیر HRDP …………………………………………………………………………………………………………………………. 63
جدول4–16.مقادیر حداکثر نبض اکسیژن ……………………………………………………………………………………………………… 64 جدول4–17.مقادیر حداکثر METS………………………………………………………………………………………………………….. 66
جدول4–18.میزان اکسیداسیون کربوهیدرات حین اجرای تست بروس ……………………………………………………. 67
جدول4–19.میزان اکسیداسیون چربی حین اجرای تست بروس ……………………………………………………………… 68
جدول4–20.خلاصه نتایج ……………………………………………………………………………………………………………………………70
فهرست شکلها
شماره و عنوان شکل صفحه
شکل 2 –1.ساختار شیمیایی کروسین …………………………………………………………………………………………………… 20
شکل 2 – 2.ساختار شیمیایی پیکوکروسین ………………………………………………………………………………………….. 20
شکل 2 –3.ساختار شیمیایی سافرانال …………………………………………………………………………………………………… 21
شکل 3 –1. دستگاه قد و وزن سنج سکا ……………………………………………………………………………………………….. 40
شکل 3 –2.کالیپر مدل پویا ……………………………………………………………………………………………………………………..41
شکل3 –3.دستگاه فشار سنج دیجیتال ………………………………………………………………………………………………….. 41
شکل 3 –4.ضربان سنج پولار ……………………………………………………………………………………………………………….. 43
شکل 4 –1.مقایسه مقادیر ضربان قلب پیش از فعالیت ……………………………………………………………………….. 54
شکل 4 –2.مقایسه مقادیر ضربان قلب1 دقیقه پس از فعالیت ……………………………………………………………. 55
شکل 4 –3. مقایسه مقادیر ضربان قلب 12دقیقه پس از فعالیت ……………………………………………………………56
شکل 4 –4. مقایسه زمان واماندگی ……………………………………………………………………………………………………….. 58
شکل 4 –5. تغییرات فشار سیستولیک خون در حالت استراحت …………………………………………………………. 59
شکل 4 –6. تغییرات فشار دیاستولیک خون در حالت استراحت ……………………………………………………………60
شکل 4 –7. مقایسه مقادیر حداکثر تبادل تنفسی ………………………………………………………………………………… 61
شکل 4 –8. مقایسه مقادیر حداکثر اکسیژن مصرفی …………………………………………………………………………….. 63
شکل 4 –9. مقایسه نقطه شکست ضربان قلب ……………………………………………………………………………………… 64
شکل 4 –10. مقایسه مقادیر حداکثر نبض اکسیژن ……………………………………………………………………………… 65
شکل 4 –11. مقایسه مقادیر حداکثرMETS ……………………………………………………………………………………… 66
شکل 4 –12. مقایسه میزان اکسیداسیون کربوهیدرات حین اجرای تست بروس…………………………………..67
شکل 4 –13. مقایسه میزان اکسیداسیون چربی حین اجرای تست بروس…………………………………………… 68
فصل اول:
کلیات پژوهش

مقدمه
امروزه رقابت شدیدی بین ورزشکاران در کشورهای مختلف برای کسب عنوان‌های قهرمانی در بازی‌های المپیک، جهانی و قاره‌ای وجود دارد و تلاش برای بهبود عملکرد ورزشکاران، دانشمندان علوم ورزشی را نیز به فعالیت بیشتر در این بخش واداشته و پژوهش در علوم ورزشی را فزونی بخشیده است. طی سالیان اخیر بررسی مزایا و تأثیرات مثبت و منفی مصرف مکمل‌های تغذیه‌ای بر عملکرد ورزشی در کانون توجه صاحب‌نظران رشته علوم ورزشی قرار گرفته است. همچنین با توجه به سخت گیری‌های آژانس بین‌المللی ضددوپینگ در مورد مصرف مواد و ترکیبات ممنوعه، توجه محققان و ورزشکاران به مکمل‌های غذایی و ترکیبات گیاهی جلب شده است تا شاید به کمک آنها بتوانند عملکرد ورزشی را بهبود ببخشند و در رقابت های ورزشی نتیجه بهتری کسب کنند.
اولین نوشته‌ها در زمینه گیاهان دارویی به حدود 5000 سال پیش به زمان سومری‌ها باز می‌گردد. بنابراین قرن‌هاست که مردم از گیاهان برای بهبود و سلامت خویش استفاده می‌کنند. در طول تاریخ گیاهان به عنوان غذا یا دارو در جهت درمان و یا پیشگیری استفاده شده‌اند (swerdiow, 2000). گیاهان دارویی به دلیل وجود مواد موثر و همراه بودن آنها با مواد دیگر پیوسته از یک حالت تعادل بیولوژیک برخوردار می‌باشد بنابراین مصرف به اندازه آن‌ها در بدن انباشته نشده و اثرات جانبی به بار نمی‌آورد.
گیاهان دارویی امروزه به شکل ویژه‌ای مورد توجه قرار گرفته‌اند و مطالعات زیادی بر روی آنها به منظور تولید داروهای مختلف و جدیداً مکمل‌های غذایی صورت گرفته است که استفاده از برخی از آنها به شکل مکمل باعث بهبود عملکرد ورزشی و برخی تأثیر مثبتی نداشته‌اند. ابراهیم و همکاران (2000) نشان دادند مکمل سیر به دلیل جلوگیری از تجمع پلاکتها و فعال شدن فاکتورهای فیبرینولیز و افزایش سیالیت خون باعث افزایش حداکثر اکسیژن مصرفی (VO2max) می‌شود. درمطالعه‌ای که بر جینسینگ انجام شد به این نتیجه رسیدند که مصرف روزانه 200 میلی‌گرم مکمل جینسینگ به مدت ٣ هفته در جوانان سالم با توان ورزشی متوسط و رژیم غذایی معمولی اثر قابل توجه و معنی‌داری در افزایش VO2max نداشته است ( jason et al., 1996).
1-1-تعریف مساله
استقامت قلبی _تنفسی ضمن اینکه از عوامل مهم تندرستی است یکی از اجزای اصلی آمادگی جسمانی است که سهم بسزایی در افزایش قابلیت‌های ورزشکاران، خصوصاً در ورزش‌های استقامتی دارد. آمادگی قلبی_تنفسی توانایی قلب برای ارسال حجم کافی خون غنی از اکسیژن به سمت عضلات و مصرف هر چه بیشتر آن در حین فعالیت جسمانی است. برای بهبود آمادگی قلبی_تنفسی همراه تمرینات منظم و تغذیه مناسب، استفاده از برخی مکمل‌های مجاز می‌تواند مفید واقع شود. از جمله روش‌های موجود برای افزایش استقامت قلبی _عروقی استفاده از مکمل‌های کربوهیدراتی، مصرف ویتامین‌ها، بارگیری سدیم بی‌کربنات، استروییدهای آنابولیکی، موسیقی، … می‌باشد. علاه بر موارد ذکر شده، استفاده از مکمل‌های گیاهی نیز جهت بهبود استقامت قلبی_تنفسی به علت اثر بخشی مثبت و عوارض کمتر اخیراً مورد توجه زیاد محققین قرار گرفته است. از این گونه گیاهان می‌توان به زعفران، گوارنا، سیر، جینسینگ، جینگوبیولبا، مریم گلی، زیره کوهی و … اشاره کرد.
زعفران با نام علمی (Crocus sativus) و نام عمومی (saffron) از خانواده زنبقیان (iridaceas) گیاهی علفی، چند ساله، بدون ساقه که ریشه پیازی دارد و به گل سلامتی، سلطان ادویه ها و طلای سرخ معروف است. کلاله خشک آن به عنوان طعم دهنده و چاشنی غذایی در اکثر کشورهای جهان مصرف می شود.
زعفران علاوه بر این که یک چاشنی غذایی پر مصرف است، اثرات فارمالوژیک متعددی نیز دارد و یک دارویی قوی محسوب می‌شود زیرا با مقادیر کم روزانه 100میلی گرم زعفران یا 30 میلی‌گرم پودر عصاره هیدروالکلی زعفران از راه خوراکی در انسان می‌تواند اثرات فارماکولوژیک قابل توجه ایجاد کند (کیان بخت، 2008).
عصاره زعفران شامل ترکیبات زیادی از جمله α-کروستین، کروسینها که شامل کروسین، دی کروستین، تریکروستین، پیکرو کروستینو سافرانال است. کاروتونوییدهای مانند بتاکاروتن و لیکوپن و گزانتن و ویتامین ها به خصوص ریبوفلاوین و تیامین نیز در زعفران یافت میشود. کروسین، کروستین و سافرانال مواد موثر اصلی زعفران هستند که فعالیت های فارماکولوژیکی و اثرات درمانی را به آنها نسبت می‌دهند (کیان بخت، 1387).
زعفران به علت قدمت طولانی در طب سنتی از ارزش خاصی برخوردار است و به همین جهت نیز مبنای تحقیقات علمی جدید قرار گرفته و خواص آن در تحقیقات فراوانی مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهشهای جدید نشان می‌دهند که زعفران و مواد موثر آن دارای اثرات حفاظت کننده قلب (رضوی و همکاران،1392)، ضدتوموری (Premkumar et al., 2003)، آنتی اکسیدانی(Pham & Cormier, 2000)، تقویت کننده حافظه و یادگیری (abe & Satio, 2000)، ضد درد و ضد التهاب (اربابیان و همکاران، 2009)، ضد تشنج (حسین زاده و طالب‌زاده،2006)، ضد افسردگی (آخوندزاده و همکاران، 2006)، پایین آورنده فشار خون (ایمن شهیدی و همکاران، 2009)، کاهش دهنده قند و چربی خون (Sheng et al., 2006) و افزایش دهنده اکسیژن رسانی به بافتها (Grisolia, 1974)، گشاد کننده برونش (بسکابادی و اصلانی، 2000) و … است. همچنین در طب سنتی ذکر شده است که زعفران قادر است سلامت قلب و عروق را تأمین نماید (رضوی و همکاران، 1392).
امام قریشی و همکاران در سال (1390) در تحقیقی با عنوان اثر تجویز تحت مزمن عصاره‌های آبی و هیدروالکلی زعفران استهبانات فارسی بر تست شنا در موش سوری نشان دادند که تجویز عصاره آبی و همچنین عصاره الکلی زعفران باعث افزایش زمان شنا کردن در موش سوری گردید و علت آن را اثر ضد افسردگی زعفران و تأثیر آن به سیستم اپی‌نفرین عنوان داشتهاند.
در تحقیق فاتحی و همکاران (2006) عصاره اتانولی و آبی زعفران فشار متوسط خون شریانی را در موش صحرایی بیهوش شده کاهش داد که علت آن را تأثیر عصاره زعفران به مقاومت محیطی عروق دانسته اند.
نتایج تحقیق بسکابادی و همکاران (2006) نشان داد که زعفران به تراشه جدا شده خوکچه هندی اثر اتساعی نسبتا قوی داشته که قابل مقایسه و حتی بالاتر از تیوفیلین است و سافرانان تا اندازه‌ی مسئول این اثر زعفران بوده است. در مطالعاتی نشان داده شد که کروسین خاصیت ضد آترواسکلروز دارد و مانع از افزایش تری گلیسریدها، LDL، کلسترول در سرم خون می‌شود.
نتایج پژوهش معمارباشی و رجبی (1391) که بر روی 24 نفر از دانشجویان غیر فعال دانشگاه محقق انجام شد نشان داد که مصرف 300 میلی گرم سرگل زعفران به مدت ده روز مانع از کاهش حداکثر قدرت ایزوتونیک و ایزومتریک متعاقب یک جلسه فعالیت عضلانی اکسنتریک می‌شود. که دلایل احتمالی این افزایش نیرو را آثار متسع کننده عروق، احتمال خون رسانی بهتر به عضلات و نیز افزایش اکسیژن رسانی بر اثر زدایش رادیکالهای آزاد عضله بر اثر مصرف زعفران دانستهاند.
یافته‌های پژوهشی نشان داد که مصرف مکمل زعفران همراه با فعالیت شدید بدنی باعث افزایش آنزیم سوپراکسایددیسموتاز و کاهش آنزیم کاتالاز می‌شود (مرادی و همکاران 1390).
سوپر اکساید دیسموتاز و کاتالاز 2 آنزیم هايي هستند که می‌توانند راديكال آزاد اکسیژن ناشی از زنجیره انتقال الکترون را تجزیه نمایند و مهمترین عملکرد آنها در قلب، برداشت رادیکال آزاد است که از این طریق می توانند به سلامت و عملکرد قلب کمک کنند.
با توجه به خواص فوق العاده مفید زعفران و مواد موثره آن و تأثیرات مطلوبی که بر سلامت سیستم قلبی_تنفسی دارد و به دلیل این که هیچ پژوهشی در زمینه تأثیر زعفران بر فاکتورهای استقامت قلبی_تنفسی صورت نگرفته است، تحقیق حاضر با هدف بررسی تأثیر مصرف مکمل زعفران بر شاخص‌های استقامت قلبی- تنفسی طراحی و اجرا شده است.
1-2-فرضیات تحقیق:
1. مصرف زعفران بر ضربان قلب پیش آزمون دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
2. مصرف زعفران بر ضربان قلب پس آزمون دختران غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
3. مصرف زعفران برآستانه تهویه (VT) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
4. مصرف زعفران بر زمان واماندگی دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
5. مصرف زعفران بر فشار خون سيستوليك دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
6. مصرف زعفران بر فشار خون دياستوليك دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
7. مصرف زعفران برتبادل تنفسی (RER) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
8. مصرف زعفران برحداکثر اکسیژن مصرفی (VO2MAX) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنیداری دارد.
9. مصرف زعفران بر نقطه شکست ضربان قلب دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
10. مصرف زعفران بر مقادیر حداکثر نبض اکسیژن ((o2pulse دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
11. مصرف زعفران بر میزان METSحین اجرای تست بروس دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
12. مصرف زعفران بر میزان اکسیداسیون کربوهیدرات حین اجرای تست بروس دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
13. مصرف زعفران بر میزان اکسیداسیون چربی حین اجرای تست بروس دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.

1-3-ضرورت و اهمیت تحقیق
موفقیت و پیروزی در رقابت‌ها و فعالیت‌های ورزشی می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله تمرین و ویژگی‌های ژنتیکی باشد. تغذیه مناسب و استفاده از مکمل‌های مجاز از جمله عوامل دیگری است که می‌تواند کارایی و عملکرد افراد را تحت تأثیر قرار دهد به عنوان مثال استفاده از کافئین ممکن است باعث افزایش کارایی ورزشکاران استقامتی گردد (دشتی و همکاران، 1387). ورزشکاران تمایل زیادی برای مصرف مکمل‌های که بتوانند انرژی مورد نیاز فعالیت‌های طولانی مدت را تأمین کنند، دارند حال آنکه استفاده از برخی مکمل‌های ورزشی عوارض جانبی برگشت ناپذیری دارند و حتی مصرف برخی مکمل‌های غذايی در ورزشکاران به خصوص در سطوح بالا منجر به دوپينگ ناخواسته میشود. بنابراین امروزه تحقیقات زیادی به منظور تهیه مکمل‌های ورزشی با بیشترین بازدهی و کمترین عوارض صورت گرفته است. گیاهان دارویی از قدیم به عنوان منابع مهم درمانی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند و امروزه به شکل ویژه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. زعفران در ایران دارای وسعت کشت زیادی است و به عنوان چاشنی و ادویه توسط عموم مردم استفاده می‌شود. دانشمند و پزشک بزرگ (ابوعلی‌سینا) استفاده گیاه زعفران را به عنوان دارو بسیار توصیه کرده است (مرادی وهمکاران، 1391).
کروستین که یکی از ترکیبات موجود در زعفران است می‌تواند انتشار اکسیژن را به بافت‌های مختلف افزایش دهد. کروستین در آزمایشات مختلف سرعت انتشار اکسیژن را در پلاسما در عرضه اکسیژن به سلول‌های آندوتلیال مویرگ‌ها در سگهای دچار آسیب تجربی نخاع، گربه‌های دچار آسیب مغزی ناشی از سرما را افزایش داده است (کیان بخت، 2008). همچنین کروستین در موش‌های صحرایی که 40 درصد خونشان را به علت خون‌ریزی از دست داده بودند انتشار اکسیژن، جذب اکسیژن توسط عضلات، اکسیژن مصرفی کل بدن را افزایش داده است (seyde،1986).
حسین‌زاده و همکاران (1388) در مطالعات خود اظهار داشتند که تزریق داخل وریدی عصاره آبی کلاله زعفران سبب کاهش فشار خون در موش‌ها می‌شود. همچنین زعفران یک آنتی‌اکسیدان بسیار قوی است که از آسیب سلولی ناشی از رادیکال‌های آزاد جلوگیری می‌کند. مصرف 6 هفته زعفران به مقدار 100 میلی‌گرم به صورت محلول در شیر منجر به بهبود وضعیت آنتی‌اکسیدانی خون بیماران مبتلا به بیماری کرونر قلبی شده است (verma and bordia, 1998). نتایج تحقیقی که توسط حسین‌زاده و همکاران (1383) انجام شد نشان داد که عصاره الکلی و آبی زعفران زمان بی‌تحرکی را کاهش، مدت زمان شنا کردن را افزایش و زمان بالا رفتن را کاهش می‌دهد.
در همین راستا و با توجه به ارزش غذایی زعفران و کاربرد وسیع آن در علوم داروسازی و گزارش‌های موجود در مورد تأثیرات آن به سیستم عصبی، فشار خون، سیستم قلبی‌عروقی و دستگاه تنفسی و همچنین افزایش زمان عملکرد در موشها، حال این تحقیق با هدف پاسخ‌گویی به این پرسش که مصرف زعفران چه تأثیری بر متغیرهای استقامت قلبی تنفسی دارد طراحی و اجرا شده است.
1-4-اهداف تحقیق
1-4-1-هدف کلی:
هدف کلی از اجرای تحقیق حاضر تعیین تأثیر مصرف زعفران بر متغییرهای استقامت قلبی-تنفسی در دختران جوان غیر فعال است
1-4-2-اهداف اختصاصی:
1. تعیین اثر مصرف زعفران بر ضربان قلب پیش آزمون دختران جوان غیر فعال
2. تعیین اثر مصرف زعفران بر ضربان قلب پس آزمون دختران جوان غیر فعال
3. تعیین اثر مصرف زعفران بر آستانه تهویه (VT) دختران جوان غیر فعال
4. تعیین اثر مصرف زعفران بر زمان واماندگی دختران جوان غیر فعال
5. تعیین اثر مصرف زعفران بر فشار خون سیستولیک دختران جوان غیر فعال
6. تعیین اثر مصرف زعفران بر فشار خون دیاستولیک دختران جوان غیر فعال
7. تعیین اثر مصرف زعفران بر تبادل تنفسی (RER ) دختران جوان غیر فعال
8. تعیین اثر مصرف زعفران بر حداکثر اکسیژن مصرفی (VOmax) دختران جوان غیر فعال
9. تعیین اثر مصرف زعفران بر نقطه شکست ضربان قلب (HRDP ) دختران جوان غیر فعال
10. تعیین اثر مصرف زعفران بر نبض اکسیژن دختران جوان غیر فعال
11. تعیین اثر مصرف زعفران بر مقادیر حداکثر MET حین اجرای تست دختران جوان غیر فعال
12. تعیین اثر مصرف زعفران بر میزان اکسیداسیون کبوهیدرات حین اجرای تست دختران جوان غیر فعال
13. تعیین اثر مصرف زعفران بر میزان اکسیداسیون چربی حین اجرای تست دختران جوان غیر فعال
1-5- فرضیات تحقیق
1. مصرف زعفران بر ضربان قلب پیش آزمون دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
2. مصرف زعفران بر ضربان قلب پس آزمون دختران غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
3. مصرف زعفران برآستانه تهویه (VT) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
4. مصرف زعفران بر زمان واماندگی دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
5. مصرف زعفران بر فشار خون سیستولیک دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
6. مصرف زعفران بر فشار خون دیاستولیک دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
7. مصرف زعفران برتبادل تنفسی (RER) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
8. مصرف زعفران برحداکثر اکسیژن مصرفی (VO2MAX) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنیداری دارد.
9. مصرف زعفران بر نقطه شکست ضربان قلب (HRDP) دختران جوان غیر فعال تأثیر معنی‌دار دارد.
10. مصرف زعفران بر مقادیر حداکثر نبض اکسیژن ((o2pulse دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
11. مصرف زعفران بر میزان METSحین اجرای تست بروس دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
12. مصرف زعفران بر میزان اکسیداسیون کربوهیدرات حین اجرای تست بروس دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
13. مصرف زعفران بر میزان اکسیداسیون چربی حین اجرای تست بروس دختران جوان غیرفعال تأثیر معنی‌دار دارد.
1-6-محدودیت های پژوهش
در هر تحقیق، پژوهشگران اغلب با شرایط محدود کننده‌ای روبرو است که شناخت و تقلیل آن در نتایج پژوهش منعکس خواهد شد. در این تحقیق نیز پژوهشگر سعی نموده است تا سر حد امکان این محدودیت‌های را تقلیل، حذف و یا در نهایت آنها را شناسایی و معرفی نماید تا بتواند با احتمال بیشتری به نتایج دقیق‌تری دست یابد.
1-6-1-محدودیت‌های قابل کنترل
1. جنسیت: همه افراد شرکت‌کننده در تحقیق حاضر را دختران جوان و سالم تشکیل می‌دادند که ویژگی‌های زیر را دارا بودند: الف)عدم ابتلا به هرگونه بیماری قلبی عروقی، دیابت، آسم، بیماری کلیوی و…. ، عدم ابتلا به بیمار های ارتوپدی و درد و ناراحتی در مفاصل و عضلات در اندام های تحتانی عدم مصرف هر گونه مواد مخدر و سیگار و مشروبات الکلی، عدم شرکت در برنامه های ورزشی منظم حداقل به مدت 6 ماه قبل از شروع تحقیق
2. دامنه سنی: محدوده سنی دختران شرکت‌کننده در پژوهش 19 الی23 سال بود.
3. گزینش آزمونی‌ها با استفاده از تست یک مایل دویدن
4. تمامی آزمایش‌ها و اندازه گیری‌ها در مکان و زمان مشخص انجام شد.
5. کالیبره کردن ابزارهای اندازه‌گیری
1-6-2-محدودیت‌های غیر قابل کنترل
1. آنالیز ترکیبات زعفران مورد استفاده در تحقیق مقدور نبود.
2. میزان خواب و استراحت آزمودنی‌ها
3. شرایط آب و هوایی
4. وضعیت روحی و روانی و میزان انگیزه آزمودنی‌ها
5. تغذیه آزمودنی‌ها
1-7-تعاریف واژه‌ها و اصطلاحات
1-7-1-زعفران
زعفران، کلاله‌های خشک گیاه زعفران است و دارای مزه تلخ و رایحه شیرین می‌باشد که سرشار از کارتنوئیدهای سافرانال، کروستین، کروسین و ویتامین ریبوفلاوین است که خواص درمانی فراوانی دارد. در این تحقیق منظور از زعفران مقدار300 میلی‌گرم کلاله زعفران است که به صورت کپسول به مدت یک هفته روزانه یک عدد توسط آزمودنی‌ها مصرف شده است.
1-7-2-دارونما (پلاسیبو)
ماده‌ای است که فعالیت داروشناختی مشخصی ندارد و ممکن است از نظر زیست شناختی یک ماده خنثی (مانند لاکتوز) و یا محتوای مواد ‌فعال (مانند ویتامین‌ها) باشد. منظور از پلاسیبو در این تحقیق مقدار300 میلی‌گرم لاکتوز که به صورت کپسول به مدت یک هفته روزانه یک عدد مصرف شده است.
1-7-3-حداکثر اکسیژن مصرفی
حداکثر اکسیژن مصرفی به بیشترین مقدار اکسیژن که موجود زنده می‌تواند از اتمسفر دریافت کرده و سپس جهت مصرف به بافت‌ها منتقل کند. در واقع حداکثر اکسیژن مصرفی نقطه است که بدن علی‌رغم افزایش شدت تمرین، دیگر قادر به مصرف اکسیژن نیست. مقادیر حداکثر اکسیژن مصرفی تخمین استانداردی از آمادگی هوازی به دست می‌دهد. در این پژوهش VO2maxتوسط دستگاه گاز آنالیزور طی اجرای پروتکل بروس اندازه‌گیری شد.
1-7-4-نقطه شکست ضربان قلب (HRDP)
به هنگام ايجاد يك فعاليت يا كار معين كه به تدريج بار كار افزايش پيدا مي‌كند، روند افزايش ضربان قلب همراه با بار كار در طول فعاليت ثبت شده و منحني ضربان قلب _ بار كار، ترسيم مي‌گردد. در اين منحني همراه با افزايش بار كار، ضربان قلب نيز به صورت خطي افزايش مي‌یا‌بد، تا جاي كه با افزايش بار كار، ضربان قلب با همان تندي قبلي افزايش نيافته و از خط راست منحرف ميشود كه تحت عنوان نقطه شكست ضربان قلب (HRDP) ناميده مي‌شود (كانكاني وهمكاران،1982). منظور از نقطه شکست ضربان قلب در اين پژوهش، انحراف ضربان قلب از خط افزايش تدريجي اوليه در هنگام اجراي پروتکل ورزشي مي‌باشد که توسط نرم افزار طراحی شده توسط دکتر معمارباشی محاسبه شد.
1-7-5- نسبت تبادل تنفسی(RER)
نسبت تبادل تنفسی نسبت بین مقدار دی‌اکسیدکربن آزاد شده و اکسیژن مصرفی است. منظور از RER در این تحقیق، مقدار نسبت تبادل تنفسی است که از طریق دستگاه تجزیه و تحلیل گازهای تنفسی ثبت شد.
1-7-5- نبض اکسیژن
نبض اکسیژن، مقدار اکسیژنی است که توسط بافت‌های بدن با هر ضربان قلب یا حجم ضربه‌ای مصرف می‌شود. در پژوهش حاضر، نبض اکسیژن از طریق نسبت مقادیر اکسیژن مصرفی بر ضربان قلب هر لحظه محاسبه شد.
1-7-6- افراد غیر‌فعال
در تحقيق حاضر، افراد غیرفعال دانشجويان دختر سالم می‌باشد که در سال تحصیلی 92 -93 در دانشگاه محقق مشغول به تحصیل می‌باشند و حداقل 4 ماه قبل از شروع تحقیق فعالیت ورزشی منظم‌نداشتند.

فصل دوم:
مباني نظري پژوهش

مقدمه
بحث حاضر از سه بخش تشکیل شده است که بخش اول آن در حوزه مطالعات تأثير عوامل موثر بر عملكرد ورزشي و بخش دوم شامل ترکیبات زعفران و خواص و مضرات آن و تحقیقاتی است که تأثیرات زعفران را بر موجودات آزمایشگاهی و انسان بررسی‌کرده‌اند، می‌باشد و در بخش سوم برخی از تحقیقاتی که تأثیر مکمل‌های گیاهی را بر روی عملکرد قلبی‌تنفسی بررسی کرده‌اند آورده شده است و در نهایت خلاصه مهمترین مطالب به طور مختصر بیان شده است.
2-1- بخش اول
2-1-1-آمادگی قلبی تنفسی
از میان عوامل آمادگی جسمانی، استقامت قلبی_تنفسی، بیشترین معنای ضمنی را برای سلامت در طول عمر دارا می‌باشد. آمادگی قلبی_عروقی عبارت است از سطحی از آمادگی هوازی که با انجام پیوسته‌ی تمرین با مدت و شدت کافی حاصل می‌شود به طوری که دستگاه قلبی عروقی را تا حد سازش فیزیولوژیکی زیر فشار قرار دهد .به عبارت دیگر توانایی بدن برای رساندن و مصرف اکسیژن در کار و ورزش‌های شدید و طولانی مدت را آمادگی قلبی- عروقی گویند. همچنین استقامت دستگاه گردش خون به عنوان توانایی سیستم گردش خون در انتقال اکسیژن به ماهیچه‌ها هنگام تداوم فعالیت‌های ورزشی تعریف شده است. استقامت قلبی_تنفسی مستلزم توانایی قلب و شش‌ها برای تأمین اکسیژن عضلات در حال کار به مدت زمان طولانی است. به عبارت دیگر، توانایی دستگاه‌های گردش خون و تنفس برای تنظیم و بهبودی ناشی از اثرات فعالیت بدنی متوسط تا شدید (تند راه رفتن، دویدن، شنا یا دوچرخه سواری) است که به آن استقامت یا آمادگی هوازی نیز می‌گویند (smith and fernhal, 2011) .اجرای چنین کاری به توانایی حمل اکسیژن جهت کار عضلات و توانایی این عضلات برای انقباض و استفاده از اکسیژن بستگی دارد. استقامت قلبی تنفسی رابطه‌ی بسیار نزدیکی با توانایی بدن در رساندن اکسیژن کافی به بافت‌های فعال دارد تا امکان تأمین اکسیژن مورد نیاز میسر شود. انتقال و تحویل اکسیژن جزء عملکردهای مهم به حساب می‌آیند که با مشارکت دستگاه قلبی عروقی و تنفسی انجام می‌پذیرند. کلیه‌ی بخش‌های این دو دستگاه که به انتقال اکسیژن مربوط می‌شوند، مجموعاً به دستگاه انتقال اکسیژن معروف است. بهترین شاخص برای ارزیابی آمادگی قلبی عروقی اندازه‌گیری حداکثر اکسیژن مصرفی است که مقدار آن با اندازه‌گیری اکسیژن مصرفی بدن در دقیقه برحسب لیتر و یا اکسیژن مصرفی یک کیلوگرم از وزن بدن در دقیقه بر حسب میلی‌لیتر و همچنین معادل سوخت وساز استراحتی (مت که هرمت معادل 5/3 میلی لیتر اکسیژن برای یک کیلوگرم وزن بدن در دقیقه است) اندازه‌گیری می‌شود .برای مثال شخصی با حداکثر اکسیژن مصرفی ml/kg/min65 نسبت به فردی با حداکثر اکسیژن مصرفی ml/kg/min60 از آمادگی بالاتری برخوردار است. همچنین شخصی که در آزمون استاندارد نسبت به شخص دیگر، ضربان قلب پایین‌تری دارد و یا پس از فعالیت، ضربان قلب پایین‌تری دارد و یا پس از فعالیت، ضربان قلب وی با سرعت بیشتری به حد استراحتی می‌رساند آمادگی قلبی بالاتری دارد (xiang and hester, 2012 ).
2-1-2-عوامل موثر بر عملکرد استقامتی
آمادگی جسمانی مطلوب برای ورزشکاران و افراد جامعه اهمیت زیادی دارد و ورزشکاران برای رسیدن به بالاترین سطح اجرا ورزشی از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. بنابراین شناخت عوامل موثر بر آن برای بهبود عملکرد ورزشکاران و افراد عادی می‌تواند مفید واقع شود. آمادگی قلبی_تنفسی با صرف نظر از عوامل موثر بر آن مانند نژاد، سن، جنسیت، ترکیب بدن و اندازه‌ای آنتروپومتریک، سطح آمادگی اولیه، شرایط محیطی و عوامل روحی و روانی، با استفاده از تغذیه مناسب و مکمل‌های ورزشی و تمرینات منظم با شدت و مدت مناسب افزایش می‌یابد..
VO2max یکی از مهمترین شاخص‌های استقامت قلبی_تنفسی است که نقش مهمی در فعالیت‌های مداوم و طولانی مدت و همچنین در بازگشت به حالت اولیه بعد از فعالیت‌های شدید و کوتاه مدت نقش مهمی دارد. اگرچه اندازه VO2maxبه طور برجسته خصیصه‌ی ارثی است و حدود 25 الی 50 درصد آن را وراثت تعیین می‌کند اما انجام تمرینات استقامتی نیز سبب افزایش آن می‌گردد. تأثیر تمرین در افزایش آمادگی قلبی _عروقی بستگی به اضافه باری دارد که به دستگا‌ه‌های فعال بدن وارد می‌شود. انجمن قلب آمریکا و دانشکده طب ورزشی آمریکا پیشنهاد داده‌اند که روزانه 30 دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط (5 بار در هفته) و 20 دقیقه فعالیت فیزیکی شدید (3 بار در هفته) و یا ترکیبی از هر دو برای بهبود و حفظ آمادگی قلبی_عروقی مناسب است (et al., 2010 Mcardle). طبق تحقیقات ثابت شده است فعالیت هوازی منظم موجب کاهش ویسکوزیته خون و هماتوکریت و افزایش سیالیت خون، افزایش برون‌ده قلبی، ظرفیت انتشار اکسیژن ریوی، بهبود تحویل اکسیژن به عضلات فعال و افزایش تراکم میتوکندریای می‌گردد و در نتیجه می‌تواند باعث افزایش حداکثر اکسیژن مصرفی شود (brun, 2007). استفاده از مواد نیروزای مجاز یکی دیگر از مهمترین عواملی است که می‌تواند عملکرد ورزشی را تحت تأثیر قرار دهد که این مواد به شکلهای قرص، پودر، نوشابه ….در بازار موجود هستند. ورزشکاران از انواع مکمل‌های ویتامینی، معدنی، هورمونی و …. برای بهبود آمادگی جسمانی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال استفاده از کافین ممکن است باعث بهبود عملکرد استقامتی ورزشکاران شود و استفاده از مکمل‌های بی‌کربنات سدیم و کراتین باعث افزایش کارایی ورزشکاران سرعتی شود (دشتی و همکاران، 1387).
2-2- بخش دوم
2-2-1- ترکیبات زعفران
کلاله گیاه زعفران دارای ترکیبات شیمیایی بسیار زیادی می‌باشد که شامل کربوهیدراتها، مواد معدنی، موسیلاژ، ویتامینها (بویژه ریبوفلاوین و تیامین)، رنگدانه‌ها شامل کروسین، فلاونوِﺋید، آنتوسیانین، کاروتن، لیکوپن، زیگزانتین، نشاسته، فیبر، یک اسانس معطر ترپنیک به نام سافرانال و مواد طعم دهنده (پیکروکروسین) است. به طور اصولی تغییرات آب و هوا و شرایط جغرافیایی بر روی کمیت و کیفیت مواد مؤثر زعفران کاملا تأثیرگذار است و گیاهانی که در نقاط مختلف دنیا کشت و برداشت می‌شوند ممکن است دارای مواد و در نتیجه اثرات مختلف و یا ارزش‌های درمانی و یا سمی مختلف باشند (مقدسی، 2010 ). زعفران ایران دارای نوع کروسین و 3 نوع پیکرو کروسین است و درصد کمتری از سافرانال را دارد که این ویژگی‌ها باعث تفاوت زعفران ایران با زعفران کشت شده در سایر نقاط جهان شده است (کیان بخت، 1387). کلاله سه شاخه‌ی زعفران که در واقع قسمت اصلی زعفران تجارتی را تشکیل می‌دهد دارای رنگ، طعم و عطر مخصوصی است که هر یک از این ویژگیها مربوط به یکدسته از ترکیبات شیمیایی خاص می‌باشد که تا کنون برخی از آنها شناخته شده است .زعفران را باید در شیشه‌های دربسته و دور از نور نگهداری کرد زیرا عطر و رنگ خود را در اثر نور از دست می‌دهد (Delgado et al , 2011‌).
خصوصیات طبی زعفران را به وجود کروسین، پیکوکروسین و سافرانال آن نسبت می‌دهند. این ترکیبات شامل اجزای مختلفی می‌باشد که در ادامه به بیان آن‌ها می‌پردازیم.
جدول2-1. ترکیبات تقریبی ادویه زعفران(Delgado et al, 2011)
درصد اجزای تشکیل دهنده
12-6 آب
8/5-4 مواد معدنی
5-4 فیبر خام
14-10 پروتئین
27-26 قند کل
7-6 نشاسته
6 پکتین
6 مواد معدنی
6 روغن‌های غیر فرار
7-6 پنتوسانز
5/10-9 صمغ و دکسترین
1 کارتنوﺋیدهای دیگر
1 روغن های فرار
2-2-1-1-کروسین‌ها
عمده‌ترین ترکیب ایجاد کننده رنگ در زعفران کارتنوییدی به نام کروسین با فرمول شیمیایی (C44 H64 O24) می‌باشد. كروسين‌ها مشتقات گلوكوزيدي كروستين هستنند و كروسين‌ها انواع مختلفي دارند كه بيشترين غلظت را استر‌دي‌جنتيوبیوزیل کروستین با فرمول بسته (C44 H64 o26) داراست. کروسین یکی از چند کارتنویید معدود موجود در طبیعت است که به آسانی در آب حل می‌شود
( Delgado et al , 2011).

شکل2-1. ساختار شیمیایی کروسین
2-2-1-2- پیکروکروسین
طعم تلخ زعفران مربوط به گليكوزيدي است به نام پیکروکروسین با فرمول شیمیایی (C16 H26 O7) که یک منوترپن آلدیید فاقد رنگ است که بیش از 13% ماده خشک زعفران را تشکیل می‌دهد. این ماده طی فراوری گیاه تازه بر اثر تجزیه حرارتی یا آنزیمی به آلدییدی معطر به نام سافرانال تبدیل می‌شود. در حقیقت پیکرو کروسین شکل اولیه سافرانال است که ترکیب اصلی در زعفران است (Delgado et al , 2011).

شکل2-2. ساختار شیمیایی پیکروکروسین
2-2-1-3- سافرانال
سافرانال با فرمول شیمیایی (C10H14O) اسانس فرار زعفران و مسئول عطر و بوی زعفران می‌باشد که در اثر جدا شدن قند از پیکروکروسین تولید می‌شود. میزان سافرانال بین 07/1 و 65/5 درصد از وزن ماده خشک زعفران می‌باشد و مقادیر زیاد سافرانال در زعفران باعث سمیت آن می‌شود (Delgado et al. , 2011).

شکل2-3. ساختار شیمیایی سافرانال
2-2-2- خواص دارویی
زعفران از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است‌. بنا به ادعاهای الدر در طی 37 سال کار با طبیعت، زعفران داروی همه نوع دردی است (Delgado et al ,2011). از مهم‌ترین خواص دارویی زعفران که از قدیم‌الایام مورد استفاده قرار می‌گرفته، درمان افسردگی است‌. در طب سنتی از زعفران به عنوان تسهیل کننده هضم غذا، اشتها آور و ﺁرام بخش، محرک و تقویت نیروی جنسی، اسپاسم، کرامپ، اختلالات کبد و کیسه صفرا، قاعدگی درد ناک، تشنج و عفونت‌های ادراری، ﺁسم، برونشیت، سرماخوردگی و اختلالات قلبی‌عروقی و سرطان به کار می‌رود. زعفران در طب سنتی هندوستان به عنوان آداپتوژن (افزایش دهنده مقاومت بدن در برابر استرس‌ها مانند تروما و اضطراب و خستگی) مصرف می‌شود(کیان بخت، 2008).
جدول2-2. مصارف زعفران در صنعت دارویی و پزشکی
شادي بخش، درمان دردهاي عصبي، آرامبخش، درمان كم خوابي، تقويت كننده حافظه، افزايش دهنده تمركز، ضد تشنج، افسردگي، اسپاسم، آلزايمر و پاركينسون درمان فشار خون، كاهش كلسترول، درمان كم خوني، بهبود کم خونی ناشي از كمبود آهن در دختران، كاهش درصد احتمال بروز بيماريهاي قلبي، تصلب شرائين و افزايش سلامت
افزايش جريان خون در شبكيه، درمان اختلالات لكه زرد شبكيه در اثر پيري، بهبود علايم مربوط به رتينوپاتي ايسكیميك درمان بيماريهاي تنفسي نظير آسم، سرما‎خوردگي، ضد سرفه، ضد تومور، جمع كننده راديكالهاي آزاد
درمان بيماريهاي تنفسي نظير آسم، سرما‎خوردگي،
محرك و تقويت كننده تمايلات جنسی
ضد تومور، جمع كننده راديكالهاي آزاد کمك به هضم طبيعي غذا، تقويت كننده معده، ضد نفخ
درمان كوفتگي و رماتيسم بصورت استعمال خارجي مسكن، بويژه در درمان دردهاي لثه و قلنج
2-2-3-مضررات مصرف بیش از حد زعفران
کاربرد بیش از حد زعفران مخدر و خلسه آور است و احتمال دارد پس از تأثیر سبب شعف فوق‌العاده، فلجی و بی‌حسی شود. خوردن زیاد زعفران برای کلیه‌ها مضر است‌. اشتها را کم می‌کند و ایجاد سردرد می‌کند و باعث اختلال حواس می‌شود‌ .تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف زعفران در دوران بارداری می‌تواند باعث انقباضات زودرس رحم و سقط جنین شود. مصرف سه گرم زعفران را در ماه برای هر فرد مناسب است و استفاده بیش از پنج گرم زعفران در یک وعده غذایی‌، سمی است و عوارضی همچون سرگیجه، کاهش تعداد ضربان قلب و احساس تهوع در پی دارد و در دوز تقریبا 20 گرم کشنده خواهد بود و این دوز موجب استفراغ، خونريزي از رحم، خونريزي از مخاط دستگاه گوارش و سرگيجه می‌شود .اجزاي رنگي زعفران ممكن است در صلبيه چشم، پوست يا مخاط تجمع يافته و علايمي شبيه يرقان ايجاد نمايند ( مقدم و همکاران، 2008). در مطالعه کلینیکی که توسط مقدم و همکاران به منظور بررسی اثر توکسیسیتی زعفران بر روی افراد سالم داوطلب انجام گرفت, گزارش گردید که مصرف زعفران با دوز mg/kg400 به مدت هفت روز سبب کاهش فشار سیستولیک، کاهش گلبول های قرمز، هموگلوبین، هماتوکریت و پلاکت می گردد. همچنین زعفران موجب افزایش سدیم، اوره خون و کراتینین گردیده است. آنها در نهایت چنین بیان داشتند که تغییر پارامترهای بیوشیمیایی و هماتولوژیکی مشاهده شده از لحاظ کلینیکی در سطح نرمال بوده و برای فرد مضر محسوب نمی شوند.

2-2-4-پیشینه تحقیقات به عمل آمده در رابطه با زعفران
2-2-4-1-اثرات ضد افسردگی
به احتمال زیاد آثار ضد افسردگی زعفران به وجود کروسین و سافرانال در آن می‌باشد. آخوندزاده و همکاران (2005) مصرف خوراکی mg30 عصاره اتانولی زعفران را به مدت 6 هفته در بیماران مبتلا به افسردگی خفیف تا متوسط را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که زعفران اثر ضد افسردگی دارد و حتی بهبود افسردگی ناشی از مصرف زعفران قابل مقایسه با مصرف mg20 میلی‌گرم فلوﺋوکستین یا mg100 ایمی پرامین (داروی ضد افسردگی رایج) است و عوارض این دو دارو را ندارد (حسین‌زاده و همکاران،1383).
همچنین در مطالعات آقاحسینی و همکاران (2005) مصرف عصاره اتانولی زعفران با دوز mg30 به مدت 2 ماه توسط زنان مبتلا به سندرم قبل از قاعدگی باعث کاهش علایم کلی روزانه قبل از قاعدگی در آنان شد.
حسین زاده و همکاران (1383) در مطالعه ی نشان دادند که کلاله زعفران در موشها آثار ضد افسردگی دارد و احتمال دادند که چون کروسین ترکیب محلول در آب زعفران است می‌تواند در سیستم دوپامینرژیک و مهار بازجذب نور اپی نفرین موثر باشد و سافرانال که ترکیبی است که در چربی حل می‌شود بر سیستم سروتونرژیک تأثیرگذار باشد (کیان بخت، 1387).
2-2-4-2-اثر تقویتی بر یادگیری و حافظه
نتایج تحقیق حسین زاده و ضیایی (1385) نشان می‌دهد که عصاره آبی زعفران، کروسین و سافرانال باعث کاهش اثرات تخریبی حافظه ناشی از هیوسین می‌شود. که دلیل آن را وجود کاروتنوییدهای فراوان در زعفران که دارای اثرات آنتی اکسیدانی قوی هستند و می‌توانند سلول‌های اعصاب مرکزی را در برابر آسیب‌های ناشی از استرس اکسیداتیو محافظ کنند، دانستند.
همچنین در پژوهشی محققین به این نتیجه رسیدند که زعفران ضعف یادگیری ناشی از اتانول را در موش‌های آزمایشگاه را به طور معنی‌داری کاهش داده و از مهار تشدید طولانی در هیپوکامپ توسط اتانول جلوگیری نموده است که این اثر عصاره زعفران را ناشی از وجود کروسین می‌دانند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که از زعفران و مواد موثر می‌توانند برای درمان بیماری‌های نورودرژنراتیو مانند آلزایمر که همراه با تضعیف حافظه هستند مفید باشند (saito & abe, 2000).
2-2-4-4-اثرات قلبی_عروقی و تنفسی
در تحقیق فاتحی و همکاران (2006) تأثیر عصاره زعفران به مقاومت محیطی عروق نشان داده شد و عصاره اتانولی و آبی زعفران فشار متوسط خون شریانی را در موش صحرایی بیهوش شده کاهش داد. همچنین حسین‌زاده و همکاران (1388) در مطالعات خود اظهار داشتند که تزریق داخل وریدی عصاره آبی کلاله زعفران از طریق بلوک گیرنده های H1، تحریک گیرنده‌های موسکارینی، مهار سیستم سمپاتیک، بلوک گانگلیون و مهار آنزیم مبدل آنژیوتانسین سبب کاهش فشار خون در موش‌ها می‌شود.
نتایج تحقیق بسکابادی و همکاران (2006) نشان داد که سافرانال موجود در زعفران اثر اتساعی قوی و برتراشه جدا شده خوکچه هندی دارد که این تأثیر قابل مقایسه با تئوفیلین بوده است.
همچنین کروستین در موش های صحرایی که 40 درصد خونشان را به علت خون‌ریزی از دست داده بودند انتشار اکسیژن، جذب اکسیژن توسط عضلات، اکسیژن مصرفی کل بدن را افزایش داده است
(seyde,1986).
در پژوهشی محققین کروستین را که یکی از ترکیبهای مهم در زعفران است به صورت روزانه به خرگوشهای که رژیم غذایی پر کلسترول داشتند تزریق کردند و نتیجه گرفتند که کروستین غلظت کلسترول سرم را به نصف کاهش داده و همچنین از آتروسکلروز پیشگیری نموده است (jones & gainer, 1975).
2-2-4-5- اثر آنتی اکسیدانی و حفاظت از سلول ها
نقش رادیکال های آزاد در پاتوژنز دیابت مشخص شده است و مصرف عوامل آنتی اکسیدانی و ورزش در درمان این بیماری مورد توجه قرار گرفته است . به این منظور کلخوران و شیبک (1392) تأثیر ترکیب عصاره آبی زعفران و تمرین هوازی را بر شاخص های استرس اکسیداتیو کبدی را در موشهای نر دیابتی بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که استفاده از تمرین هوازی و مصرف مکمل زعفران به مقدار (mg/kg25) به صورت همزمان، موجب کاهش معنی‌داری در آنزیم گلوتانیون پراکسیداز (GPX) و افزایش معنی‌داری در آنزیم سوپراکسید دیسموتاز (SOD) می‌شود و به شکلی موثرتر باعث کاهش عوارض ناشی از بیماری دیابت می‌شود.
حسین زاده و همکاران) 2010) در تحقیقی به منظور بررسی خاصیت آنتی‌اکسیدانی عصاره آبی کلاله زعفران و ترکیبات کروسین و سافرانال موجود در آن بر روی پراکسیداسیون لیپیدی غشاء گلبول قرمز و میکروزومال کبد، نشان دادند که ترکیبات ذکر شده قادر به کاهش پراکسیداسیون چربی غشاء گلبول قرمز هستند. آنان دریافتند کروسین )مهمترین کاروتئوئید موجود در عصاره زعفران) به همراه سافرانال مهمترین نقش در خاصیت آنتی اکسیدانی زعفران را دارند. تحقیقات گويال وهمكاران (2009) نشان داد که استفاده از كروسين (5 ،10 و 20میلی گرم /کیلوگرم در روز) در موشها باعث كاهش معني‌داری در فعاليت ايزوآنزيم كراتين كيناز ميوكارديال، لاكتات دهيدروژناز، سوپراكسايدديسموتاز و كاتالاز شده و همچنين كاهش سطح گلوتاتيون و افزايش در مالون‌دي‌الدئيد مي‌شود. که تأثیرات ضد اکسایشی مصرف 20 میلی‌گرم در مقایسه با 5 و 10میلی‌گرم بیشتر بوده است. همچنین ورما و بردیا (1998) مصرف 6 هفته زعفران به مقدار 100 میلی‌گرم به صورت محلول در شیر در بیماران مبتلا به بیماری کرونر قلبی را بررسی کردند و نتیجه گرفتند که زعفران منجر به بهبود وضعیت آنتی‌اکسیدانی خون بیماران مبتلا به بیماری کرونر قلبی شده است.
2-2-4-6-اثر بر دستگاه گوارشی
کیان‌بخت و مظفری (2008) در تحقیقی به این نتیجه رسیدند زعفران و کروسین و سافرانال در پیشگیری از زخم معده ناشی از ایندرومتاسین در موش صحرایی به اندازه امپرازول موثر بوده‌اند. همچنین در تحقیق المفلحه و همکاران (2005) سوسپانسيون آبي زعفران در موش صحرايي از زخم معده ناشي از ايندومتاسين، كلريد سديم و همچنين بستن پيلور جلوگيري كرده ولي از زخم معده ناشي از اتانل و هيدروكسيدسديم پيشگيري نكرده است. اثر پيشگيري كننده زعفران از زخم معده احتمالاً به علت مهار ترشح اسيد معده، تحريك ترشح مايع مخاطي معده و افزايش ساخت پروستاگلاندين‌ها در معده توسط زعفران بوده است.
2-2-4-7-اثر بر دستگاه تولید مثل
در طب سنتی شهرت زعفران به عنوان یک داروی تقویت کننده نیروی جنسی می‌باشد که پژوهش‌های آزمایشگاهی این خاصیت زعفران را تأیید کرده‌اند. مدرسی و همکاران (1387) به این نتیجه رسیدند که زعفران با تأثیر بر مقدار سرمیFSH و LH و تستوسترون ممکن است در فعالیت دستگاه تولید مثل در موشهای نر تاثیر داشته باشد.
همچنین در تحقیقِی مشخص شد که مصرف کپسول تنتاکس رویال که شامل پودر زعفران و چند گیاه دیگر است باعث افزایش معنی‌دار در میزان تستوسترون خون و تعداد اسپرم در موش‌های ویستار بالغ می‌شود (gopumadhavan et al., 2003).
2-2-4-7-اثر بر دستگاه ايمني
در پژوهشي توسط کیان بخت و غزوی (2005) انجام شد 23نفر داوطلب سالم روزانه 100 ميلي‌گرم زعفران در 200 ميلی‌ليتر شير و 18 داوطلب سالم نيز به عنوان كنترل روزانه فقط 200 ميلی‌ليتر شير براي مدت 6 هفته مصرف سرم نمودند. پس از 6 هفته مصرف زعفران، غلظتهاي IgM ، IgA و درصد لنفوسيت‌ها در مقايسه با قبل از زعفران و گروه كنترل تفاوت معني‌دار در گروه زعفران در مقايسه با پايان IgG نداشت، ولي غلظت هفته سوم به طور معني‌دار كاهش يافته بود سه هفته بعد ازمصرف زعفران، شمارش مونوسیت‌ها به طور معني‌دار افزايش، ولي شمارش‌هاي پلاكتها و كل گلبول‌هاي سفيد خون به طور معني‌دار كاهش و هم چنين درصد نوتروفيل‌ها و ائوزينوفيل‌ها به طور غيرمعنی‌دار كاهش يافت.
2-2-4-8- اثر ضددرد و ضد التهاب
پس از قرن ها تجربه درمان توسط داروهای گیاهی و مقایسه آن با درمان های نوین پزشکی، تفاوت حیرت آور عوارض داروهای شیمیایی با داروهای گیاهی بار دیگر بیماران و پژوهشگران را با نگاه جدیدی به سوی درمان های با منشأ گیاهی سوق داده است. اثرات ضددرد و ضدالتهاب عصاره آبي و عصاره اتانولي كلاله و گلبرگ زعفران در موش كوچك آزمايشگاهي آزمايش شده است.
یافته‌های نصری و همکاران (1389) نشان داد که عصاره الکلی زعفران در دوز 5 میلی‌گرم برکیلوگرم در موش‌های نر در فاز حاد و دوز 10میلی‌گرم بر کیلوگرم در فاز مزمن اثر ضد درد دارد و فرض کردند که این اثر ناشی از سافرانال است و تحریک احتمالی مسیرهای وابسته به گیرنده‌های اوپیوﺋیدی، NMDA گلوتاماتی و نیتریک اکساید توسط سافرانال در مهار فاز حاد و مزمن درد دخالت دارند. همچنین در این تحقیق عصاره زعفران (2.5و 5 و 10میلی‌گرم ) التهاب را به ترتیب 30% ، 66 %، 80% مهار کرد اما سافرانال و کروسین در این مورد اثری نداشتند. اربابیان و همکاران (1388) تأثیرعصاره آبی گیاه زعفران را بر درد مزمن ناشی از آزمون فرمالین (به عنوان مدلی که امکان بررسی درد مزمن و حاد را فراهم می‌کند) را در موش های ماده بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که تجویزعصاره گل زعفران (mg/kg 10،50 ،100) سبب بروز بی‌دردی در حیوانات در فاز مزمن شد که احتمال دادند این مکانسیم را به وسیله مهار مسیرهای وابسته به گیرنده‌های NMDA و نیتریک اکساید انجام می‌دهد. در مطالعه دیگری نیز که توسط حسین زاده و همکاران انجام گرفت مشخص شد که تزريق صفاقي سافرانال در موش كوچك آزمايشگاهي اثر ضددرد داشته و نالوكسون تا اندازه‌اي اثرات ضددرد سافرانال را مهار نموده است. اثر ضددرد سافرانال بيشتر از طريق مكانيسم هاي محيطي بوده است.
2-2-4-9-اثر برکوفتگی



قیمت: 10000 تومان

—d1524

دانشگاه گیلان
دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی
گروه آسیب‌شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی
پایان‌نامه کارشناسی ارشد
بررسی ارتباط بین ابعاد آنتروپومتریک و نیم رخ ساختاری با آسیب‌های ورزشی دوندگان نخبه
از
علی‌محمد اسماعیلی
اساتید راهنما
دکتر حسن دانشمندی
دکتر نادر سمامی
بهمن 1393
فهرست مطالب…………………………………………………………………………………………………………………………………………….صفحه
TOC \h \z \t “Heading 1;1;Heading 2;1;Heading 3;1;Heading 4;1” 1-1.مقدمه PAGEREF _Toc400055689 \h 21-2.بیان مسئله PAGEREF _Toc400055690 \h 31-3.ضرورت و اهمیت تحقیق PAGEREF _Toc400055691 \h 41-4.اهداف پژوهش PAGEREF _Toc400055692 \h 51-4-1. هدف کلی PAGEREF _Toc400055693 \h 51-4-2. اهداف اختصاصی PAGEREF _Toc400055694 \h 51-5.پیش‌فرض‌های پژوهش51-6.فرضیات پژوهش PAGEREF _Toc400055696 \h 61-7.متغیرهای پژوهش PAGEREF _Toc400055697 \h 61-7-1. متغیر ملاک(مستقل)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1-7-2. متغیر وابسته (پیش بین)7
1-8.محدودیت‌های تحقیق PAGEREF _Toc400055700 \h 71-8-1.محدودیت‌های قابل‌کنترل PAGEREF _Toc400055701 \h 71-8-2.محدودیت‌های غیرقابل‌کنترل71-9.تعریف واژه‌ها و اصطلاحات تحقیق PAGEREF _Toc400055703 \h 8فصل دوم: پیشینه پژوهش PAGEREF _Toc400055704 \h 102-1.مقدمه PAGEREF _Toc400055705 \h 112-2.بخش اول مبانی نظری تحقیق PAGEREF _Toc400055706 \h 112-2-1.راستای آناتومیکی اندام تحتانی PAGEREF _Toc400055707 \h 112-2-2ناهنجاری‌های وضعیتی (پاسچرال) PAGEREF _Toc400055708 \h 122-2-3.علل و عوامل بروز ناهنجاری‌ها PAGEREF _Toc400055709 \h 122-2-4.سندروم‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400055710 \h 122-2-4-1.سندروم متقاطع اندام تحتانی PAGEREF _Toc400055711 \h 132-2-4-2.سندروم انحراف پرونیشن PAGEREF _Toc400055712 \h 132-2-4-3.سندروم نقص حرکتی اندام تحتانی PAGEREF _Toc400055713 \h 132-2-5.زانوی ضربدری PAGEREF _Toc400055714 \h 142-2-6.زانوی پرانتزی PAGEREF _Toc400055715 \h 162-2-7.آزمون افت ناوی PAGEREF _Toc400055716 \h 162-2-8.زاویهQ PAGEREF _Toc400055717 \h 172-2-9.آسیب‌های شایع دوندگان در اندام تحتانی PAGEREF _Toc400055718 \h 172-2-9-1. شین اسپلینت( سندروم فشار بر روی درشت نی داخلی) PAGEREF _Toc400055719 \h 18-2.2-9-2. استرس فرکچر PAGEREF _Toc400055720 \h 182-2-9-3. زانوی دوندگان (سندروم ایلیو تیبیال باند) PAGEREF _Toc400055721 \h 182-2-9-4. درد قدامی زانو (سندروم درد کشککی-رانی) PAGEREF _Toc400055722 \h 192-2-9-5. پلانتارفاشیا( التهاب نیام کف پایی) PAGEREF _Toc400055723 \h 192-2-9-6. تاندونیت آشیل PAGEREF _Toc400055724 \h 202-2-10. آنتروپومتری PAGEREF _Toc400055725 \h 202-2-10-1. مفهوم آنتروپومتری PAGEREF _Toc400055726 \h 202-2-10-2. روش‌ها و ابزارهای آنتروپومتری PAGEREF _Toc400055727 \h 212-2-10-3. کاربردهای آنتروپومتری PAGEREF _Toc400055728 \h 212-2-10-4. تفاوت‌های بشری از لحاظ ساختار اسکلتی- عضلانی PAGEREF _Toc400055729 \h 222-3. پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc400055730 \h 232-3-1. مقدمه PAGEREF _Toc400055731 \h 232-3-2.مطالعات انجام‌شده در زمینه ارتباط ناهنجاری با آسیب PAGEREF _Toc400055732 \h 242-3-3.مطالعات انجام‌شده در زمینه ارتباط ویژگی‌های آنتروپومتریکی با آسیب‌های ورزشی PAGEREF _Toc400055733 \h 322-3-4.مطالعات انجام‌شده در زمینه ارتباط ویژگی‌های آنتروپومتریکی با ناهنجاری PAGEREF _Toc400055734 \h 332-3-5.جمع‌بندی: PAGEREF _Toc400055735 \h 34فصل سوم: روش‌شناسی پژوهش353-1.مقدمه363-2.طرح پژوهش363-3.جامعه و نمونه آماری پژوهش363-4.پروتکل373-5.ابزارهای اندازه‌گیری و جمع‌آوری اطلاعات373-6.روش‌های اندازه‌گیری373-6-1.پرسشنامه383-6-2.روش اندازه‌گیری قد383-6-3.روش اندازه‌گیری وزن383-6-4.روش اندازه‌گیری زانوی پرانتزی383-6-5.روش اندازه‌گیری ناهنجاری زانوی ضربدری393-6-6.روش اندازه‌گیری زاویه 403-6-7.روش اندازه‌گیری افت ناوی413-6-8.روش اندازه‌گیری طول اندام تحتانی423-6-9.روش اندازه‌گیری طول ران433-6-10.روش اندازه‌گیری طول ساق443-6-11.روش اندازه‌گیری عرض زانو453-6-12.روش اندازه‌گیری عرض مچ پا463-6-13.روش اندازه‌گیری طول کف پا473-7. روش‌های آماری و شیوه تجزیه تحلیل داده‌های پژوهش48فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها494-1.مقدمه504-2. نتایج آزمون تکرارپذیری و خطای استاندارد اندازه‌گیری‌ها514-3. تجزیه و تحلیل توصیفی یافته‌های پژوهش514-3-1.ویژگی‌های آزمودنی‌ها514-3-2. توصیف کمی متغیرهای نیم رخ ساختاری و آنتروپومتریکی PAGEREF _Toc400055763 \h 524-4. تجزیه و تحلیل استنباطی یافته‌های پژوهش PAGEREF _Toc400055764 \h 554-4-1. فرض صفر اول: ارتباط معنی‌داری بین هر یک از متغیرهای(زانوی ضربدری، زانوی پرانتزی، کف پای صاف، کف پای گود، زاویهQ) و آسیب‌های شایع دوندگان وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055765 \h 554-4-1-1. زیر فرض اول : بین زانوی ضربدری و آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055766 \h 554-4-1-2. زیر فرض دوم : بین زانوی پرانتزی و آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055767 \h 554-4-1-3. زیر فرض سوم : بین کف پای صاف و آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055768 \h 554-4-1-4. زیر فرض چهارم : بین کف پای گود و آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055769 \h 554-4-1-5. زیر فرض پنجم : بین زاویهQ و آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055770 \h 554-4-2. فرض صفر دوم: ارتباط معنی‌داری بین ویژگی‌های آنتروپومتریکی در هر یک از متغیرها (طول اندام تحتانی، طول کف پا، طول ران، طول ساق، عرض زانو،عرض مچ پا) با آسیب‌های شایع دوندگان وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055771 \h 574-4-2-1.زیر فرض اول : بین طول اندام تحتانی با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055772 \h 574-4-2-2. زیر فرض دوم : بین طول کف پا با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055773 \h 574-4-2-3. زیر فرض سوم : بین طول ران با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055774 \h 574-4-2-4.زیر فرض چهارم : بین طول ساق با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055775 \h 574-4-2-5. زیر فرض پنجم : بین عرض زانو با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055776 \h 574-4-2-6. زیر فرض ششم : بین عرض مچ پا با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055777 \h 574-4-2-7. زیر فرض هفتم : بین سن با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد. PAGEREF _Toc400055778 \h 574-4-2-8. زیر فرض هشتم : بین وزن با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.574-4-2-9. زیر فرض نهم : بین قد با آسیب‌های دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.574-4-3. فرض صفر سوم (HO): ارتباط معنی‌داری بین ویژگی‌های آنتروپومتریکی(طول اندام تحتانی، طول ران، طول ساق، عرض زانو،عرض مچ پا، طول کف پا) با ناهنجاری‌های اندام تحتانی(زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری، کف پای صاف، کف پای گود و زاویه Q) وجود ندارد……………… PAGEREF _Toc400055781 \h 604-4-3-1. زیر فرض اول : بین سن با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.604-4-3-2. زیر فرض دوم : بین وزن با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.604-4-3-3. زیر فرض سوم : بین قد با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.604-4-3-4.زیر فرض چهارم : بین طول اندام تحتانی با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.604-4-3-5. زیر فرض پنجم : بین طول ران با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.604-4-3-6. زیر فرض ششم : بین طول ساق پا با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود ندارد.604-4-3-7. زیر فرض هفتم : بین عرض زانو با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی داری وجود ندارد.604-4-3-8. زیر فرض هشتم : بین عرض مچ پا با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی داری وجود ندارد.604-4-3-9. زیر فرض نهم : بین طول کف پا با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان ارتباط معنی داری وجود ندارد.604-4-4.خلاصه نتایج آزمون های آماری644-4-4-1. خلاصه نتایج آزمون آماری خی دو در دوندگان644-4-4-2. خلاصه نتایج آزمون آماری پیرسون در دوندگان665 .فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری675-1.مقدمه685-2.خلاصه پژوهش695-3.بحث و بررسی نتایج مربوط به فرضیه اول: ارتباط معنی‌داری بین هر یک از متغیرهای(زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری، کف پای صاف، کف پای گود، زاویهQ) و آسیب‌های شایع دوندگان وجود ندارد.715-4.بحث و بررسی نتایج مربوط به فرضیه دوم: ارتباط معنی‌داری بین ویژگی‌های آنتروپومتریکی در هر یک از متغیرها (سن، وزن، قد، طول اندام تحتانی، طول کف پا، طول ران، طول ساق، عرض زانو،عرض مچ پا) با آسیب‌های شایع دوندگان وجود ندارد.735-5.بحث و بررسی نتایج مربوط به فرضیه سوم: ارتباط معنی‌داری بین ویژگی‌های آنتروپومتریکی( سن، وزن، قد، طول اندام تحتانی، طول ران، طول ساق، عرض زانو،عرض مچ پا، طول کف پا) و ناهنجاری‌های اندام تحتانی(زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری، کف پای صاف، کف پای گود و زاویه Q) وجود ندارد.755-6. جمع بندی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..78
5-7.پیشنهادات تحقیق:795-7-1.پیشنهادات کاربردی795-7-2.پیشنهادات پژوهشی80 TOC \o “2-4” \h \z \t “Heading 1;1”

فهرست جداول…………………………………………………………………………………………………………………………………………..صفحه
TOC \h \z \t “jadval;1” HYPERLINK \l “_Toc400028888” TOC \h \z \t “jadval;1”
جدول 4-1. ضریب همبستگی درون گروهی و خطای برآورد استاندارد PAGEREF _Toc400055988 \h 51جدول 4-2. میانگین و انحراف استاندارد (X ± SD) ویژگی‌های فردی آزمودنی‌ها PAGEREF _Toc400055989 \h 52جدول 4-3. توصیف کمی متغیرهای نیم رخ ساختاری (X ± SD) PAGEREF _Toc400055990 \h 53جدول 4-4. توصیف کمی متغیرهای نیم رخ ساختاری (X ± SD) PAGEREF _Toc400055991 \h 53جدول 4-5. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط زانوی ضربدری و پرانتزی با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055992 \h 55جدول4-6. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط کف پای صاف با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055993 \h 56جدول 4-7. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط زاویهQ غیرطبیعی با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055994 \h 56جدول 4-8. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط طول اندام تحتانی و طول کف پا با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055995 \h 58جدول 4-9. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط طول ران و طول ساق با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055996 \h 58جدول 4-10. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط عرض زانو و عرض مچ پا با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055997 \h 59جدول 4-11. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط سن و وزن با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055998 \h 59جدول 4-12. نتایج آزمون خی دو جهت بررسی ارتباط قد فرد با آسیب‌های دوندگان PAGEREF _Toc400055999 \h 60جدول 4-13. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین سن با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056000 \h 61جدول 4-14. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین وزن با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056001 \h 61جدول 4-15. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین قد با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056002 \h 62جدول 4-16. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین طول اندام تحتانی با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056003 \h 62جدول 4-17. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین طول ران با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056004 \h 62جدول 4-18. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین طول ساق با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056005 \h 63جدول 4-19. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین عرض زانو با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056006 \h 63جدول 4-20. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین عرض مچ پا با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056007 \h 64جدول 4-21. نتایج آزمون همبستگی در بررسی ارتباط بین طول کف پا با ناهنجاری‌های اندام تحتانی PAGEREF _Toc400056008 \h 64جدول 4-22. خلاصه نتایج آزمون خی دو جهت تعیین ارتباط بین ابعاد آنتروپومتریک و ناهنجاری‌های اندام تحتانی با آسیب در دوندگان PAGEREF _Toc400056009 \h 65جدول 4-23. خلاصه نتایج آزمون آماری پیرسون جهت تعیین ارتباط ابعاد آنتروپومتریکی با ناهنجاری‌های اندام تحتانی در دوندگان PAGEREF _Toc400056010 \h 66

فهرست شکل‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………..صفحه
TOC \h \z \t “picture;1” شکل شماره 3-1. نحوه اندازه‌گیری زانوی پرانتزی PAGEREF _Toc400030813 \h 39شکل شماره 3-2. نحوه اندازه‌گیری زاویهQ PAGEREF _Toc400030814 \h 41شکل شماره 3-3. نحوه اندازه‌گیری افت ناوی PAGEREF _Toc400030815 \h 42شکل شماره 3-4. نحوه اندازه‌گیری طول اندام تحتانی PAGEREF _Toc400030816 \h 43شکل شماره 3-5. نحوه اندازه‌گیری طول ران PAGEREF _Toc400030817 \h 44شکل شماره 3-6. نحوه اندازه‌گیری طول ساق پا PAGEREF _Toc400030818 \h 45شکل شماره 3-7. نحوه اندازه‌گیری عرض زانو PAGEREF _Toc400030819 \h 46شکل شماره 3-8. نحوه اندازه‌گیری عرض مچ پا PAGEREF _Toc400030820 \h 47شکل شماره 3-9. نحوه اندازه‌گیری طول کف پا PAGEREF _Toc400030821 \h 47
فهرست پیوست‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………………………صفحه
TOC \h \z \t “peyvast;1” پیوست شماره 1 فرم درخواست همکاری فدراسیون دو و میدانی PAGEREF _Toc400056742 \h 89پیوست شماره 2 پرسشنامه ثبت آسیب های دوندگان PAGEREF _Toc400056743 \h 90پیوست شماره 3 فرم جمع آوری اطلاعات PAGEREF _Toc400056744 \h 91
Abstract
The aim of this investigation was to determine relationship between anthropometric dimension and structural profile with sport injuries in elite runners. The population of this investigation was all runners that participate in in the Iranian Premier League Athletics (season 2013/2014). In this regard, 30 sprinter runner (with mean and standard deviation age 22/60±4/28, height 180/93 ± 5/96 cm, weight 72/20 ±6/07 kg) 15 half endurance runners (with mean and standard deviation age 23/20±3/62, height 176/87 ± 2/57 cm, weight 69/93 ±7/72 kg) and 15 endurance runners (with mean and standard deviation age 25/60±5/09, height 176/80 ± 7/76 cm, weight 62/40 ±6/84 kg) as non-random Purposeful selected and Voluntarily participated in this study. Research Tools Include Researcher made Questionnaire that used for record Personal Information, running experience in league and sport injury history over the past two years. For measuring genu valgum , genu varum , knee width and Width ankle Caliper, Q angle goniometer and arch of foot navi drop ( brody method) was used. As well as for measuring lower length, femur length and tibia length meter was used. Chi-square test and Pearson test was used to analyze the data. That the entire process was done using SPSS21 software. (P˂0/05) The study results showed there are significant relationships between pes cavus with plantar fasciitis, Abnormal Q angle (less than 10 degrees) with anterior knee pain. On the other hand, there are significant relationships between femur length with hamstring strain and Achill tendonitis. Also there are significant relationships between weight with plantar fasciitis and pes planus in runners. Among other variables that measured And lower extremity injuries Was not found A significant relationship. Considering the findings of the present study, suggest coach of runners by examining the lower limb runners aware of malalignments of them, to the primarily, prevention of their injuries and so elimination these abnormalities by corrective exercises program.
Key word: elite runner, lower extremity injuries, anthropometric dimension, structural profile.
چکیده
هدف اصلی این پژوهش بررسی ارتباط بین ابعاد آنتروپومتریک و نیم رخ ساختاری با آسیب‌های ورزشی دوندگان نخبه بود. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه دوندگان شرکت‌کننده در مسابقات آغاز فصل قهرمانی کشور (94-1393) بود. که در این راستا 30 دونده سرعت (با میانگین و انحراف استاندارد سن 28/4±60/22 سال، وزن 07/6±20/72 کیلوگرم ، قد 96/5±93/180 سانتی متر و شاخص توده بدن 65/1 ± 06/22 کیلوگرم بر متر مربع)، 15 دونده نیمه استقامت ( با میانگین و انحراف استاندارد سن 62/3 ±20/23 سال، وزن 72/7±93/69 کیلوگرم و قد57/2±87/176 سانتی متر و شاخص توده بدن 71/1 ± 73/20 کیلوگرم بر متر مربع ) و 15 دونده استقامت ( با میانگین و انحراف استاندارد سن 09/5 ±60/25 سال، وزن 84/6 ±40/62 کیلوگرم ، قد 76/7 ±80/176 سانتی متر و شاخص توده بدن 53/1 ± 94/19کیلوگرم بر متر مربع ) به صورت غیر تصادفی هدف‌دار انتخاب و به طور داوطلبانه در این پژوهش شرکت کردند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه محقق ساخته که روایی آن توسط متخصصان و صاحب‌نظران مورد تأیید قرار گرفت و در این پژوهش برای ثبت اطلاعات فردی، نوع آسیب‌های اندام تحتانی در طی دو سال گذشته و سابقه ورزشی آزمودنی‌ها مورد استفاده قرار گرفت. برای اندازه‌گیری زانوی پرانتزی، ضربدری، عرض زانو و عرض مچ پا از کولیس، زاویهQ از گونیامتر و قوس کف پا از افت ناوی (روش برودی) استفاده شد. جهت تجزیه تحلیل دادهها و برای بررسی نحوه توزیع داده‌ها از آزمون کالموگراف- اسمیرنف استفاده و با توجه به توزیع غیرطبیعی و طبیعی متغیرهای مختلف از آزمون‌های غیر پارامتریک خی دو برای بررسی ارتباط بین آسیب با ناهنجاری و ابعاد آنتروپومتریک، و همچنین آزمون پارامتریک پیرسون برای بررسی ارتباط بین ابعاد آنتروپومتریک و ناهنجاری در سطح معنی‌داری(05/0 p<) استفاده شد. در تجزیه و تحلیل آماری از نرم‌افزار SPSS نسخه 21 استفاده ‌شد (05/0 p<). یافته‌ها نشان داد که بین کف پای گود با پلانتار فاشیت و بین زاویهQ غیرطبیعی با درد قدامی زانو در دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود داشت. از سوی دیگر بین طول ران با کشیدگی همسترینگ و تاندونیت آشیل در دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود داشت. در زمینه ارتباط ابعاد آنتروپومتریک با ناهنجاری نیز بین سن با تاندونیت آشیل، وزن با پلانتارفاشیت و کف پای صاف در دوندگان ارتباط معنی‌داری وجود داشت. با توجه به نتایج به مربیان دوندگان پیشنهاد می شود با بررسی راستای اندام تحتانی دوندگان از ناهنجاری های آنان آگاه شوند تا بتوانند در درجه اول برنامه های پیشگیری از آسیب را برای آنان اجرا کنند.
کلیدواژه‌ها: دونده نخبه، آسیب‌های اندام تحتانی، ابعاد آنتروپومتریک، نیمرخ ساختاری
فصل اول
طرح پژوهش
مقدمهفعالیت‌های بدنی می‌توانند به شکل‌های گوناگون اجرا شوند. ورزش نوعی فعالیت سازمان دار و رقابتی است که در قالب رشته‌های معینی انجام می‌شود. این رشته‌ها می‌تواند متناسب با عملکرد فرد به افزایش ظرفیت‌های فیزیولوژیکی و روانی ورزشکاران منجر شود. در این بین برخورداری از وضعیت بدنی مناسب و حفظ راستای طبیعی بدن یکی از اهداف مهم فعالیت‌های بدنی محسوب می‌شود [24] . ورزش دو و میدانی به عنوان یک رشته مادر همواره دارای جایگاه خاصی در جوامع و ملل مختلف بوده است. دو و میدانی ترکیبی از دوها و میدانی‌هاست و به بخش‌های متنوعی چون رشته‌های سرعت، رشته‌های نیمه استقامت، استقامت، پرتاب‌ها و پرش‌ها تقسیم می‌شود. دو و میدانی در مقایسه با سایر رشته‌ها ورزشی دارای ارزش مدال‌آوری بیشتری بوده و به همین دلیل در رده‌بندی تیمی در مسابقات جهانی یا بین‌قاره‌ای بسیار بااهمیت تلقی می‌شود[12]. رشته‌های ورزشی و قهرمانان آنان دارای خصوصیات جسمانی و فیزیولوژیکی مخصوص به خود می‌باشند. و همین طور می‌تواند آنان را به آسیب‌ها و بدشکلی‌های بدنی خاصی مبتلا کند. از این رو موضوع ناهنجاری‌ها و آسیب‌های ورزشی ورزشکاران به ویژه در ورزش حرفه‌ای از زمینه‌های مهم در علوم ورزشی است [5]. ورزشکاران در رشته‌های مختلف ورزشی برای رسیدن به سطوح عملکردی عالی نیازمند انجام تمرینات مستمر و تقویت عضلات خاصی از بدن می‌باشند و زمان زیادی را در وضعیت بدنی غالب آن رشته‌ی ورزشی به تمرین می‌پردازند در نتیجه بسته به وضعیت غالب هر رشته ورزشی راستای بدنی آن ها ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.وضعیت‌های بدنی متفاوتی وجود دارد که اگر خیلی شدید نباشند شاید برای عملکرد ورزشی سطح بالا برتری به شمار روند از این رو اتفاق نظر خاصی در مورد اصلاح ویژگی‌های غیرمعمول قهرمانان ورزشی وجود ندارد[24].ورزش قهرمانی دارای عوارضی نیز می‌باشد که یکی از آن‌ها می‌تواند ناهنجاری‌های ساختاری بدن ‌باشد .هرچند برخی ناهنجاری‌های وضعیتی جزیی وجود دارد که با مهارت‌های ورزشی سازگاری یافته‌اند و نشانگر آن ورزش خاص می‌باشند. دو و میدانی به عنوان یکی از ورزش‌هایی که آسیب‌های اندام تحتانی در آن زیاد رخ می‌دهد مطرح است. تخمین زده می‌شود حدود 27 تا 70 درصد دوندگان در طول دوران ورزشی خود دچار آسیب می‌شوند. آسیب‌های شایع دوندگان عبارت‌اند از: استرس فرکچر، شین اسپلینت،پلانتار فاشییت،زانوی دوندگان، درد کشککی-رانی، تاندونیت آشیل، تاندونیت کشککی و همچنین کشیدگی همسترینگ . این در حالی است که 3مورد از 7 مورد آسیب‌های شایع دوندگان در ناحیه زانو می‌باشد[50 ].
بیان مسئلهتغییر در وضعیت کلی و موقعیت قرارگیری راستای اندام تحتانی در اثر ورزش حرفه‌ای و طولانی مدت تحت عنوان انحرافات پاسچرال مطرح است که گفته می‌شود ناشی از تمرینات شدید آن رشته ورزشی و سازگاری نامناسب بدن ورزشکار به آن رشته است. .طبق نظر بلوم فیلد (1994)نیز برخی انحرافات وضعیتی جزیی وجود دارد که با مهارت‌های ورزشی سازگاری می‌یابند. زمانی که سخن از رابطه میان آسیب و ناهنجاری ناشی از رشته ورزشی به میان میاید ممکن است این رابطه دو سویه باشد که از این رابطه دو مفهوم قابل استفاده است یکی این که آسیب‌های ورزشی باعث ایجاد ناهنجاری می‌شوند که این موضوع در درازمدت ثابت شده است اما این مسئله که آیا ناهنجاری باعث بروز آسیب شود هنوز در پرده ابهام است. برخی از ورزش‌ها موجب یکسری تغییرات در بدن ورزشکاران می‌شود که به وضعیت غالب فرد در آن ورزش و عضلاتی که بیشتر در آن رشته درگیرند بر می‌گردد[51]. تحقیقاتی وجود دارد که ارتباط میان ابعاد آنتروپومتری افراد با ناهنجاری‌ها و یا استعداد ابتلا به ناهنجاری‌ها را مطرح می‌کنند. با توجه به اینکه هر کدام از ورزشکاران دارای ابعاد آنتروپومتری متفاوت باهم می‌باشند به نظر می‌رسد یکی از عوامل موثر در بروز ناهنجاری‌ها می‌تواند خصوصیات آنتروپومتری آنان باشد. [15]. وضعیت بدن و بر هم خوردن راستای مکانیکی هر یک از بخش‌های آن می‌تواند علاوه بر بروز وضعیت‌های جبرانی ثانویه در سایر بخش‌ها فرد را مستعد آسیب ورزشی خاصی نماید. هر چند مدارک زیادی دراین‌باره ارائه نشده و نیاز به تحقیقات بیشتر می‌باشد.
در این ارتباط عوامل موثر در ایجاد آسیب‌های دوندگان در 3 گروه تقسیم‌شده‌اند:1:عوامل تمرینی 2:عوامل آناتومیکی 3:عوامل بیومکانیکی. عوامل متعدد آناتومیکی برای بروز آسیب‌های دوندگان ذکرشده‌اند، اگرچه نتایج تحقیقات مختلف با یکدیگر در تضادند.به عنوان مثال کوان و مکنزی بر این باورند که افزایش قوس طولی کف پا باعث بروز آسیب می‌شود [84،44]. درحالی‌که ون و جیمز بر این باورند که ارتفاع قوس طولی کف پا تأثیری در بروز آسیب‌های دوندگان ندارد[114،64]. در هر حال میزان بروز آسیب در اندام تحتانی در ورزش‌های مختلف از جمله دو و میدانی با ارتفاع قوس‌های کف پا مرتبط می‌باشد.[120]. راستای اندام تحتانی به عنوان یک عامل خطر در بروز آسیب‌های حاد و مزمن پیشنهاد شده است [ 98، 108 ]. این در حالی است که بسیاری از محققین فقط یک عامل آناتومیکی یا تعداد کمی از عوامل آناتومیکی راستای اندام تحتانی را مورد ارزیابی قرار داده‌اند [78،33، 112]. ارزیابی کردن فقط یک یا تعداد محدودی از عوامل آناتومیکی راستای اندام تحتانی موقعیت اندام تحتانی را به طور کافی شرح نمی‌دهد و همچنین اطلاعات کافی را برای نشان دادن ارتباط معنی‌دار با آسیب از نظر بالینی فراهم نمی‌کند. بررسی راستای کامل اندام تحتانی نسبت به زمانی که فقط یک عامل بررسی می‌شود به طور دقیق‌تری ارتباط بین راستای اندام تحتانی و خطر بروز آسیب را شرح می‌دهد. چون که وقتی یک عامل بررسی می‌شود ممکن است اثر متقابل یا جبرانی و خنثی‌کنندگی با دیگر عوامل داشته باشد. عامل اثر متقابل متغیرهای راستای اندام تحتانی قبلاً تحت عنوان همبسته، جبرانی و خنثی‌کننده پاسچر توسط ویگر کروخ و کیسر[101]، پیشنهادشده که این پاسچر از چندین عامل از جمله انحرافات در راستای استخوانی ناشی می‌شود. در تلاش برای گزارش اثر متقابل متغیرهای راستای اندام تحتانی در مطالعات آینده هدف باید اندازه‌گیری چندین متغیر راستای اندام تحتانی باشد و همچنین تعیین این نکته که آیا ارتباطی بین متغیرها وجود دارد یا خیر [94، 55]. با توجه به مسایل ذکرشده و چالش‌های موجود هدف ما پاسخ به این سوال است که آیا ابعاد آنتروپومتری و ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان در بروز آسیب‌های ورزشی این رشته تأثیرگذار است یا خیر؟
ضرورت و اهمیت تحقیقهر چقدر فعالیت بدنی و ورزش از لحاظ کمی و کیفی توسعه و افزایش می‌یابد به همان نسبت نیز فشارهای ناشی از تمرین موجب بروز ضایعات و صدمات به ویژه در سیستم عضلانی-اسکلتی می‌شود. لذا بررسی علل وقوع و نحوه پیشگیری از صدمات ورزشی همواره مهم بوده و حجم قابل‌توجهی از تلاش‌های متخصصین و محققان این رشته را به خود اختصاص می‌دهد [26]. بنابراین در تحقیق حاضر با توجه به اهمیت حرکات اصلاحی در تربیت بدنی و علوم ورزشی در راستای اهداف شناسایی، پیشگیرانه و کاهش آسیب و ناهنجاری‌های وضعیتی در ورزشکاران به مطالعه وضعیت کنونی جامعه آماری مورد مطالعه از نظر ابعاد آنتروپومتریک نیم رخ ساختاری و آسیب‌های آنان پرداخته می‌شود. تحقیق حاضر جهت بررسی ابعاد آنتروپومتریک و شناسایی آسیب و ناهنجاری‌های شایع در رشته‌های مختلف این رشته ورزشی صورت می‌گیرد. با توجه به انجام تمرینات شدید و طولانی مدت که ساختار عضلانی-اسکلتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و انجام حرکاتی که باعث شکل‌گیری یک وضعیت غالب در رشته‌ی ورزشی مربوطه می‌شود بنابراین تلاشمان بر این است تا ابعاد آنتروپومتریک، نیم رخ ساختاری و آسیب‌های شایع در دوندگان را بررسی کنیم و اطلاعات مفیدی در این زمینه در اختیار افراد فعال در این رشته قرار دهیم تا در برنامه‌های استعداد یابی، درمانی و پیشگیرانه بکار گیرند. همان طور که قبلا گفته شد در میان رشته‌های ورزشی متنوع، دو از جمله ورزش‌های مادر می‌باشد که به دلیل الگوهای متنوع حرکتی و تنوع رشته‌ای آن آسیب‌های ورزشی به میزان زیادی رخ می‌دهد که می‌تواند باعث قطع تمرینات و حتی ترک صحنه‌های رقابت گردد. بنابراین از طریق شناخت عوامل موثر در بروز آسیب‌های دوندگان می‌توان از آسیب و عواقب ناشی از آن جلوگیری کرد.
اهداف پژوهش هدف کلیبررسی ارتباط بین نیم رخ ساختاری و ابعاد آنتروپومتریک با آسیب‌های ورزشی دوندگان نخبه
اهداف اختصاصی1- بررسی ارتباط ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان با آسیب‌های شایع دوندگان
2- بررسی ارتباط ویژگی‌های آنتروپومتریکی اندام تحتانی دوندگان با آسیب‌های شایع دوندگان
3- بررسی ارتباط ویژگی‌های آنتروپومتریکی اندام تحتانی دوندگان با ناهنجاری‌های اندام تحتانی دوندگان
4- بررسی آسیب‌های شایع اندام تحتانی در دوندگان
5- بررسی ویژگی‌های آنتروپومتریکی (طول اندام تحتانی، طول ران ، طول ساق، زاویه Q، طول کف پا ،عرض زانو، عرض مچ پا،) اندام تحتانی در دوندگان
6- بررسی راستای اندام تحتانی دوندگان در هر یک از متغیرها(زانوی ضربدری، پرانتزی، کف پای صاف، کف پای گود)
پیش‌فرض‌های پژوهشآزمودنی‌ها در این تحقیق به نحو مطلوبی با محقق همکاری کردند.
آزمودنی‌ها، سؤالات پرسشنامه را به خوبی درک کرده و در پاسخ به آن‌ها با صداقت و درستی عمل نموده‌اند.
همه آزمودنی‌ها تحت شرایط یکسان مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند.
فرضیات پژوهشفرض صفر اول : ارتباط معنی‌داری بین ویژگی‌های آنتروپومتریکی(طول اندام تحتانی، طول ران، طول ساق، زاویه Q، عرض زانو،عرض مچ پا، طول کف پا) با ناهنجاری‌های اندام تحتانی(زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری، کف پای صاف و کف پای گود) دوندگان نخبه وجود ندارد.
فرض صفر دوم: ارتباط معنی‌داری بین ویژگی‌های آنتروپومتریکی در هر یک از متغیرها (طول اندام تحتانی، طول کف پا، طول ران، طول ساق، زاویهQ، عرض زانو،عرض مچ پا) با آسیب‌های شایع دوندگان نخبه وجود ندارد.
فرض صفر سوم: ارتباط معنی‌داری بین هر یک از متغیرهای(زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری، کف پای صاف، کف پای گود) با آسیب‌های شایع دوندگان نخبه وجود ندارد.
متغیرهای پژوهشمتغیر ملاک(مستقل)
الف)ناهنجاری‌های وضعیتی اندام تحتانی شامل:
-زانوی پرانتزی
-ضربدری
-کف پای صاف
-کف پای گود
ب) ابعاد آنتروپومتریک:
– سن ، قد، وزن
– طول واقعی اندام تحتانی
– طول ران
– طول ساق
-زاویهQ
– عرض زانو
– عرض مچ پا
– طول کف پا
متغیر پیش بین(وابسته)
آسیب‌های شایع دوندگان در اندام تحتانی
محدودیت‌های تحقیق محدودیت‌های قابل‌کنترلآزمودنی‌ها دارای حداقل 5 سال سابقه ورزشی به طور حرفه‌ای بوده‌اند.
همه آزمودنی‌ها سابقه حضور در لیگ دو و میدانی را داشته‌اند.
نمونه آماری این پژوهش دوندگان مرد نخبه رشته‌های سرعت،نیمه استقامت و استقامت بوده‌اند.
نحوه اجرای آزمون برای همه آزمودنی‌ها یکسان بوده است.
محدودیت‌های غیرقابل‌کنترل1- میزان علاقه‌مندی آزمودنی‌ها جهت شرکت در این پژوهش
2- شرایط روحی و روانی آزمودنی‌ها
3- میزان آشنایی و اطلاعات قبلی آزمودنی‌ها از سؤالات و مفاهیم بکار برده شده در آن‌ها
4- نوع و سطح نگرش آزمودنی‌ها نسبت به سؤالات پرسشنامه
تعریف واژه‌ها و اصطلاحات تحقیقدونده نخبه: منظور از دونده نخبه در این پژوهش دونده‌ای بوده که سابقه حضور در لیگ برتر دو و میدانی کشور را داشته و حداقل به مدت 5 سال در رشته دو و میدانی فعالیت داشته است.
دونده سرعت: منظور دونده‌ای است که در یکی از ماده‌های 100 ، 200 و یا 400 در رشته دو و میدانی در سطح کشوری فعالیت داشته باشد.
دونده استقامت: منظور دونده ایست که در یکی از ماده‌های 800 و یا 1500 متر در رشته دو میدانی فعالیت داشته باشد.
دونده نیمه استقامت: منظور دونده‌ای است که در یکی از ماده‌های 3000 ، 5000 و یا 10000 متر در رشته دو و میدانی فعالیت داشته باشد.
زاویه Q: زاویه Q زاویه بین خط اتصال خار خاصره‌ای قدامی فوقانی و مرکز استخوان کشکک با خط اتصال مرکز استخوان کشکک و نقطه میانی برجستگی درشت نی است. زاویه نرمال برای مردان 10-14 و برای زنان 10-19 درجه گزارش شده است [69].
افت ناوی : حرکت استخوان ناوی به قسمت دیستال پا به علت کاهش درجاتی از قوس طولی که از طریق محاسبه اختلاف فاصله استخوان ناوی تا زمین در دو حالت با تحمل وزن و بدون تحمل وزن ارزیابی می‌شود، که مقدار نرمال آن بین 5 تا 9 میلی متر می‌باشد و اگر بیشتر از 10 میلی متر باشد، به عنوان صافی کف پا در نظر گرفته می‌شود، و در این پژوهش به عدد بدست آمده از اختلاف فاصله استخوان ناوی تا زمین در دو حالت با تحمل وزن و بدون تحمل وزن گفته می‌شود، جزئیات اندازه‌گیری در فصل سه توضیح داده خواهد شد [40،74].
زانوی پرانتزی : یک اختلال در طرز قرار گرفتن پا است، که در آن زانوها از هم فاصله گرفته درحالی‌که مچ پاها به هم چسبیده‌اند، در این حالت شکل ظاهری پاها به صورت کمان یا پرانتز می‌باشد. اندازه‌گیری فاصله زانوها، درجه و شدت این ناهنجاری را مشخص می‌کند. در این تحقیق به عدد به دست آمده از فاصله زانوها توسط کولیس گفته شد، که جزئیات اندازه‌گیری در فصل سه توضیح داده خواهد شد [71،9].
زانوی ضربدری : زانوي ضربدري يكي از انواع تغيير شکل‌های زاویه‌دار زانوست كه در آن ران‌ها به هم نزديك می‌شوند و قوزک‌های داخلي از هم فاصله می‌گیرند و در نتيجه نمايي شبيه ضربدر در پاها ايجاد می‌کنند. براي تشخيص اين عارضه فرد در حالت ایستاده قرار می‌گیرد و دو پايش را كنار هم قرار می‌دهد. در اين حالت، زانوها به هم می‌چسبند و قوزک‌های داخلي از يكديگر دور می‌شوند. اندازه‌گیری فاصله قوزک‌ها، درجه و شدت این ناهنجاری را مشخص می‌کند. در این تحقیق به عدد به دست آمده از فاصله قوزک‌های داخلی توسط کولیس گفته شد، که جزئیات اندازه‌گیری در فصل سه توضیح داده خواهد شد [71،9].
فصل دوم
پیشینه
پژوهش
فصل دوم: پیشینه پژوهش
مقدمهاین فصل در دو بخش مجزا ارائه شده است. در بخش اول در خصوص مبانی نظری موضوع به صورت جامع بحث شده است. بخش دوم نیز شامل مروری بر مطالعات مرتبط با موضوع تحقیق بوده و در نهایت جمع‌بندی و نتیجه‌گیری از ادبیات تحقیق ارائه شده است. بنابراین با توجه به آنکه هدف پژوهش حاضر مطالعه ابعاد آنتروپومتریک، نیمرخ ساختاری و آسیب‌های اندام تحتانی دوندگان می‌باشد، در بخش مبانی نظری و پیشینه تحقیق موارد مربوط به اندام فوقانی و سایر بخش‌ها بیان نشده است.
بخش اول: مبانی نظری تحقیق راستای آناتومیکی اندام تحتانیاندام تحتانی از دیدگاه طبقه‌بندی‌های آناتومیکی به آن بخش از بدن اطلاق می‌شود که شامل ران، زانو و پا است. مفصل زانو بزرگ‌ترین مفصل در بدن انسان است که نقش و اهمیت آن در رشته‌های مختلف ورزشی قابل توجه است [4]. هنگام راه رفتن و ایستادن مفصل زانو بیش‌ترین تحرک را دارد و همه نیروهای وارده به ستون مهره‌ها در انجام حرکات ورزشی(تقریباً در تمامی ورزش‌ها و حرکات بدنی) از طریق مفصل زانو به ساق پا و نهایتاً به زمین منتقل می‌شود [1].
آناتومی به خصوص ساختار اسکلتی در هر فرد ممکن است یک عامل خطرساز در آسیب‌دیدگی باشد. ارنیم و پرنتیس(2000) عنوان کرده‌اند ناهنجاری‌های ساختار آناتومیکی ممکن است ورزشکار را دچار آسیب‌دیدگی کند. همچنین اگر وضعیت بدنی ورزشکار دچار انحراف شود بیشتر در خطر آسیب ورزشی قرار می‌گیرد [52]. ارنیم و پرنتیس قید کرده‌اند انحراف راستای وضعیت بدنی ممکن است بر اثر عدم تعادل عضلات یا بافت‌های یک قسمت و یا عدم تقارن استخوان‌های یک ناحیه باشد. در نتیجه آن ورزشکاران دچار یک سازوکار حرکتی ضعیف می‌گردند. زمانی که انحراف وضعیت بدن موجب عدم تعادل می‌شود، بدن حول یک نقطه مرکز ثقل جدید قرارگرفته که می‌تواند موجب آسیب‌دیدگی شود [115،4].
ناهنجاری‌های وضعیتی (پاسچرال)ناهنجاری‌های پاسچرال، عبارت‌اند از تغییرات وضعیتی نامطلوبی که ساختار اسکلتی بدن و راستاي طبیعی قامت را برهم می‌زنند. این ناهنجاری‌ها عموماً به دلایل محیطی، کارکرد نادرست عضلات و مفاصل و عادات نامناسب حرکتی پدید می‌آیند و امکان بهبود و اصلاح آن‌ها از طریق حذف عوامل مربوطه وجود دارد [107].
علل و عوامل بروز ناهنجاری‌هاعلل و عوامل بروز ناهنجاری‌ها شامل: اختلالات ژنتیکی و مادر زادی ، بیماری‌ها، صدمات، فقر حرکتی و عدم تحرک مناسب عادات نامناسب در ایستادن‌ها، راه رفتن‌ها، نشستن‌ها و حمل اشیاء سنگین، شغل و وضعیت‌های غیر صحیح و یکنواخت بدنی و انجام امور روزمره در حالت نامناسب یا فعالیت‌های ورزشی و حرکتی نامناسب مستمر، استفاده از پوشاک نامناسب از قبیل کفش یا تجهیزات غیراستاندارد، تقلید الگوهای حرکتی و وضعیت بدنی غلط و نامناسب، کمبود محرک‌های رشدی مانند نور، آب، هوای متناسب و تغذیه وضعیت‌های روانی و شخصیتی مسائل فرهنگی و تربیتی افزایش وزن و تیپ بدنی و سن ذکر شده است [10].
سندروم های اندام تحتانینقص در سیستم حرکتی انسان بندرت یک ساختار را در گیر می‌کند. به خاطر اینکه سیستم حرکتی انسان یک سیستم منسجم است، نقص در یک سیستم به وضعیت‌های جبرانی و ایجاد مطابقت‌هایی در سیستم‌های دیگر منجر می‌شود.
سندروم متقاطع اندام تحتانیاین سندروم با سفتی و کوتاهی عضلات فلکسور ران و خلف ستون فقرات و ضعف عضلات شکمی و سرینی مشخص می‌گردد. این‌چنین ایمبالانسی می‌تواند اثرات مضری بر روی وضعیت استاتیک و دینامیک بدن به خصوص در هنگام راه رفتن داشته باشد. این سندرم باعث افزایش تیلت قدامی لگن، افزایش لوردوز کمری و خم شدن مختصر مفصل ران می‌گردد. اگر لوردوز کوتاه و عمیق باشد،ایمبالانس بیشتر مربوط به عضلات ناحیه لگن است، درحالی‌که کم عمق و طویل باشد و به ناحیه پشتی کشیده شود،بیشتر به ایمبالانس های عضلانی تنه مربوط می‌گردد[25].
سندروم انحراف پرونیشنویژگی افراد دچار سندروم انحراف پرونیشن، شامل پرونیشن بیش از اندازه‌ی پا(کف پای صاف)، خم شدن، چرخش داخلی و نزدیک شدن زانو(زانوی ضربدری) می‌باشد.عضلاتی که به صورت عملکردی کوتاه شده‌اند، شامل نازک نی‌ها، دوقلو، نعلی، نوار ایلیوتیبیال، عضلات همسترینگ، عضلات نزدیک کننده‌ها و سویز می‌باشند. قسمت‌های ضعیف یا مهارشده، شامل ساقی خلفی، ساقی قدامی، پهن میانی، سرینی میانی،سرینی بزرگ و عضلات چرخش دهنده‌های خارجی ران هستند. نقص بالقوه در عملکرد مفصلی، مفاصل زیر قاپی،اولین مفصل کف پایی-بند انگشتی، ساقی قاپی، خاجی خاصره‌ای و مفاصل بین زوائد مفصلی مهره‌ها را دچار می‌کند. افراد دچار این عارضه، الگوهای قابل پیش‌بینی آسیب‌دیدگی هستند که ازان جمله می‌توان التهاب نیام کف پایی، التهاب تاندون عضله ساقی خلفی(شین اسپلینت)، التهاب تاندون کشکک و کمردرد را نام برد. [63، 88].
سندروم نقص حرکتی اندام تحتانیبسیاری از نویسندگان سندروم شایع نقص حرکتی(نا راستایی پویا) را که از نا راستایی ایستا و الگوهای بکار گیری عضلانی تغییریافته ناشی می‌شود توصیف کرده‌اند [102، 65، 48 ].
افراد دارای سندروم نقص حرکتی اندام تحتانی، معمولاً با پرونیشن بیش از حد پا(کف پای صاف)، افزایش انحنای پا(درشت نی چرخش یافته به داخل و ران چرخش یافته به داخل و نزدیک شده یا زانوی ضربدری) و افزایش حرکت در کمربند کمری-لگنی-رانی(باز شدن یا خم شدن) طی حرکات عملکردی مشخص می‌شوند. عضلات مستعد برای سفتی یا بیش فعالی، ممکن است شامل عضلات نازک نی‌ای، دوقلو خارجی، نعلی، نوار ایلیوتیبیال، عضلات همسترینگ خارجی، عضلات نزدیک کننده و سویز باشند. عضلات مستعد ضعف یا مهار، ممکن است شامل ساقی خلفی، خم کننده بلند انگشتان و شست، ساقی قدامی، پهن داخلی، عضلات خیاطه، راست داخلی، نیم غشایی،(پس انسرین)، سرینی میانی، چرخش دهنده‌های خارجی ران، سرینی بزرگ و پایدار کننده‌های موضعی کمربند کمری-لگنی-رانی باشند. . نقص عملکردی مفاصل، ممکن است شامل مفاصل زیر قاپی،اولین مفصل کف پایی-بند انگشتی، مفصل ساقی قاپی، مفصل پروگزیمال درشت نی-نازک نی‌ای، خاجی خاصره‌ای و مفاصل فاسیت کمری باشد. افرادی که سندروم نقص حرکتی اندام تحتانی دارند معمولاً الگوهای آسیب قابل پیش‌بینی را که شامل التهاب نیام کف پایی، التهاب تاندون عضله ساقی خلفی(شین اسپلینت) و درد قدامی زانو از خود نشان می‌دهند [102، 65، 48 ].
زانوی ضربدریدر عارضه زانوی ضربدری پاهای فرد در حالت ایستاده به طرف داخل قوس بر می‌دارند، این قوس معمولاً حول محور زانو روی می‌دهد، به طوری که در حالت ایستاده زمانی که زانوها به هم چسبیده‌اند، قوزک‌های داخلی از هم فاصله می‌گیرند [17]. در عارضه زانوی ضربدری فرد مبتلا به تدریج روی لبه داخلی پا فشار بیشتری وارد کرده که در این حالت به صورت ثانویه قوس طولی داخلی ناحیه کف پا نیز کم می‌شود و نوعی عارضه صافی کف پا نیز به وجود می‌آید. در این ناهنجاری بافت‌های نرم ناحیه داخلی ران و مفصل زانو و عناصر عضلانی جانب داخلی ساق و عناصر لیگامنتی و کپسول ناحیه مچ کشیده می‌شوند. پارگی لیگامنت جانب داخلی زانو، ضعف عضلات همسترینگ داخلی(نیمه وتری و نیمه غشایی) کوتاهی عضلات کشنده پهن نیام و سرینی کوچک در قسمت خارجی ران نیز از دیگر علل به وجود آمدن زانوی ضربدری است [4]. زمانی که فرد دچار این ناهنجاری می‌شود به صورت غیرطبیعی راه می رود. به طوری که زانوها به هم ساییده شده و فرد برای جلوگیری از آن پاها را دور از هم نگه می‌دارد. برای جلوگیری از ضربه زدن به زانوها فرد یک پا را روی پای دیگر تاب می‌دهد که در نهایت پاها را در وضعیت چرخش به داخل قرار می‌دهد. عارضه مذکور در کیفیت اجرای فعالیت‌های ورزشی اثر می‌گذارد و میزان فعالیت‌های حرکتی فرد را به میزان زیادی کاهش می‌دهد. این عارضه معمولاً همراه با صافی کف پا است [10]. شدت عارضه‌ی زانوی ضربدری به صورت زیر طبقه‌بندی می‌گردد:
زانوی ضربدری درجه 1 : فاصله میان دو قوزک کمتر از 5/2 سانتی متر.
زانوی ضربدری درجه 2 : فاصله میان دو قوزک 5/2 – 5 سانتی متر.
زانوی ضربدری درجه 3 : فاصله میان دو قوزک 5 – 5/7 سانتی متر.
زانوی ضربدری درجه 4 : فاصله میان دو قوزک بیشتر از 5/7 سانتی متر
در سنین بلوغ در صورتی که فاصله بین دو قوزک داخلی پا بیش از 10 سانتی متر باشد باید عمل جراحی صورت گیرد [10]. فشار والگوس بر اثر ضربات خارجی یکی از ساز و کارهای رایج آسیب زانو در فعالیت‌های ورزشی است و اغلب در نتیجه صدمه دیدن لیگامنت جانب داخلی به وجود می‌آید. فرد مبتلا به زانوی ضربدری با توجه به شدت ناهنجاری می‌تواند نشانه‌هایی چون نزدیک شدن زانوها به خط میانی بدن، دور شدن قوزک‌های داخل از یکدیگر، کوتاهی تاندون آشیل، تمایل کشکک‌ها به خارج و احتمال بروز دررفتگی در آن، سائیده شدن زانوها به یکدیگر حین راه رفتن، خستگی زودرس هنگام راه رفتن و دویدن، درد پشت ساق و جلوی ران، کوتاهی قد، آرتروز زودرس زانو، عوارض ثانویه مثل کف پای صاف، افزایش وزن و سائیدگی بیش از حد کناره داخلی کفش داشته باشد [81،10]. زمانی که ناهنجاری زانوی پرانتزی یا زانوی ضربدری روی می‌دهد یک وضعیت آناتومیک غیرطبیعی به وجود می‌آید، طوری که مسیر خط ثقل از حالت طبیعی خارج‌شده و یک اعمال فشار غیرطبیعی در مفاصل در اثر ایجاد یک نیروی گشتاور غیرطبیعی به وجود می‌آید که سازگاری‌های اسکلتی مربوط به زانوی پرانتزی و ضربدری باعث انتقال فشار از وسط مفصل زانو می‌شود.
پاتوجکسون (1984) بیان می‌کند با افزایش سن و ضعف عضلانی احتمال افزایش شدت حالت زانوی پرانتزی در یک فرد با زانوی پرانتزی و افزایش حالت ضربدری در یک فرد با زانوی ضربدری بالا می رود. زمانی که این حالت اتفاق می‌افتد، مفاصل زانو نامتقارن می‌شوند که این حالت به نوبه خود منجر به افزایش استرس فشاری بر روی بخش‌هایی از غضروف مفصلی زانو نامتقارن می‌شوند که این حالت به نوبه خود منجر به افزایش استرس فشاری بر روی بخش‌هایی از غضروف مفصلی که در تماس باهم قرار دارند می‌شود. در صورتی که این وضعیت همچنان پا بر جا باقی بماند، غضروف مفصلی که تحت فشار بیش از حد قرار دارد، ممکن است دچار سائیدگی شود و در نهایت باعث بروز درد شود [4].
زانوی پرانتزیزانوی پرانتزی یک اختلال در طرز قرار گرفتن پاها می‌باشد. در این حالت شکل ظاهری پاها به صورت کمان یا پرانتز می‌باشد [17]. در موارد شدید این عارضه، فرد روی لبه خارجی پا راه می رود و یک نوع محدودیت حرکتی در انجام حرکت چرخش به خارج وجود دارد، در عارضه مذکور به دلیل نزدیک شدن قوزک‌های داخلی به یکدیگر و فاصله گرفتن زانوها از هم عضلات جانب داخلی ران مانند عضلات نزدیک کننده(بلند، کوتاه و بزرگ)، عضله راست داخلی و نیز عضله نیمه وتری کوتاه می‌شوند [17]. کوتاه شدن عناصر استاتیک ثبات مفصلی مانند لیگامنت جانب داخلی و کپسول داخلی زانو و لیگامنت های مهم بخش‌های عمقی و سطحی آن در مچ و کشیدگی عناصر جانب داخلی و کپسول داخلی زانو و لیگامنت های مهم بخش‌های عمقی و سطحی آن در مچ و کشیدگی عناصر جانب خارجی و کپسول خارجی و لیگامنت های چهار گانه مهم مفصل مچ پا در جانب خارجی در این عارضه مشاهده می‌گردد.
فرد مبتلا به زانوی پرانتزی با توجه به شدت ناهنجاری می‌تواند نشانه‌هایی چون راه رفتن اردک وار، چرخش ساق، ضعف عضلات ناحیه خارجی زانو، کوتاهی عضلات ناحیه داخلی زانو، کشیدگی لیگامنت و کپسول خارجی زانو و مچ پا، کوتاهی لیگامنت و کپسول جانب داخلی زانو و مچ پا، کاهش ارتفاع پایین‌تنه، تغییر زاویه کشکک و تمایل آن به داخل، آرتروز زودرس، درد و احساس خستگی زودرس و سائیدگی بیش از حد کناره خارجی کفش داشته باشد [29،17].
آزمون افت ناویآزمون افت ناوی جنبش پذیری مفصل مچ پا را مشخص می‌کند و به عنوان یک شاخص در صدمات اندام تحتانی از جمله، اسپرین های مچ پا، پارگی لیگامنت متقاطع، شین اسپیلنت و شکستگی‌های فشاری درشت نی کاربرد دارد. بنابراین می‌توان از آن به عنوان یک شاخص در ارزیابی راستای اندام تحتانی استفاده کرد. آزمون افت ناوی در واقع آزمون ارزیابی قوس پا از وضعیت بدون تحمل وزن و همچنین مشخص‌کننده‌ی هرگونه عدم تقارن بین قوس‌های پا می‌باشد. اگر اختلاف حاصله بین 5 تا 9 میلی متر بود ، ساختار پا طبیعی و اگر بیش از 10 میلی متر بود، به عنوان کف پای صاف در نظر گرفته می‌شود [81،74،56].
2-2-8.. زاویهQزاویه Q زاویه بین خط اتصال خار خاصره‌ای قدامی فوقانی و مرکز استخوان کشکک با خط اتصال مرکز استخوان کشکک و نقطه میانی برجستگی درشت نی است [81]. زاویه Q برای تشخیص بسیاری از بیماری‌ها، مقایسه زانوی سالم و آسیب‌دیده و ارزیابی بهبود پس از فیزیوتراپی به کار می رود. این زاویه نقطه بارزی از سازوکار مفصل زانو و مشخص‌کننده ارتباط میان عناصر ساختاری زانو و صدمات ورزشی می‌باشد [79،74].
زاویه Q متوسط در مردان تقریباً 14 درجه است. زاویه Q متوسط در زنان به دلیل افزایش نسبی در پهنای لگن آن‌ها نسبت به مردان تقریباً 17 درجه است. اما عواملی همچون لگن پهن تر، آنتی ورژن بیش از حد ران، چرخش خارجی درشت نی و ناهنجاری‌های زانوی پرانتزی و ضربدری، زاویه Q را تحت تأثیر قرار می‌دهند. همچنین علاوه بر موارد فوق زاویه کشش تاندون عضلات چهارسر و ناحیه نگهداری برجستگی کشکک نیز روی مقدار زاویه Q تأثیر می‌گذارد [17]. افزایش و کاهش زاویه Q نسبت به مقادیر و ارزش‌های طبیعی فوق با افزایش وقوع سندروم درد کشککی رانی همراه می‌باشد. از لحاظ پاتولوژی ازدیاد زاویه Q موجب افزایش بالقوه دینامیکی می‌شود که به طور کامل و یا به طور نسبی بر دررفتگی کشکک تأثیر می‌گذارد. عواملی که زاویه Q را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از: زانوی ضربدری، زانوی عقب رفته، شکل‌های غیرطبیعی کشکک، کوتاهی لیگامنت جانب خارجی همچنین وضعیت‌هایی چون چرخش داخلی درشت نی، زانوی پرانتزی و ضعف عضلات همسترینگ باعث کاهش زاویه Q می‌شود [81].
2-2-9.آسیب‌های شایع دوندگان در اندام تحتانیدویدن به عنوان قسمتی از تمرینات تمام رشته‌های ورزشی باعث شده است که تعداد شرکت‌کنندگان در این نوع فعالیت بیش‌ترین میزان را در بین تمام رشته‌های ورزشی به خود اختصاص دهد. از سوی دیگر دوندگانی که به صورت حرفه‌ای در این رشته فعالیت می‌کنند دچار آسیب شده و این آسیب‌ها مشکلاتی را برای ادامه فعالیت حرفه‌ای آن‌ها در این رشته به وجود می‌آورد. از این رو ضرورت شناخت آسیب‌ها، مکانیزم و علل وقوع آن‌ها بیش از هر رشته دیگری احساس می‌شود. که در ادامه آسیب‌های شایع در دوندگان آورده شده است.
2-2-9-1. شین اسپلینتسندروم فشار بر روی درشت نی داخلی که اسپلینت ساق پا نیز نام دارد [88]، یک آسیب ناشی از بیش فعالی بوده که ظاهراً بر اثر دویدن یا تمرین بیش از حد، کفش‌های نامناسب، نوع سطح تمرین یا عوامل بیومکانیکی به وجود می‌اید [88]. افراد مبتلا به این سندروم از درد و حساسیت در طول قسمت داخلی درشت نی، معمولاً در دو سوم بخش دیستال آن شکایت دارند. اغلب بیش‌ترین درد مربوط به دردناک شدن ضریع استخوان و واکنش استخوان درشت نی به فشار می‌باشد [88 109]. سندروم فشار بر درشت نی داخلی همچنین با افزایش دامنه حرکت پلانتارفلکشن، یا دامنه حرکتی متفاوت مفصل مچ، و نیز استفاده از آتل پا مربوط می‌باشد [88، 60، 110 ]. با افزایش پرونیشن پا و افزایش دامنه غیرفعال در حرکات اینورژن و اورژن مچ، چرخش داخلی و خارجی ران و استقامت ناکافی در عضلات پشت ساق نیز به عنوان عوامل خطر زا به شمار می روند [88]. شواهدی مبنی بر این که آیا شدت، مسافت، سطح تمرین، تغییر در کفش یا کهنگی کفش جزو عوامل خطر زا محسوب می‌شوند یا نه وجود ندارد [88].
2-2-9-2. استرس فرکچرشکستگی ناشی از فشار: هر دو استخوان درشت نی و نازک نی ممکن است محل شکستگی ناشی از فشار باشند. این نوع شکستگی پس از فشار طولانی مدت و ممتد اتفاق می‌افتد. برای مثال در دوی صحرانوردی و استقامت و در پرش‌های مکرر معمولاً در دو سوم بالایی استخوان درشت نی این نوع شکستگی اتفاق می‌افتد درحالی‌که در نازک نی معمولاً در 5 تا 7 سانتی‌متری بالای قوزک خارجی پا روی می‌دهد.
علائم این عارضه عبارت‌اند از: احساس درد پس از دویدن طولانی بدون هیچ‌گونه سابقه ضربه و برخورد. حساسیت موضعی و تورم روی ناحیه شکستگی. درمان این عارضه معمولاً فقط شامل استراحت است[21].
2-2-9-3. زانوی دوندگان (سندروم ایلیو تیبیال باند)سندروم نوار ایلیوتیبیال، در نتیجه التهاب و تحریک قسمت انتهایی تاندون ایلیوتیبیال است که به دلیل کشیده شدن آن بر روی کندیل خارجی ران و یا به شکل غیرمعمول، برجستگی بزرگ ران اتفاق می‌افتد و باعث التهاب کیسه زلالی برجستگی بزرگ می‌شود. التهاب و تحریک نوار ایلیوتیبیال، می‌تواند به علت انعطاف‌پذیری کم در عضله کشنده پهن نیام باشد، که در نتیجه باعث افزایش تنش در نوار ایلیوتیبیال در هنگام مرحله تکیه در دویدن می‌شود. سندروم نوار ایلیوتیبیال، معمولاً به دلیل بیش فعالی رخ می‌دهد. اگر چه این آسیب به شکل رایج، در میان دوندگان و به علت نقص در نحوه‌ی گام برداشتن یا بیومکانیک دویدن اتفاق می‌افتد، اما می‌تواند سایر ورزشکاران (مثلاً دوچرخه‌سواری، تنیس) را نیز تحت تأثیر قرار دهد. ضعف گروه‌های عضلانی در زنجیره‌ی حرکتی نیز می‌تواند موجب بروز سندروم نوار ایلیوتیبیال گردد. ضعف در عضلات دورکننده ران مانند سرینی میانی می‌تواند باعث برتری عملکرد عضله کمکی یعنی عضله کشنده پهن نیام شود. در نتیجه این موضوع می‌تواند سبب افزایش تنش در نوار ایلیوتیبیال و از این رو افزایش اصطکاک بافت شده که نتیجه نهایی آن التهاب خواهد بود [58، 59]
2-2-9-4. درد قدامی زانو (سندروم درد کشککی-رانی)درد جلو زانو را اغلب استحاله زودرس غضروف نسبت می‌دهند. آسیب سطح مفصلی استخوان معمولاً در افراد سنین 10 تا 25 سال مشاهده می‌شود و با درد به ویژه هنگام بالا و پایین رفتن از پله یا خم شدن زانو در ارتباط است. هنگام بالا و پایین رفتن از پله‌ها و تپه وقوع درد در مفصل شایع است. برخی از علل این عارضه عبارت‌اند از: برآمدگی یا بیرون زدگی کشکک، دررفتگی کامل یا جزیی کشکک، زاویهQ بیشتر از 20 درجه، عملکرد ناصحیح مکانیزم بازکننده مفصل زانو، چرخش خارجی افزایش‌یافته پا، ضعف عضلات چهار سر. علائم این عارضه عبارت‌اند از: درد گسترده در زانو و پشت استخوان کشکک در زمان اعمال فشار و تحمل وزن، احساس سفتی و درد در هنگام برخاستن از وضعیت نشسته به وضعیت ایستاده(در هنگام خم شدن مشکلات و درد بیشتر می‌شود).احساس درد هنگامی که استخوان کشکک روی ران فشار داده شود، حساسیت اطراف کشکک، شنیدن صدا از پشت کشکک در هنگام خم و باز کردن مفصل زانو،ناهنجاری‌های اندام تحتانی شامل چرخش افزایش‌یافته پا به داخل، زانوی ضربدری،انتیورشن افزایش‌یافته گردن استخوان ران[21].
2-2-9-5. پلانتارفاشییت( التهاب نیام کف پایی)نیام کف پایی، یک نوار ضخیم از جنس بافت فیبروز است که از پاشنه به سمت سر استخوان‌های کف پایی کشیده می‌شود و قوس طولی کف پا را حمایت می‌کند. نیام کف پایی در هنگام التهاب و تحریک، می‌تواند بسیار دردناک باشد. التهاب نیام کف پایی، علت معمول درد پاشنه می‌باشد، و بیشتر بیماران، درد در ناحیه پاشنه را به ویژه پس از بیدار شدن از خواب در صبح یا پس از نشستن به مدت طولانی، گزارش می‌کنند [62]. ناتوانی در حرکت دورسی فلکشن مچ پا را همان طور که در وضعیت چرخش به داخل پا وجود دارد[8 همان]، به التهاب نیام کف پایی نسبت داده‌اند [62،85]. افزایش شاخص توده‌ی بدن (BMI) در افراد غیر ورزشکار نیز به عنوان یکی از عوامل به وجود آورنده این مشکل، به شمار می رود [85].
2-2-9-6. تاندونیت آشیلمجموعه عضلات دوقلو که شامل عضله‌ی دوقلو و نعلی می‌شود، تاندون آشیل را که به تکیه‌گاه استخوان پاشنه می‌چسبد در بر می‌گیرند. تاندونت، یا التهاب این تاندون یک آسیب رایج ورزشی است. اگر التهاب به صورت متناوب نباشد، اما بیماری و آسیب تاندون و تخریب آن وجود داشته باشد، به آن تاندینوزیس میگویند [ 100]. شایع‌ترین دلیل بروز آسیب تاندون آشیل، پریدن و دویدن می‌باشد [72]. ممکن است علائم و نشانه‌ها شامل بروز درد در خلال فعالیت‌های بدنی یا در هنگام استراحت، التهاب، تورم و ضخیم شدن تاندون باشند. سخت شدن تاندون آشیل ( ناتوانی در انجام دورسی فلکشن) و افزایش اینورژن پا، را به آسیب تاندون آشیل نسبت داده شده است [56]. به علاوه دوندگانی که مبتلا به آسیب آشیل هستند، بیان داشته‌اند که دامنه حرکتی زانوی آن‌ها کاهش‌یافته و فعالیت عضلات درشت نی قدامی، راست رانی و سرینی میانی، قبل و پس از لحظه برخورد پاشنه با زمین، کم شده است [31].
2-2-10. آنتروپومتری2-2-10-1. مفهوم آنتروپومتریآنتروپومتری را در مفهوم عمومی آن می‌توان به صورت اندازه‌گیری ابعاد بدن انسان تعریف نمود که سابقه تاریخی آن به زمان‌های گذشته بر می‌گردد. آنتروپومتری کلمه‌ای یونانی است که از دو واژه Anthropo به معنی انسان و Metry به معنی سنجش تشکیل شده است [18]. در واقع آنتروپومتری ویژگی‌های فیزیکی بدن از نظر اندازه، شکل، نسبت‌ها و ترکیب بدن را سنجیده و ارتباط آن‌ها را با رشد، تغذیه و ورزش بررسی می‌کند و ابزاری است جهت تجزیه و تحلیل حرکت بدن انسان. توسعه علم تجربی آنتروپومتری به ویژه در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم تمرکز بر ابعاد سنجی بدنی داشته که در جهت طبقه‌بندی نژادها بر اساس ویژگی‌های فیزیکی افراد بود [23]. با توجه به اهمیت و تأثیر شناخت ویژگی‌های فیزیکی بدن انسان و رابطه آن با بهبود اجرای مهارت‌های حرکتی، بسیاری از محققان، معلمان، مربیان ورزش و یا فیزیوتراپیست ها تلاش کرده‌اند ارتباط ویژگی‌های کالبد شناختی و فیزیکی بدن انسان را بررسی کنند. زیرا شناخت ویژگی‌های مذکور آنان را در تجویز یا تعیین فعالیت‌های جسمانی مناسب برای افراد در گروه‌های سنی مختلف یاری می‌رسانند [16].
2-2-10-2. روش‌ها و ابزارهای آنتروپومتری به طور کلی اندازه‌گیری ابعاد بدن در دو وضعیت ساکن (ثابت) و وضعیت متحرک صورت می‌گیرد. در وضعیت ثابت اندازه‌گیری در حالتی صورت می‌گیرد که بدن هیچ حرکتی نداشته باشد و این اندازه‌گیری را اصطلاحاً آنتروپومتری استاتیک می‌گویند. در وضعیت متحرک اندازه‌گیری ابعاد بدن در حالتی که بدن در حال حرکت باشد صورت خواهد گرفت. این اندازه‌گیری نیز آنتروپومتری دینامیک گفته می‌شود [18،23]. در آنتروپومتری از ابزارهای نظیر آنتروپومتر، کالیپر، نوارهای اندازه‌گیری، کالیپر دو وجهیو ترازو به ترتیب برای اندازه‌گیری طول قسمت‌های مختلف بدن قطر استخوان‌ها، محیط قسمت‌های مختلف بدن، قطر پوست و چربی زیر پوست و جرم استفاده می‌شود [16].
2-2-10-3. کاربردهای آنتروپومتریمبحث آنتروپوومتری امروزه در بحث استعدادیابی ورزشکاران برای ورزش قهرمانی، شناسایی ورزشکارانی که به دلیل مختصات آنتروپومتریکی خاص مستعد دریافت آسیب‌های اسکلتی- عضلانی هستند و نیز تغییر شکل‌های بدنی ورزشکاران حرفه‌ای کاربرد فراوانی یافته است. مطالعه ارتباط میان ابعاد آنتروپومتریکی به عنوان یک پتانسیل اولیه در ابتلا به دردها، آسیب‌ها و ناهنجاری‌های وضعیتی با احتمال بروز آن‌ها در میان شاغلین نیز بسیار مورد توجه است. کاربرد آمار و اطلاعات منتج از ابعاد آنتروپومتریکی در تعیین شکل و اندازه ابزار و وسایلی است که در محیط کار مورد استفاده قرار می‌گیرد تا به دو هدف عمده جامعه عمل بپوشاند، اول برای تطابق و تناسب ماشین با انسان در جهت راحتی و افزایش کارایی کاربر و دوم در جهت استانداردسازی وسایل و تجهیزات مورد استفاده برای یک فرد یا کل جامعه می‌باشد [18].
2-2-10-4. تفاوت‌های بشری از لحاظ ساختار اسکلتی- عضلانیابعاد بدن افراد مختلف با یکدیگر متفاوت است. این مسئله ناشی از رشد، نژاد و ساختار ژنتیک افراد می‌باشد. داده‌های آنتروپومتریک مربوط به دو جنس اختلافات زیادی را با یک دیگر نشان می‌دهند. همین طور اختلاف‌های ژنتیک میان افرادی که در کشورهای مختلف زندگی می‌کنند بسیار آشکار است [20]. برخی از تفاوت‌ها ناشی از عوامل محیطی نظیر تغذیه، فعالیت‌های جسمانی و ورزش هستند. آنچه به عنوان واژه نرمال در اندازه‌گیری‌های آنتروپومتریک شناخته شده است طیف وسیعی را در بر می‌گیرد [16].
به طور كلی آنتروپومتری شامل اندازه‌گیری اندازه‌های مختلفی از طول بدن ، عرض قسمت‌های مختلف بدن، وزن ، قد، و حجم یا محیط اندام‌ها، فضای حركتی و زوایای حركتی هر یك از اندازه‌ها می‌باشد. که در پژوهش حاضر علاوه بر وزن و قد در اندام تحتانی طول‌هایی که اندازه‌گیری می‌شود عبارت‌اند از: طول اندام تحتانی، طول ران، طول ساق و طول کف پا و عرض‌هایی که در اندام تحتانی اندازه‌گیری می‌شود عبارت‌اند از: عرض زانو و عرض مچ پا
پیشینه تحقیقمقدمهتحقیقات انجام‌گرفته در این زمینه حاکی از حجم زیاد مستندات مربوط به ارتباط آسیب‌های اندام تحتانی با ناهنجاری‌های اندام تحتانی در دوندگان و سایر ورزش‌های مختلف می‌باشد. در این فصل با توجه به موضوع حاضر به مرور تحقیقات انجام‌گرفته در زمینه ارتباط آسیب با عوامل مرتبط با نیم‌رخ ساختاری دوندگان و همچنین ارتباط عوامل آنتروپومتریک با بروز ناهنجاری‌های اندام تحتانی و آسیب‌های آن پرداخته خواهد شد. ویژگی‌های مورد آزمون در این مطالعات عمدتاً شامل ناهنجاری‌های پاسچرال مربوط به دوندگان بوده که در کنار آن به ارتباط عوامل آنتروپومتریک با بروز ناهنجاری‌های وضعیتی و همچنین ارتباط ناهنجاری‌های وضعیتی با آسیب در دوندگان پرداخته شده است.
مطالعات انجام‌شده در زمینه ارتباط ناهنجاری با آسیبداهلی و همکاران (1991) به بررسی رابطه بین عوامل آناتومیکی پا و آسیب‌های اندام تحتانی بر روی 55 ورزشکار پرداختند. آن‌ها بین عوامل آناتومیکی پا (چرخیده به داخل، چرخیده به خارج،طبیعی) و آسیب اسپرین مچ پا رابطه معنی‌داری پیدا نکردند [45 ]. شامباگ و همکاران(1991) در مطالعه‌ای که روی 40 بسکتبالیست انجام دادند به این نتیجه رسیدند که بسکتبالیست‌هایی که سابقه آسیب اندام تحتانی داشتند والگوس پشت پای بیشتر، زاویهQ بزرگ‌تر و اختلاف طول پای بیشتر نسبت به افراد سالم داشتند [103 ]. مسیرو همکاران (1991) طی تحقیقی با عنوان عوامل موثر بر ایجاد درد مفصل زانو در دوندگان به بررسی ارتباط میان آسیب‌های زانو با خصوصیات آنتروپومتریکی، بیومکانیکی، قدرت عضلانی و نوع تمرین پرداختند. این پژوهشگران آزمودنی‌ها را در گروه بدون سابقه آسیب به عنوان گروه کنترل(20 نفر) و یک گروه باسابقه آسیب(16نفر) قراردادند. پس از تجزیه و تحلیل داده‌ها مشخص شد دو گروه کنترل و آسیب‌دیده از نظر مقدار زاویهQ اختلاف معنی‌داری دارند[ 86]. کوان و همکارانش (1993)، در تحقیقی تحت عنوان ارتباط نوع قوس پا با صدمات ورزشی، ارتباط بین قوس و صدمات اندام تحتانی وابسته به آن را در نوآموزان ارتش بررسی کردند و گزارش کردند که با افزایش قوس کف پا صدمات اندام تحتانی نیز افزایش یافته است. آن‌ها همچنین نتیجه گرفتند که کف پای صاف که غالباً با چرخش خارجی زیاد پاشنه همراه می‌باشد، به عنوان یک عامل خطرآفرین در ایجاد صدمات دخیل نیست و بیان داشتند که این وضعیت(کف پای صاف+افزایش چرخش خارجی پاشنه) ممکن است حتی نقش حفاظتی نیز داشته باشد و همچنین قوس زیاد کف پا ممکن است استرس فراکچر را افزایش دهد. [42 ].
سالیوان و همکارانش(1996) شکستگی‌های فشاری در 51 دونده که 57 شکستگی فشاری را تجربه کرده بودند را بررسی کردند و در پایان به این نتیجه رسیدند که بین بروز شکستگی فشاری و صافی کف پا، فاصله تمرین بیش از 20مایل در هفته و سطوح تمرینی ارتباط معنی‌داری وجود دارد. [106].
کوان و همکارانش (1996) راستای زانو در صفحات ساجیتال و کرونال، زاویهQ و اختلاف طول پا را در 246 سرباز ارتش اندازه‌گیری کردند و دریافتند والگوس زانو و زاویه Q بزرگ‌تر از 15 درجه با آسیب‌های ناشی از پرکاری در اندام تحتانی ارتباط دارند [ 43].
هان و فولداسپاگ (1997) تحقیقی با عنوان زاویهQ و فعالیت بدنی روی 329 ورزشکار انجام دادند. پس از ارزیابی زاویه Qاین آزمودنی‌ها مشخص شد اختلاف معنی‌داری در میزان زاویه Qپای راست و چپ وجود دارد و زاویه Q پای زنان بیش از مردان بود. زاویه Q ارتباط معنی‌داری باسابقه ورزشی فوتبالیست‌ها و شناگران داشت [53 ].
کریویکاس (1997) در یک مطالعه مروری عوامل آناتومیکی مرتبط با آسیب‌های ناشی از پر کاری را مورد بررسی قرارداد. وی آسیب‌های پرکاری را ناشی از فشارهای مکرری می‌داند که به عضله و استخوان واردشده و باعث تخریب آن‌ها می‌گردد. او عوامل موثر بر آسیب‌های پر کاری را به دو دسته عوامل داخلی و خارجی تقسیم می‌کند. او همچنین بیان کرد بر هم خوردن راستای اندام تحتانی مثل افزایش آنترورژن ران، افزایش زاویهQ، پیچش خارجی درشت نی، زانو ضربدری و پرانتزی از جمله عوامل آناتومیکی هستند که با آسیب‌های پر کاری در ارتباط‌اند [72 ].
ون و همکاران (1997) تحقیقی با عنوان راستای طبیعی اندام تحتانی و عوامل خطرزای آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از حد در دوندگان انجام دادند و به بررسی راستای اندام تحتانی 304 دونده ماراتون پرداختند. طی 12 ماه تحقیق این پژوهشگران به بررسی ناهنجاری‌های پاشنه، زاویهQ، زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری، اختلاف طول پاها و همچنین قوس‌های استخوانی پرداختند. نتایج پژوهش حاکی از ارتباط معنی‌دار میان این ناهنجاری‌ها با آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از حد بود. پژوهشگران اعلام کردند ارتباط معنی‌داری میان قوس‌های استخوانی پای راست با آسیب شین اسپلینت، قوس‌های استخوانی پای چپ با آسیب‌های عضلات همسترینگ، والگوس پاشنه با آسیب‌های کمر، زاویهQ پای چپ با آسیب‌های مچ پا، زانوی پرانتزی با آسیب‌های مفصل ران و اختلاف طول پاها با آسیب‌های کمر، مچ و کف پا وجود دارد [115 ].
ون و همکاران (1998) بار دیگر به تحقیق در مورد راستای طبیعی اندام تحتانی و ارتباط آن با آسیب‌های ناشی از استعمال بیش از حد در دوندگان پرداختند. آزمودنی‌ها شامل 255 دونده ماراتون بود که سابقه آسیب آنان توسط پرسشنامه بررسی شد. این بار نیز این پژوهشگران به بررسی ناهنجاری‌های اندام تحتانی از جمله قوس‌های استخوانی، والگوس پاشنه، زاویهQ، زانوی پرانتزی و اختلاف طول پاها پرداختند. نتایج نشان داد 90 نفر از آزمودنی‌ها دچار آسیب ناشی از استفاده مفرط بودند. ارتباط معنی‌داری میان افزایش قوس استخوانی با آسیب‌های زانو، افزایش والگوس پاشنه با آسیب‌های زانو و پا، افزایش زاویهQ با شین اسپلینت، زانوی پرانتزی با شین اسپلینت و اختلاف طول پاها با کلیه آسیب‌ها مشاهده شد [116 ].
تیلر و همکاران (1997) در یک مطالعه آینده‌نگر که بر روی دانشجویان تربیت بدنی انجام دادند به بررسی عوامل خطرآفرین در آسیب‌های اندام تحتانی پرداختند. آن‌ها تفاوتی بین انحراف لگن، نابرابر بودن طول پا، راستای زانو و راستای پشت پا در افراد سالم و آسیب‌دیده پیدا نکردند [ 111].
ایلاهی و کوهل (1998) به بررسی راستای اندام تحتانی و ارتباط آن با آسیب‌های ناشی از استفاده مفرط پرداختند. این محققین زاویهQ و اختلاف طول پاها را از عوامل اصلی مرتبط با ایجاد آسیب‌های ناشی از استفاده مفرط در اندام تحتانی می‌دانند. پژوهشگران مقالات علمی انگلیسی‌زبان را از سال‌های 1966 تا 1997 را مورد بازبینی قراردادند و عنوان کردند راستای غیرطبیعی اندام تحتانی عامل اصلی ایجاد این‌گونه آسیب‌ها است [61 ].
نیلی (1998) به بررسی عوامل خطرساز مرتبط با آسیب‌های اندام تحتانی پرداخت. وی ابراز می‌کند بیومکانیک غلط اندام تحتانی عامل اصلی در ایجاد آسیب‌های اندام تحتانی است. محقق محدودیت دامنه حرکتی مچ پا و مفصل ران، سستی مفصل، اختلاف طول پاها، کاهش یا افزایش قوس کف پا، افزایش زاویهQ، زانوی پرانتزی و ضربدری و ضعف عضلانی را سبب بروز صدمات در اندام تحتانی می‌داند [90 ].
مورفی(2000) به نقل از گیلادی و همکاران گزارش کرد افرادی که قوس پای بلند تری داشتند در مقایسه با افرادی که ارتفاع قوس پای کمتری داشتند بیشتر دچار استرس فرکچر در استخوان درشت نی، ران و پا شدند. همچنین به نقل از ویلیامز و همکاران(2001) نیز گزارش کرد افرادی که ارتفاع قوس پای بیشتری داشتند به آسیب‌های مچ و پا بیشتر دچار شدند، در مقایسه افراد با قوس پای کمتر بیشتر به آسیب‌های بافت نرم و آسیب‌های زانو دچار شدند [89 ].
هدرشیت و همکاران (2000)، اثر زاویهQ را روی سینماتیک حرکت اندام تحتانی دوندگان مورد بررسی قراردادند. هدف پژوهشگران مشخص نمودن این موضوع بود که آیا افزایش زاویهQ بیش از 15 درجه می‌تواند موجب افزایش اورژن مچ و چرخش داخلی درشت نی حین دویدن شود یا خیر. برای این امر تعداد 32 نفر آزمودنی بدون سابقه آسیب شامل 16 زن با دامنه سنی 23 و 16 مرد با دامنه سنی 22 به طور تصادفی انتخاب شدند. آزمودنی‌هایی که زاویهQ پای راست آن‌ها 15 درجه و یا کمتر بود با آزمودنی‌هایی که زاویهQ پای راست آن‌ها بیش از 15 درجه بود در دو گروه جداگانه مقایسه شدند. حداکثر تغییرات زوایای هر مفصل ثبت گردید. نتایج نشان داد مقدار زاویهQ حداکثر میزان زاویه مفصل را حین دویدن افزایش نمی‌دهد. گروهی که زاویهQ بالایی داشتند حداکثر چرخش داخلی درشت نی را بعد از مرحله سکون پا نشان می‌دادند. محققین اعلام کردند عواملی به جز افزایش زاویهQ وجود دارد که موجب آسیب زانو می‌گردد [57 ].
بینون و همکاران(2001) نیز در مطالعه آینده‌نگر که روی 118 بازیکن فوتبال، هاکی و لاکروس انجام دادند رابطه‌ای بین عوامل آناتومیکی پا و آسیب مچ پا پیدا نکردند که با مطالعه بارت و همکاران(1993) همخوانی داشت [34 ].
سودرمن و همکاران (2001) در مطالعه آینده‌نگر که روی زنان فوتبالیست انجام دادند. زاویهQ را به عنوان عامل خطرآفرین برای آسیب پا گزارش نکردند [105 ].
ویلیامز و همکاران (2001) در تحقیقی تحت عنوان الگوی آسیب و ساختار قوس در دوندگان به بررسی ارتباط ساختار قوس کف پایی و الگوهای بروز آسیب در دوندگان پرداختند. آزمودنی‌های این تحقیق را دو گروه 20 نفره با ساختار قوس زیاد و کم تشکیل می‌دادند. این محققین الگوهای بروز آسیب را به داخلی/خارجی، استخوانی/بافت نرم و زانو/ مچ در هر دو گروه تقسیم کردند.نتایج تحقیق نشان داد که افراد دارای قوس زیاد، بیشتر دارای الگوی آسیب استخوانی، مچ و خارجی می‌باشند و افراد دارای قوس کم بیشتر دارای الگوی آسیب بافت نرم، زانو و داخلی می‌باشند. این محققین همچنین عنوان کردند بر اساس یافته‌های این پژوهش ساختار قوس زیاد و کم با الگوهای متفاوت آسیب در دوندگان همراه است [ 117].
چاد هری و همکاران (2003) و مک کلاپ و همکاران(1994) طی انجام مطالعات خود پی بردند که زاویه واروس/والگوس زانو بر بیومکانیک مفاصل اندام تحتانی و آسیب تأثیر بالینی می‌گذارد. راستای طبیعی واروس/والگوس قادر خواهد بود بر فشارهای برخوردی در مفاصل اندام تحتانی و گشتاور نیروی تحمیل‌شده بر زانو هنگام برخورد پا به زمین اثر کند [39 ].
بورن و همکاران (2003) به بررسی آینده‌نگر عوامل خطرآفرین درد بخش داخلی درشت نی در یک دوره 12 ماهه پرداختند. آزمودنی‌های تحقیق آن‌ها 122 مرد و 36 زن بودند که دامنه حرکتی ران، اختلاف طول پا، دورسی فلکشن مچ، نوع کفش، راستای پشت پا و راستای درشت نی آن‌ها اندازه‌گیری



قیمت: 10000 تومان

—d1515

center220789500
23552151266190
دانشكده تربيت بدني
پايان‌نامه دوره كارشناسي ارشد رشته تربيت بدني و علوم ورزشي گرايش فيزيولوژي ورزشي
موضوع:
تاثير يک جلسه تمرين هوازي بر بيان ژن ويسفاتين در بافت چرب احشايي موش‌هاي صحرايي نر ديابتي
اساتید راهنما:
دکتر رزیتا فتحی
دکتر وازگن ميناسيان
استاد مشاور:
دکتر الهه طالبی گرکانی
دانشجو:
محمد علي‌نژاد
بهمنماه 1390
سپاسگزاری
سپاس تو را که به هر انسانی سپری از تنهایی بخشیدی تا هیچ‌گاه تو را فراموش نکند. سر تعظیم و بندگی بر آستان یزدانی که بی‌شک اگر او نبود، هرگز قادر به پیمودن این مسیر ناهموار نبودم. پس سپاس میگویمت که با پرتو ایزدی خود مسیر کسب علم را چراغانی کردی و نور امید را در دلم روشن.
سپاس میگویم آموزگارانی را که اندیشیدن را به من آموختند نه اندیشهها را، پس شایسته است که از اساتيد بزرگوارم دکتر رزيتا فتحي و دکتر وازگن ميناسيان که در طی این مدت همواره راهنماییهای بیدریغشان رهنمون راهم بوده است، تشکر و قدردانی خالصانه نمایم.
از خانم دکتر الهه طالبي گرکاني که افتخار کسب فیض در محضر ایشان را داشتم و مشاورت امر پایان‌نامهام را بر عهده گرفتند، کمال تشکر و قدردانی را دارم.
با سپاس و تشکر فراوان از داوران جناب آقايان دکتر شادمهر ميردار و دکتر ولي‌الله دبيدي روشن.
در نهايت از تمامي همكلاسيها و ديگر دوستانم كه در انجام اين تحقيق مرا مساعدت نمودند به‌ویژه، دوستان عزیزم آقایان، صفرعلی محمدی، سلمان خدادادی، ميرهادي حسيني، صالح رحمتي، علي خضري و مجتبي ابراهيم‌زاده تشکر و قدردانی مینمايم.
تقديم به
تقدیم به دو سلطان مهر و محبت، پدر و مادر عزیزم و
تقدیم به همه معلمان و استادانم که هر چه تاکنون کسب کرده‌ام ثمره زحمات این عزیزان می‌دانم؛
وجودم برایشان همه رنج بود و وجودشان برایم همه مهر؛
مویشان سپیدی گرفت تا رویم سپید بماند.
آنان که فروغ نگاهشان، گرمی کلامشان و روشنایی رویشان سرمایه جاودانی زندگانی‌ام هستند؛
آنان که راستی قامتم در شکستگی قامتشان تجلی یافت.
در برابر وجود گرامیشان زانوی ادب بر زمین می‌نهم و با دلی مملو از عشق و محبت بر دستانشان بوسه می‌زنم.
چکيده
مقدمه و هدف: ديابت يک اختلال متابوليک است که به دنبال کاهش در ترشح انسولين و يا مقاومت به عمل انسولين ايجاد مي‌گردد. ويسفاتين پروتئيني است که در بافت چرب احشايي بيان شده و ترشح ميشود که حساسيت انسوليني را بهبود ميبخشد. هدف از تحقيق حاضر بررسي تاثير يک جلسه تمرين هوازي بر بيان ژن ويسفاتين در بافت چرب احشايي موش‌هاي صحرايي نر ديابتي بود. مواد و روشها: در اين مطالعه تجربي ديابت به‌وسيله تزريق تک دوز استرپتوزوتوسين (mg/kg 50) در موش‌ها ايجاد گرديد. 20 سر موش صحرايي نر از نژاد ويستار با ميانگين وزن 5±165 گرم به‌طور تصادفي به 3 گروه تمريني و 1 گروه کنترل تقسيم شدند. گروههاي تمرين براي يک نوبت با سرعت 20 متر در دقيقه به مدت 50 دقيقه روي نوارگردان دويدند. حيوانات در گروههاي مجزا به ترتيب بلافاصله، 4 و 24 ساعت پس از فعاليت ورزشي بيهوش و نمونه‌برداري از آنها انجام شد. در نهايت براي تعيين سطوح نسبي بيان ژن، روش نيمه كمي RT-PCR انجام گرديد. يافتهها: نتايج تحقيق بيانگر افزايش معني‌دار(05/0 P<) بيان ويسفاتين در گروههاي 4 ساعت و 24 ساعت پس از تمرين در مقايسه با گروه کنترل بود. نتيجهگيري: به طور خلاصه، تمرين باعث بهبود سطوح mRNA ويسفاتين در بافت چرب احشايي مي‌شود. افزايش بيان mRNA ويسفاتين بافت چرب احشايي، نشان مي‌دهد ويسفاتين بافت چرب احشايي احتمالا مي‌تواند به‌صورت پاراکرين عمل کند و نقش مهمي در متابوليسم گلوکز و ليپيدها ايفا نمايد. کليد واژهها: تمرين هوازي، ديابت نوع 2، ويسفاتين
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول- مقدمه و طرح پژوهش
1-1- مقدمه1
1-2- بیان مسئله3
1-3- اهميت و ضرورت انجام تحقيق6
1-4- اهداف پژوهش8
1-5- فرضیه‌هاي پژوهش9
1-6- محدودیت‌های پژوهش9
1-7- تعریف واژه‌ها و اصطلاحات پژوهش10
فصل دوم- مباني نظري و پیشینه پژوهش
2-1- مقدمه 11
2-2- مبانی نظری12
2-2-1- ديابت12
2-2-1-1- آسيب‌شناسي و همه‌گيرشناسي 12
2-2-1- 2- عوامل موثر بر شيوع ديابت نوع 215
2-2-1- 3- نقش تمرين در پيشگيري و درمان ديابت نوع 2 15
2-2-2- بافت چرب 17
2-2-3- انواع بافت چرب 17
2-2-4- کارکرد ترشحي و اندوکرين 18
2-2- 5- تغييرات بافت چرب در چاقي و ارتباط آن با ديابت نوع 220
2-2-6- آديپوکين‌ها و ديابت نوع 221
2-2-7- ويسفاتين21
2-2-7-1- مکانيسم عمل ويسفاتين23
2-2-7-2- ويسفاتين و ديابت26
2-2-7-3- ويسفاتين و مقاومت انسوليني27
2-2-7-4- ويسفاتين و سندرم متابوليک28
2-2-7-5- نقش ويسفاتين در التهاب30
2-2-7-6- نقش ويسفاتين در متابوليسم30
2-3- اثرفعاليت‌هاي ورزشي بر غلظت ويسفاتين31
2-3-1- فعاليت ورزشي کوتاه‌مدت31
2-3-3- فعاليت ورزشي طولاني‌مدت32
2-4- جمع‌بندي34

فصل سوم- روششناسی پژوهش
3-1- مقدمه35
3-2- طرح پژوهش36
3-3- نمونه آماری 36
3-4- نحوه نگهداری و تغذیه آزمودني‌ها36
3-5- نحوه دیابتی‌کردن آزمودنیها و تزریق استرپتوزوتوسین37
3-6- برنامه تمرین آزمودنیها37
3-7- روش گردآوري اطلاعات و وسايل اندازه‌گيري38
3-7-1- وسايل اندازه‌گيري38
3-7-2- اندازه‌گيري وزن آزمودني‌ها39
3-8- متغيرهاي تحقيق39
3-8-1- متغيرهاي مستقل39
3-8-2- متغير وابسته39
3-8-3- متغير کنترل 40
3-9- روش بیهوش‌کردن آزمودنیها، جمع‌آوری و نگهداری بافتها و پلاسما40
3-10- هموژن‌کردن بافت‌ها40
3-11- روشهای آزمايشگاهی اندازهگيری متغیرها41
3-11-1- روش تعيين بيان ژن ويسفاتين41
3-11-1-1- مراحل استخراج RNA و سنتز cDNA تک‌رشته‌اي41
3-11-1-2- مراحل انجام PCR42
3-11-2- نحوه آماده‌سازي بافت‌ها44
3-11-3- روش‌هاي تعيين غلظت متغيرهاي تحقيق44
3-12- روش تجزیه و تحلیل آماری دادهها45
فصل چهارم- تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش
4-1- مقدمه46
4-2- تجزیه و تحلیل توصیفی داده‌ها46
4-2-1- بیان ژن ویسفاتین بافت چرب در گروه‌های مختلف46
4-2-2- توصيف ساير متغيرهاي پژوهش48
4-3- تجزیه و تحلیل استنباطی يافته‌هاي پژوهش49
4-3-1- آزمون فرضيه‌هاي پژوهش50
4-3-1-1- فرضیه اول50
4-3-1-2- فرضیه دوم51
4-3-1-3- فرضیه سوم53
فصل پنجم- بحث و نتیجه گیری
5-1- مقدمه56
5-2- خلاصه پژوهش56
5-3- بحث و بررسي58
5-4- نتیجه‌گیری66
5-5- پیشنهادهاي تحقيق67
منابع68
پيوست‌ها
پيوست1- نتايج آزمون کولموگراف اسميرنف68
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل2-1- عملکردهاي بيولوژيکي آديپوسيت‌ها19
شکل2-2- نقش تغذيه و رشد بافت چرب20
شکل2-3- ساختار بلوري ويسفاتين23
شکل2-4- اعمال ويسفاتين در مسيرهاي بيوسنتز NAD+25
شکل2-5- اعمال ويسفاتين25
شکل 4-1- تصوير ژل الكتروفورز ژن بتا اكتين و ويسفاتين در آزمودنیهای گروه كنترل47
شکل 4-2- تصوير ژل الكتروفورز ژن بتا اكتين و ويسفاتين در آزمودنیهای بلافاصله پس از تمرین47
شکل 4-3- تصوير ژل الكتروفورز ژن بتا اكتين و ويسفاتين در آزمودنیهای 4 ساعت پس از تمرین47
شکل 4-4- تصوير ژل الكتروفورز ژن بتا اكتين و ويسفاتين در آزمودنیهای 24 ساعت پس از تمرین47
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1- درصد بيان ژن ويسفاتین بافت چرب نسبت به بتااكتين در هر يك از نمونه‌هاي كنترل و کشتار بلافاصله پس از تمرين50
نمودار 4-2- درصد بيان ژن ویسفاتین نسبت به بتااکتین گروه بلافاصله در مقايسه با گروه کنترل51
نمودار 4-3- درصد بيان ژن ويسفاتین بافت چرب نسبت به بتااكتين در هر يك از نمونه‌هاي كنترل و کشتار 4 ساعت پس از تمرين52
نمودار 4-4- درصد بيان ژن ویسفاتین نسبت به بتااکتین گروه کشتار 4 ساعت پس از تمرين در مقايسه با گروه کنترل53
نمودار 4-5- درصد بيان ژن ويسفاتین بافت چرب نسبت به بتااكتين در هر يك از نمونه‌هاي كنترل و کشتار 24 ساعت پس از تمرين54
نمودار 4-6- درصد بيان ژن ویسفاتین نسبت به بتااکتین گروه کشتار 24 ساعت پس از تمرين در مقايسه با گروه کنترل55
فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
جدول 3-1- مراحل انجام PCR43
جدول 4-1- بیان ژن ویسفاتین نسبت به بتااکتین در گروه‌های مختلف47
جدول4-2- تغییرات پارامترهای اندازه‌گیری شده گروه‌های تحقیق (انحراف استاندارد ± ميانگين)49
جدول4-3- نتایج آزمون تي مستقل در گروه‌های کنترل و بلافاصله پس از تمرين50
جدول4-4- نتایج آزمون تي مستقل در گروه‌های کنترل و 4 ساعت پس از تمرين52
جدول4-5- نتایج آزمون تي مستقل در گروه‌های کنترل و 24 ساعت پس از تمرين54
فصل اول ـ مقدمه و طرح پژوهش
1-1- مقدمه
در قرن حاضر، ديابت در سراسر دنيا شيوع يافته و پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2030 بالغ بر 360 ميليون نفر در دنيا به ديابت مبتلا شوند ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Wild</Author><Year>2004</Year><RecNum>1</RecNum><DisplayText>[1]</DisplayText><record><rec-number>1</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>1</key></foreign-keys><ref-type name=”Journal Article”>17</ref-type><contributors><authors><author>Wild, S.</author><author>Roglic, G.</author><author>Green, A.</author><author>Sicree, R.</author><author>King, H.</author></authors></contributors><auth-address>Public Health Sciences, University of Edinburgh, Edinburgh, Scotland. sarah.wild@ed.ac.uk</auth-address><titles><title>Global prevalence of diabetes: estimates for the year 2000 and projections for 2030</title><secondary-title>Diabetes care</secondary-title><alt-title>Diabetes Care</alt-title></titles><periodical><full-title>Diabetes care</full-title><abbr-1>Diabetes Care</abbr-1></periodical><alt-periodical><full-title>Diabetes care</full-title><abbr-1>Diabetes Care</abbr-1></alt-periodical><pages>1047-53</pages><volume>27</volume><number>5</number><edition>2004/04/28</edition><keywords><keyword>Adult</keyword><keyword>Age Distribution</keyword><keyword>Diabetes Mellitus/*epidemiology</keyword><keyword>Diabetes Mellitus, Type 1/epidemiology</keyword><keyword>Diabetes Mellitus, Type 2/epidemiology</keyword><keyword>Female</keyword><keyword>Humans</keyword><keyword>Male</keyword><keyword>Prevalence</keyword><keyword>World Health</keyword><keyword>World Health Organization</keyword></keywords><dates><year>2004</year><pub-dates><date>May</date></pub-dates></dates><isbn>0149-5992 (Print)&#xD;0149-5992 (Linking)</isbn><accession-num>15111519</accession-num><urls><related-urls><url>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15111519</url></related-urls></urls><language>eng</language></record></Cite></EndNote>[1]. مقاومت انسولين و چاقي با ديابت نوع 2 ارتباط‌ تنگاتنگي دارند و جزء عوامل خطرزايي هستند که باعث پيشرفت اين بيماري مي‌شوند. چاقي، بيماري با رشد روزافزون در کشورهاي صنعتي است که با افزايش بيش از حد بافت چربي مشخص مي‌شود. در واقع چاقي، منجر به هايپرپلازي (افزايش در تعداد) و هايپرتروفي (افزايش حجم) سلول‌هاي چربي مي‌گرددPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5LYWhuPC9BdXRob3I+PFllYXI+MjAwMDwvWWVhcj48UmVj
TnVtPjE2PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0PlsyXTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29yZD48cmVj
LW51bWJlcj4xNjwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJFTiIgZGItaWQ9
ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+MTY8L2tleT48L2ZvcmVpZ24t
a2V5cz48cmVmLXR5cGUgbmFtZT0iSm91cm5hbCBBcnRpY2xlIj4xNzwvcmVmLXR5cGU+PGNvbnRy
aWJ1dG9ycz48YXV0aG9ycz48YXV0aG9yPkthaG4sIEIuIEIuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5GbGll
ciwgSi4gUy48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRvcnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5E
aXZpc2lvbiBvZiBFbmRvY3Jpbm9sb2d5IGFuZCBNZXRhYm9saXNtLCBEZXBhcnRtZW50IG9mIE1l
ZGljaW5lLCBCZXRoIElzcmFlbCBEZWFjb25lc3MgTWVkaWNhbCBDZW50ZXIgYW5kIEhhcnZhcmQg
TWVkaWNhbCBTY2hvb2wsIEJvc3RvbiwgTWFzc2FjaHVzZXR0cyAwMjIxNSwgVVNBLiBia2FobkBj
YXJlZ3JvdXAuaGFydmFyZC5lZHU8L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5PYmVzaXR5
IGFuZCBpbnN1bGluIHJlc2lzdGFuY2U8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+VGhlIEpvdXJu
YWwgb2YgY2xpbmljYWwgaW52ZXN0aWdhdGlvbjwvc2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPjxhbHQtdGl0bGU+
SiBDbGluIEludmVzdDwvYWx0LXRpdGxlPjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxl
PlRoZSBKb3VybmFsIG9mIGNsaW5pY2FsIGludmVzdGlnYXRpb248L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnIt
MT5KIENsaW4gSW52ZXN0PC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVs
bC10aXRsZT5UaGUgSm91cm5hbCBvZiBjbGluaWNhbCBpbnZlc3RpZ2F0aW9uPC9mdWxsLXRpdGxl
PjxhYmJyLTE+SiBDbGluIEludmVzdDwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPjQ3
My04MTwvcGFnZXM+PHZvbHVtZT4xMDY8L3ZvbHVtZT48bnVtYmVyPjQ8L251bWJlcj48ZWRpdGlv
bj4yMDAwLzA4LzIzPC9lZGl0aW9uPjxrZXl3b3Jkcz48a2V5d29yZD5BZGlwb2N5dGVzL2RydWcg
ZWZmZWN0cy9waHlzaW9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlL3BoeXNp
b3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BbmltYWxzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRp
YWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBlIDIvcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3Jk
PkdsdWNvc2UvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Ib21lb3N0YXNpczwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW5zdWxpbi9waGFybWFjb2xvZ3kv
cGh5c2lvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5JbnN1bGluIFJlc2lzdGFuY2UvKnBoeXNpb2xv
Z3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWljZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Nb2RlbHMsIEJpb2xv
Z2ljYWw8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+T2Jlc2l0eS8qcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPlNpZ25hbCBUcmFuc2R1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PC9rZXl3b3Jkcz48ZGF0ZXM+
PHllYXI+MjAwMDwveWVhcj48cHViLWRhdGVzPjxkYXRlPkF1ZzwvZGF0ZT48L3B1Yi1kYXRlcz48
L2RhdGVzPjxpc2JuPjAwMjEtOTczOCAoUHJpbnQpJiN4RDswMDIxLTk3MzggKExpbmtpbmcpPC9p
c2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjEwOTUzMDIyPC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3JrLXR5cGU+UmVz
ZWFyY2ggU3VwcG9ydCwgTm9uLVUuUy4gR292JmFwb3M7dCYjeEQ7UmVzZWFyY2ggU3VwcG9ydCwg
VS5TLiBHb3YmYXBvczt0LCBQLkguUy4mI3hEO1Jldmlldzwvd29yay10eXBlPjx1cmxzPjxyZWxh
dGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8vd3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVibWVkLzEwOTUzMDIy
PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+PC91cmxzPjxjdXN0b20yPjM4MDI1ODwvY3VzdG9tMj48ZWxl
Y3Ryb25pYy1yZXNvdXJjZS1udW0+MTAuMTE3Mi9KQ0kxMDg0MjwvZWxlY3Ryb25pYy1yZXNvdXJj
ZS1udW0+PGxhbmd1YWdlPmVuZzwvbGFuZ3VhZ2U+PC9yZWNvcmQ+PC9DaXRlPjwvRW5kTm90ZT4A
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5LYWhuPC9BdXRob3I+PFllYXI+MjAwMDwvWWVhcj48UmVj
TnVtPjE2PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0PlsyXTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29yZD48cmVj
LW51bWJlcj4xNjwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJFTiIgZGItaWQ9
ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+MTY8L2tleT48L2ZvcmVpZ24t
a2V5cz48cmVmLXR5cGUgbmFtZT0iSm91cm5hbCBBcnRpY2xlIj4xNzwvcmVmLXR5cGU+PGNvbnRy
aWJ1dG9ycz48YXV0aG9ycz48YXV0aG9yPkthaG4sIEIuIEIuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5GbGll
ciwgSi4gUy48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRvcnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5E
aXZpc2lvbiBvZiBFbmRvY3Jpbm9sb2d5IGFuZCBNZXRhYm9saXNtLCBEZXBhcnRtZW50IG9mIE1l
ZGljaW5lLCBCZXRoIElzcmFlbCBEZWFjb25lc3MgTWVkaWNhbCBDZW50ZXIgYW5kIEhhcnZhcmQg
TWVkaWNhbCBTY2hvb2wsIEJvc3RvbiwgTWFzc2FjaHVzZXR0cyAwMjIxNSwgVVNBLiBia2FobkBj
YXJlZ3JvdXAuaGFydmFyZC5lZHU8L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5PYmVzaXR5
IGFuZCBpbnN1bGluIHJlc2lzdGFuY2U8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+VGhlIEpvdXJu
YWwgb2YgY2xpbmljYWwgaW52ZXN0aWdhdGlvbjwvc2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPjxhbHQtdGl0bGU+
SiBDbGluIEludmVzdDwvYWx0LXRpdGxlPjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxl
PlRoZSBKb3VybmFsIG9mIGNsaW5pY2FsIGludmVzdGlnYXRpb248L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnIt
MT5KIENsaW4gSW52ZXN0PC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVs
bC10aXRsZT5UaGUgSm91cm5hbCBvZiBjbGluaWNhbCBpbnZlc3RpZ2F0aW9uPC9mdWxsLXRpdGxl
PjxhYmJyLTE+SiBDbGluIEludmVzdDwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPjQ3
My04MTwvcGFnZXM+PHZvbHVtZT4xMDY8L3ZvbHVtZT48bnVtYmVyPjQ8L251bWJlcj48ZWRpdGlv
bj4yMDAwLzA4LzIzPC9lZGl0aW9uPjxrZXl3b3Jkcz48a2V5d29yZD5BZGlwb2N5dGVzL2RydWcg
ZWZmZWN0cy9waHlzaW9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlL3BoeXNp
b3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BbmltYWxzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRp
YWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBlIDIvcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3Jk
PkdsdWNvc2UvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Ib21lb3N0YXNpczwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW5zdWxpbi9waGFybWFjb2xvZ3kv
cGh5c2lvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5JbnN1bGluIFJlc2lzdGFuY2UvKnBoeXNpb2xv
Z3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWljZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Nb2RlbHMsIEJpb2xv
Z2ljYWw8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+T2Jlc2l0eS8qcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPlNpZ25hbCBUcmFuc2R1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PC9rZXl3b3Jkcz48ZGF0ZXM+
PHllYXI+MjAwMDwveWVhcj48cHViLWRhdGVzPjxkYXRlPkF1ZzwvZGF0ZT48L3B1Yi1kYXRlcz48
L2RhdGVzPjxpc2JuPjAwMjEtOTczOCAoUHJpbnQpJiN4RDswMDIxLTk3MzggKExpbmtpbmcpPC9p
c2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjEwOTUzMDIyPC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3JrLXR5cGU+UmVz
ZWFyY2ggU3VwcG9ydCwgTm9uLVUuUy4gR292JmFwb3M7dCYjeEQ7UmVzZWFyY2ggU3VwcG9ydCwg
VS5TLiBHb3YmYXBvczt0LCBQLkguUy4mI3hEO1Jldmlldzwvd29yay10eXBlPjx1cmxzPjxyZWxh
dGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8vd3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVibWVkLzEwOTUzMDIy
PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+PC91cmxzPjxjdXN0b20yPjM4MDI1ODwvY3VzdG9tMj48ZWxl
Y3Ryb25pYy1yZXNvdXJjZS1udW0+MTAuMTE3Mi9KQ0kxMDg0MjwvZWxlY3Ryb25pYy1yZXNvdXJj
ZS1udW0+PGxhbmd1YWdlPmVuZzwvbGFuZ3VhZ2U+PC9yZWNvcmQ+PC9DaXRlPjwvRW5kTm90ZT4A
ADDIN EN.CITE.DATA [2]. عوارض ناشي از بيماري ديابت، از عوامل عمده مرگ و مير در جهان به شمار مي‌رود. بسياري از افراد مبتلا به ديابت با اختلالات قلبي عروقي، نارسايي كليوي، نابينايي، قطع عضو ناشي از نوروپاتي و اختلال‌هاي رفتاري مواجه هستند ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Van Tilburg</Author><Year>2001</Year><RecNum>212</RecNum><DisplayText>[3]</DisplayText><record><rec-number>212</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>212</key></foreign-keys><ref-type name=”Journal Article”>17</ref-type><contributors><authors><author>Van Tilburg, M. A.</author><author>McCaskill, C. C.</author><author>Lane, J. D.</author><author>Edwards, C. L.</author><author>Bethel, A.</author><author>Feinglos, M. N.</author><author>Surwit, R. S.</author></authors></contributors><auth-address>Duke University Medical Center, Durham, North Carolina 27710, USA.</auth-address><titles><title>Depressed mood is a factor in glycemic control in type 1 diabetes</title><secondary-title>Psychosomatic medicine</secondary-title><alt-title>Psychosom Med</alt-title></titles><periodical><full-title>Psychosomatic medicine</full-title><abbr-1>Psychosom Med</abbr-1></periodical><alt-periodical><full-title>Psychosomatic medicine</full-title><abbr-1>Psychosom Med</abbr-1></alt-periodical><pages>551-5</pages><volume>63</volume><number>4</number><edition>2001/08/04</edition><keywords><keyword>Adult</keyword><keyword>Aged</keyword><keyword>Blood Glucose/*metabolism</keyword><keyword>Depression/*psychology</keyword><keyword>Diabetes Mellitus, Type 1/blood/*psychology</keyword><keyword>Diabetes Mellitus, Type 2/blood/psychology</keyword><keyword>Female</keyword><keyword>Hemoglobin A, Glycosylated/*metabolism</keyword><keyword>Humans</keyword><keyword>Male</keyword><keyword>Middle Aged</keyword><keyword>Personality Inventory</keyword><keyword>*Sick Role</keyword></keywords><dates><year>2001</year><pub-dates><date>Jul-Aug</date></pub-dates></dates><isbn>0033-3174 (Print)&#xD;0033-3174 (Linking)</isbn><accession-num>11485108</accession-num><urls><related-urls><url>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11485108</url></related-urls></urls><language>eng</language></record></Cite></EndNote>[3]. همچنين بيماري ديابت عامل خطرزاي مهمي براي بروز ناتواني‌هاي جنسي به شمار مي‌رود ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Fernandez-Collazo</Author><Year>1970</Year><RecNum>304</RecNum><DisplayText>[4]</DisplayText><record><rec-number>304</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>304</key></foreign-keys><ref-type name=”Journal Article”>17</ref-type><contributors><authors><author>Fernandez-Collazo, E. L.</author><author>Foglia, V. G.</author></authors></contributors><titles><title>Sexual behavior of the male diabetic rat</title><secondary-title>Physiology &amp; behavior</secondary-title><alt-title>Physiol Behav</alt-title></titles><periodical><full-title>Physiology &amp; behavior</full-title><abbr-1>Physiol Behav</abbr-1></periodical><alt-periodical><full-title>Physiology &amp; behavior</full-title><abbr-1>Physiol Behav</abbr-1></alt-periodical><pages>1451-4</pages><volume>5</volume><number>12</number><edition>1970/12/01</edition><keywords><keyword>Animals</keyword><keyword>Blood Glucose/analysis</keyword><keyword>Copulation</keyword><keyword>*Diabetes Mellitus</keyword><keyword>Drive</keyword><keyword>Ejaculation</keyword><keyword>Female</keyword><keyword>Fertility</keyword><keyword>Hypothalamus/physiology</keyword><keyword>Male</keyword><keyword>Pancreatectomy</keyword><keyword>Rats</keyword><keyword>*Sexual Behavior, Animal</keyword></keywords><dates><year>1970</year><pub-dates><date>Dec</date></pub-dates></dates><isbn>0031-9384 (Print)&#xD;0031-9384 (Linking)</isbn><accession-num>5524534</accession-num><urls><related-urls><url>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/5524534</url></related-urls></urls><language>eng</language></record></Cite></EndNote>[4]. بافت چربی سفید علاوه بر ذخيرهسازي و آزادكردن تريگليسريد ميتواند آنزیمها و پروتئینهای مختلفی تحت عنوان آدیپوسایتوکینها را ترشح کند كه اين پروتئينها در متابوليسم كلسترول، اعمال سيستم ايمني، تنظيم هزينه انرژي، عمل انسولين و تغذيه نقش دارند ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Nicklas</Author><Year>2002</Year><RecNum>4234</RecNum><DisplayText>[5]</DisplayText><record><rec-number>4234</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>4234</key></foreign-keys><ref-type name=”Book”>6</ref-type><contributors><authors><author>Nicklas, Barbara</author></authors></contributors><titles><title>Endurance exercise and adipose tissue</title><secondary-title>CRC series in exercise physiology</secondary-title></titles><pages>176 p.</pages><keywords><keyword>Adipose tissues Metabolism.</keyword><keyword>Exercise Physiological aspects.</keyword><keyword>Adipose Tissue metabolism.</keyword><keyword>Exercise physiology.</keyword></keywords><dates><year>2002</year></dates><pub-location>Boca Raton</pub-location><publisher>CRC Press</publisher><isbn>0849304601 (alk. paper)</isbn><accession-num>12495104</accession-num><call-num>Jefferson or Adams Building Reading Rooms QP88.15; .E535 2002&#xD;Jefferson or Adams Building Reading Rooms – STORED OFFSITE QP88.15; .E535 2002</call-num><urls><related-urls><url>http://www.loc.gov/catdir/enhancements/fy0646/2001043359-d.html</url></related-urls></urls></record></Cite></EndNote>[5]. بنابراين امروزه بافت چربي به‌عنوان يک ارگان اندوکرين بسيار فعال در نظر گرفته مي‌شود که با ترشح هورمون‌هاي متعدد در تنظيم متابوليسم بدن نقش دارد. همچنين مشاهده شده است که در سندرم متابوليک، سطح آديپوکين‌هاي موافق التهاب مثل اينترلوکين-6 و TNF-α افزايش مي‌يابد ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Nicklas</Author><Year>2002</Year><RecNum>4234</RecNum><DisplayText>[5]</DisplayText><record><rec-number>4234</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>4234</key></foreign-keys><ref-type name=”Book”>6</ref-type><contributors><authors><author>Nicklas, Barbara</author></authors></contributors><titles><title>Endurance exercise and adipose tissue</title><secondary-title>CRC series in exercise physiology</secondary-title></titles><pages>176 p.</pages><keywords><keyword>Adipose tissues Metabolism.</keyword><keyword>Exercise Physiological aspects.</keyword><keyword>Adipose Tissue metabolism.</keyword><keyword>Exercise physiology.</keyword></keywords><dates><year>2002</year></dates><pub-location>Boca Raton</pub-location><publisher>CRC Press</publisher><isbn>0849304601 (alk. paper)</isbn><accession-num>12495104</accession-num><call-num>Jefferson or Adams Building Reading Rooms QP88.15; .E535 2002&#xD;Jefferson or Adams Building Reading Rooms – STORED OFFSITE QP88.15; .E535 2002</call-num><urls><related-urls><url>http://www.loc.gov/catdir/enhancements/fy0646/2001043359-d.html</url></related-urls></urls></record></Cite></EndNote>[5].
ويسفاتين يکي از مهمترين آديپوسايتوکين‌هاي مترشحه از اين بافت تلقي مي‌شود که فعاليت‌هاي بيولوژيکي متعددي را تنظيم مي‌نمايد و نقش مهمي در بيماري‌زايي مقاومت انسولين و بيماري قلبي عروقي ايفا مي‌کند. فوکوهارا و همکاران (2005) ويسفاتين را به‌عنوان يک آديپوکين جديد، جدا کردند که تحمل گلوکز را بهبود بخشيده و مي‌تواند در توسعه مقاومت انسولين مرتبط با چاقي و ديابت نوع 2 نقش داشته باشدPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5GdWt1aGFyYTwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDU8L1llYXI+
PFJlY051bT43MTc5PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29y
ZD48cmVjLW51bWJlcj43MTc5PC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVO
IiBkYi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MTc5PC9rZXk+
PC9mb3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10
eXBlPjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5GdWt1aGFyYSwgQS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk1hdHN1ZGEsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5OaXNoaXphd2EsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5TZWdhd2EsIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYW5ha2EsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5LaXNoaW1vdG8sIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYXRzdWtpLCBZLjwvYXV0aG9yPjxh
dXRob3I+TXVyYWthbWksIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5JY2hpc2FrYSwgVC48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk11cmFrYW1pLCBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+V2F0YW5hYmUsIEUuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5UYWthZ2ksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Ba2l5b3NoaSwgTS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk9odHN1Ym8sIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaWhhcmEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5ZYW1hc2hpdGEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYWtpc2hpbWEsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5GdW5haGFzaGksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5ZYW1hbmFrYSwgUy48L2F1dGhv
cj48YXV0aG9yPkhpcmFtYXRzdSwgUi48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPk1hdHN1emF3YSwgWS48L2F1
dGhvcj48YXV0aG9yPlNoaW1vbXVyYSwgSS48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRv
cnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5EZXBhcnRtZW50IG9mIE1lZGljaW5lIGFuZCBQYXRob3BoeXNpb2xv
Z3ksIEdyYWR1YXRlIFNjaG9vbCBvZiBNZWRpY2luZSwgYW5kIERlcGFydG1lbnQgb2YgT3JnYW5p
c21hbCBCaW9zeXN0ZW1zLCBHcmFkdWF0ZSBTY2hvb2wgb2YgRnJvbnRpZXIgQmlvc2NpZW5jZXMs
IE9zYWthIFVuaXZlcnNpdHksIDItMiBZYW1hZGFva2EsIFN1aXRhLCBPc2FrYSA1NjUtMDg3MSwg
SmFwYW4uPC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+VmlzZmF0aW46IGEgcHJvdGVpbiBz
ZWNyZXRlZCBieSB2aXNjZXJhbCBmYXQgdGhhdCBtaW1pY3MgdGhlIGVmZmVjdHMgb2YgaW5zdWxp
bjwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFyeS10aXRsZT5TY2llbmNlPC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+PGFsdC10
aXRsZT5TY2llbmNlPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+
U2NpZW5jZTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPlNjaWVuY2U8L2FiYnItMT48L3BlcmlvZGljYWw+
PGFsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPlNjaWVuY2U8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5T
Y2llbmNlPC9hYmJyLTE+PC9hbHQtcGVyaW9kaWNhbD48cGFnZXM+NDI2LTMwPC9wYWdlcz48dm9s
dW1lPjMwNzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NTcwODwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDQvMTIvMTg8
L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvZHJ1ZyBlZmZlY3RzL21ldGFi
b2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9zZSBUaXNzdWUvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+QW5pbWFsczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CaW5kaW5nIFNpdGVzPC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkJsb29kIEdsdWNvc2UvYW5hbHlzaXM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2Vs
bCBMaW5lPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNlbGxzLCBDdWx0dXJlZDwva2V5d29yZD48a2V5d29y
ZD5DeXRva2luZXMvYmxvb2QvZ2VuZXRpY3MvKm1ldGFib2xpc20vcGhhcm1hY29sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBlIDIvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5Eb3NlLVJlc3BvbnNlIFJlbGF0aW9uc2hpcCwgRHJ1Zzwva2V5d29yZD48a2V5
d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBFeHByZXNzaW9uIFByb2ZpbGluZzwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5HZW5lIEV4cHJlc3Npb24gUmVndWxhdGlvbi9kcnVnIGVmZmVjdHM8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBUYXJnZXRpbmc8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVtYW5z
PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2QvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SW5zdWxpbiBSZXNpc3RhbmNlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1hbGU8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+TWljZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5NaWNlLCBJbmJyZWQgQzU3Qkw8L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+TWljZSwgT2Jlc2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TW9sZWN1bGFyIE1pbWlj
cnk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TXVzY2xlIENlbGxzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIFBob3NwaG9yaWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2U8L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+UGhvc3Bob3J5bGF0aW9uPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlJlY2VwdG9yLCBJbnN1bGlu
L21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+UmVjb21iaW5hbnQgUHJvdGVpbnMvcGhhcm1h
Y29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNpZ25hbCBUcmFuc2R1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+U3ViY3V0YW5lb3VzIFRpc3N1ZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5WaXNjZXJhPC9rZXl3
b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDU8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5K
YW4gMjE8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4xMDk1LTkyMDMgKEVsZWN0cm9u
aWMpJiN4RDswMDM2LTgwNzUgKExpbmtpbmcpPC9pc2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjE1NjA0MzYz
PC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3JrLXR5cGU+UmVzZWFyY2ggU3VwcG9ydCwgTm9uLVUuUy4gR292
JmFwb3M7dCYjeEQ7UmV0cmFjdGVkIFB1YmxpY2F0aW9uPC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0
ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTU2MDQzNjM8
L3VybD48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cuc2NpZW5jZW1hZy5vcmcvY29udGVudC8zMDcvNTcwOC80MjY8
L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjEwLjEx
MjYvc2NpZW5jZS4xMDk3MjQzPC9lbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT48bGFuZ3VhZ2U+ZW5n
PC9sYW5ndWFnZT48L3JlY29yZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPn==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5GdWt1aGFyYTwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDU8L1llYXI+
PFJlY051bT43MTc5PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29y
ZD48cmVjLW51bWJlcj43MTc5PC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVO
IiBkYi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MTc5PC9rZXk+
PC9mb3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10
eXBlPjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5GdWt1aGFyYSwgQS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk1hdHN1ZGEsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5OaXNoaXphd2EsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5TZWdhd2EsIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYW5ha2EsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5LaXNoaW1vdG8sIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYXRzdWtpLCBZLjwvYXV0aG9yPjxh
dXRob3I+TXVyYWthbWksIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5JY2hpc2FrYSwgVC48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk11cmFrYW1pLCBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+V2F0YW5hYmUsIEUuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5UYWthZ2ksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Ba2l5b3NoaSwgTS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk9odHN1Ym8sIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaWhhcmEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5ZYW1hc2hpdGEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYWtpc2hpbWEsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5GdW5haGFzaGksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5ZYW1hbmFrYSwgUy48L2F1dGhv
cj48YXV0aG9yPkhpcmFtYXRzdSwgUi48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPk1hdHN1emF3YSwgWS48L2F1
dGhvcj48YXV0aG9yPlNoaW1vbXVyYSwgSS48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRv
cnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5EZXBhcnRtZW50IG9mIE1lZGljaW5lIGFuZCBQYXRob3BoeXNpb2xv
Z3ksIEdyYWR1YXRlIFNjaG9vbCBvZiBNZWRpY2luZSwgYW5kIERlcGFydG1lbnQgb2YgT3JnYW5p
c21hbCBCaW9zeXN0ZW1zLCBHcmFkdWF0ZSBTY2hvb2wgb2YgRnJvbnRpZXIgQmlvc2NpZW5jZXMs
IE9zYWthIFVuaXZlcnNpdHksIDItMiBZYW1hZGFva2EsIFN1aXRhLCBPc2FrYSA1NjUtMDg3MSwg
SmFwYW4uPC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+VmlzZmF0aW46IGEgcHJvdGVpbiBz
ZWNyZXRlZCBieSB2aXNjZXJhbCBmYXQgdGhhdCBtaW1pY3MgdGhlIGVmZmVjdHMgb2YgaW5zdWxp
bjwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFyeS10aXRsZT5TY2llbmNlPC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+PGFsdC10
aXRsZT5TY2llbmNlPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+
U2NpZW5jZTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPlNjaWVuY2U8L2FiYnItMT48L3BlcmlvZGljYWw+
PGFsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPlNjaWVuY2U8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5T
Y2llbmNlPC9hYmJyLTE+PC9hbHQtcGVyaW9kaWNhbD48cGFnZXM+NDI2LTMwPC9wYWdlcz48dm9s
dW1lPjMwNzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NTcwODwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDQvMTIvMTg8
L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvZHJ1ZyBlZmZlY3RzL21ldGFi
b2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9zZSBUaXNzdWUvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+QW5pbWFsczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CaW5kaW5nIFNpdGVzPC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkJsb29kIEdsdWNvc2UvYW5hbHlzaXM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2Vs
bCBMaW5lPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNlbGxzLCBDdWx0dXJlZDwva2V5d29yZD48a2V5d29y
ZD5DeXRva2luZXMvYmxvb2QvZ2VuZXRpY3MvKm1ldGFib2xpc20vcGhhcm1hY29sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBlIDIvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5Eb3NlLVJlc3BvbnNlIFJlbGF0aW9uc2hpcCwgRHJ1Zzwva2V5d29yZD48a2V5
d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBFeHByZXNzaW9uIFByb2ZpbGluZzwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5HZW5lIEV4cHJlc3Npb24gUmVndWxhdGlvbi9kcnVnIGVmZmVjdHM8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBUYXJnZXRpbmc8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVtYW5z
PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2QvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SW5zdWxpbiBSZXNpc3RhbmNlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1hbGU8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+TWljZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5NaWNlLCBJbmJyZWQgQzU3Qkw8L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+TWljZSwgT2Jlc2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TW9sZWN1bGFyIE1pbWlj
cnk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TXVzY2xlIENlbGxzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIFBob3NwaG9yaWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2U8L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+UGhvc3Bob3J5bGF0aW9uPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlJlY2VwdG9yLCBJbnN1bGlu
L21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+UmVjb21iaW5hbnQgUHJvdGVpbnMvcGhhcm1h
Y29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNpZ25hbCBUcmFuc2R1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+U3ViY3V0YW5lb3VzIFRpc3N1ZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5WaXNjZXJhPC9rZXl3
b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDU8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5K
YW4gMjE8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4xMDk1LTkyMDMgKEVsZWN0cm9u
aWMpJiN4RDswMDM2LTgwNzUgKExpbmtpbmcpPC9pc2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjE1NjA0MzYz
PC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3JrLXR5cGU+UmVzZWFyY2ggU3VwcG9ydCwgTm9uLVUuUy4gR292
JmFwb3M7dCYjeEQ7UmV0cmFjdGVkIFB1YmxpY2F0aW9uPC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0
ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTU2MDQzNjM8
L3VybD48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cuc2NpZW5jZW1hZy5vcmcvY29udGVudC8zMDcvNTcwOC80MjY8
L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjEwLjEx
MjYvc2NpZW5jZS4xMDk3MjQzPC9lbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT48bGFuZ3VhZ2U+ZW5n
PC9sYW5ndWFnZT48L3JlY29yZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPn==
ADDIN EN.CITE.DATA [6]. ويسفاتين از طريق پيوند با گيرنده‌هاي انسولين در محل‌هايي غير از ناحيه اتصال انسولين، تاثيرات انسولين را تقليد مي‌کند. در همين مطالعه نشان داده شد که ويسفاتين، بيشتر توسط بافت چربي احشايي بيان مي‌شود تا چربي زيرپوستيPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5LaW08L0F1dGhvcj48WWVhcj4yMDA2PC9ZZWFyPjxSZWNO
dW0+NzA5NDwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bN108L0Rpc3BsYXlUZXh0PjxyZWNvcmQ+PHJl
Yy1udW1iZXI+NzA5NDwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJFTiIgZGIt
aWQ9ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+NzA5NDwva2V5PjwvZm9y
ZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9yZWYtdHlwZT48
Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+S2ltLCBNLiBLLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+
TGVlLCBKLiBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+S2ltLCBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+UGFyaywg
Uy4gSi48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPktpbSwgUy4gSC48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkthbmcsIEcu
IEIuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5MZWUsIFkuIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaW0sIEouIEIu
PC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaW0sIEsuIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5TdWgsIFMuIFcuPC9h
dXRob3I+PGF1dGhvcj5Fb20sIFMuIEguPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwvY29udHJpYnV0b3Jz
PjxhdXRoLWFkZHJlc3M+RGVwYXJ0bWVudCBvZiBMaWZlIFNjaWVuY2UsIEd3YW5nanUgSW5zdGl0
dXRlIG9mIFNjaWVuY2UgJmFtcDsgVGVjaG5vbG9neSwgR3dhbmdqdSA1MDAtNzEyLCBLb3JlYS48
L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5DcnlzdGFsIHN0cnVjdHVyZSBvZiB2aXNmYXRp
bi9wcmUtQiBjZWxsIGNvbG9ueS1lbmhhbmNpbmcgZmFjdG9yIDEvbmljb3RpbmFtaWRlIHBob3Nw
aG9yaWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2UsIGZyZWUgYW5kIGluIGNvbXBsZXggd2l0aCB0aGUgYW50aS1j
YW5jZXIgYWdlbnQgRkstODY2PC90aXRsZT48c2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPkpvdXJuYWwgb2YgbW9s
ZWN1bGFyIGJpb2xvZ3k8L3NlY29uZGFyeS10aXRsZT48YWx0LXRpdGxlPkogTW9sIEJpb2w8L2Fs
dC10aXRsZT48L3RpdGxlcz48cGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5Kb3VybmFsIG9mIG1vbGVj
dWxhciBiaW9sb2d5PC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SiBNb2wgQmlvbDwvYWJici0xPjwvcGVy
aW9kaWNhbD48YWx0LXBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm91cm5hbCBvZiBtb2xlY3VsYXIg
YmlvbG9neTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkogTW9sIEJpb2w8L2FiYnItMT48L2FsdC1wZXJp
b2RpY2FsPjxwYWdlcz42Ni03NzwvcGFnZXM+PHZvbHVtZT4zNjI8L3ZvbHVtZT48bnVtYmVyPjE8
L251bWJlcj48ZWRpdGlvbj4yMDA2LzA4LzEyPC9lZGl0aW9uPjxrZXl3b3Jkcz48a2V5d29yZD5B
Y3J5bGFtaWRlcy8qY2hlbWlzdHJ5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFtaW5vIEFjaWQgU2VxdWVu
Y2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QW5pbWFsczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BbnRpbmVvcGxh
c3RpYyBBZ2VudHMvKmNoZW1pc3RyeTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CaW5kaW5nIFNpdGVzPC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNyeXN0YWxsb2dyYXBoeSwgWC1SYXk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+
KkN5dG9raW5lcy9hbnRhZ29uaXN0cyAmYW1wOyBpbmhpYml0b3JzL2NoZW1pc3RyeTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5EaW1lcml6YXRpb248L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVtYW5zPC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPk1vbGVjdWxhciBTZXF1ZW5jZSBEYXRhPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1vbGVj
dWxhciBTdHJ1Y3R1cmU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIE1vbm9udWNsZW90
aWRlL2NoZW1pc3RyeTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5OaWNvdGluYW1pZGUgUGhvc3Bob3JpYm9z
eWx0cmFuc2ZlcmFzZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5QaXBlcmlkaW5lcy8qY2hlbWlzdHJ5PC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPipQcm90ZWluIFN0cnVjdHVyZSwgUXVhdGVybmFyeTwva2V5d29yZD48
a2V5d29yZD4qUHJvdGVpbiBTdHJ1Y3R1cmUsIFRlcnRpYXJ5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlJh
dHM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+U2VxdWVuY2UgSG9tb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PC9rZXl3b3Jk
cz48ZGF0ZXM+PHllYXI+MjAwNjwveWVhcj48cHViLWRhdGVzPjxkYXRlPlNlcCA4PC9kYXRlPjwv
cHViLWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDAyMi0yODM2IChQcmludCkmI3hEOzAwMjItMjgzNiAo
TGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTY5MDE1MDM8L2FjY2Vzc2lvbi1udW0+PHdv
cmstdHlwZT5SZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBOb24tVS5TLiBHb3YmYXBvczt0PC93b3JrLXR5cGU+
PHVybHM+PHJlbGF0ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJt
ZWQvMTY5MDE1MDM8L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3Vy
Y2UtbnVtPjEwLjEwMTYvai5qbWIuMjAwNi4wNi4wODI8L2VsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVt
PjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwvQ2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5LaW08L0F1dGhvcj48WWVhcj4yMDA2PC9ZZWFyPjxSZWNO
dW0+NzA5NDwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bN108L0Rpc3BsYXlUZXh0PjxyZWNvcmQ+PHJl
Yy1udW1iZXI+NzA5NDwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJFTiIgZGIt
aWQ9ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+NzA5NDwva2V5PjwvZm9y
ZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9yZWYtdHlwZT48
Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+S2ltLCBNLiBLLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+
TGVlLCBKLiBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+S2ltLCBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+UGFyaywg
Uy4gSi48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPktpbSwgUy4gSC48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkthbmcsIEcu
IEIuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5MZWUsIFkuIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaW0sIEouIEIu
PC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaW0sIEsuIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5TdWgsIFMuIFcuPC9h
dXRob3I+PGF1dGhvcj5Fb20sIFMuIEguPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwvY29udHJpYnV0b3Jz
PjxhdXRoLWFkZHJlc3M+RGVwYXJ0bWVudCBvZiBMaWZlIFNjaWVuY2UsIEd3YW5nanUgSW5zdGl0
dXRlIG9mIFNjaWVuY2UgJmFtcDsgVGVjaG5vbG9neSwgR3dhbmdqdSA1MDAtNzEyLCBLb3JlYS48
L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5DcnlzdGFsIHN0cnVjdHVyZSBvZiB2aXNmYXRp
bi9wcmUtQiBjZWxsIGNvbG9ueS1lbmhhbmNpbmcgZmFjdG9yIDEvbmljb3RpbmFtaWRlIHBob3Nw
aG9yaWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2UsIGZyZWUgYW5kIGluIGNvbXBsZXggd2l0aCB0aGUgYW50aS1j
YW5jZXIgYWdlbnQgRkstODY2PC90aXRsZT48c2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPkpvdXJuYWwgb2YgbW9s
ZWN1bGFyIGJpb2xvZ3k8L3NlY29uZGFyeS10aXRsZT48YWx0LXRpdGxlPkogTW9sIEJpb2w8L2Fs
dC10aXRsZT48L3RpdGxlcz48cGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5Kb3VybmFsIG9mIG1vbGVj
dWxhciBiaW9sb2d5PC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SiBNb2wgQmlvbDwvYWJici0xPjwvcGVy
aW9kaWNhbD48YWx0LXBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm91cm5hbCBvZiBtb2xlY3VsYXIg
YmlvbG9neTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkogTW9sIEJpb2w8L2FiYnItMT48L2FsdC1wZXJp
b2RpY2FsPjxwYWdlcz42Ni03NzwvcGFnZXM+PHZvbHVtZT4zNjI8L3ZvbHVtZT48bnVtYmVyPjE8
L251bWJlcj48ZWRpdGlvbj4yMDA2LzA4LzEyPC9lZGl0aW9uPjxrZXl3b3Jkcz48a2V5d29yZD5B
Y3J5bGFtaWRlcy8qY2hlbWlzdHJ5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFtaW5vIEFjaWQgU2VxdWVu
Y2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QW5pbWFsczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BbnRpbmVvcGxh
c3RpYyBBZ2VudHMvKmNoZW1pc3RyeTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CaW5kaW5nIFNpdGVzPC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNyeXN0YWxsb2dyYXBoeSwgWC1SYXk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+
KkN5dG9raW5lcy9hbnRhZ29uaXN0cyAmYW1wOyBpbmhpYml0b3JzL2NoZW1pc3RyeTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5EaW1lcml6YXRpb248L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVtYW5zPC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPk1vbGVjdWxhciBTZXF1ZW5jZSBEYXRhPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1vbGVj
dWxhciBTdHJ1Y3R1cmU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIE1vbm9udWNsZW90
aWRlL2NoZW1pc3RyeTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5OaWNvdGluYW1pZGUgUGhvc3Bob3JpYm9z
eWx0cmFuc2ZlcmFzZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5QaXBlcmlkaW5lcy8qY2hlbWlzdHJ5PC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPipQcm90ZWluIFN0cnVjdHVyZSwgUXVhdGVybmFyeTwva2V5d29yZD48
a2V5d29yZD4qUHJvdGVpbiBTdHJ1Y3R1cmUsIFRlcnRpYXJ5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlJh
dHM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+U2VxdWVuY2UgSG9tb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PC9rZXl3b3Jk
cz48ZGF0ZXM+PHllYXI+MjAwNjwveWVhcj48cHViLWRhdGVzPjxkYXRlPlNlcCA4PC9kYXRlPjwv
cHViLWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDAyMi0yODM2IChQcmludCkmI3hEOzAwMjItMjgzNiAo
TGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTY5MDE1MDM8L2FjY2Vzc2lvbi1udW0+PHdv
cmstdHlwZT5SZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBOb24tVS5TLiBHb3YmYXBvczt0PC93b3JrLXR5cGU+
PHVybHM+PHJlbGF0ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJt
ZWQvMTY5MDE1MDM8L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3Vy
Y2UtbnVtPjEwLjEwMTYvai5qbWIuMjAwNi4wNi4wODI8L2VsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVt
PjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwvQ2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE.DATA [7]. مزاياي فعاليت بدني در جلوگيري و کنترل ديابت نوع 2 شناخته شده است که از طريق بهبود حاد و مزمن عمل انسولين صورت مي‌گيردPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Db2hlbjwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDg8L1llYXI+PFJl
Y051bT43MjUxPC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls4XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29yZD48
cmVjLW51bWJlcj43MjUxPC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVOIiBk
Yi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MjUxPC9rZXk+PC9m
b3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10eXBl
Pjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5Db2hlbiwgTi4gRC48L2F1dGhvcj48YXV0
aG9yPkR1bnN0YW4sIEQuIFcuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Sb2JpbnNvbiwgQy48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPlZ1bGlraCwgRS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPlppbW1ldCwgUC4gWi48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPlNoYXcsIEouIEUuPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwvY29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRo
LWFkZHJlc3M+SW50ZXJuYXRpb25hbCBEaWFiZXRlcyBJbnN0aXR1dGUsIDI1MCBLb295b25nIFJv
YWQsIENhdWxmaWVsZCwgTWVsYm91cm5lLCBWSUMgMzE2MiwgQXVzdHJhbGlhLiBuY29oZW5AaWRp
Lm9yZy5hdTwvYXV0aC1hZGRyZXNzPjx0aXRsZXM+PHRpdGxlPkltcHJvdmVkIGVuZG90aGVsaWFs
IGZ1bmN0aW9uIGZvbGxvd2luZyBhIDE0LW1vbnRoIHJlc2lzdGFuY2UgZXhlcmNpc2UgdHJhaW5p
bmcgcHJvZ3JhbSBpbiBhZHVsdHMgd2l0aCB0eXBlIDIgZGlhYmV0ZXM8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRh
cnktdGl0bGU+RGlhYmV0ZXMgcmVzZWFyY2ggYW5kIGNsaW5pY2FsIHByYWN0aWNlPC9zZWNvbmRh
cnktdGl0bGU+PGFsdC10aXRsZT5EaWFiZXRlcyBSZXMgQ2xpbiBQcmFjdDwvYWx0LXRpdGxlPjwv
dGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkRpYWJldGVzIHJlc2VhcmNoIGFuZCBjbGlu
aWNhbCBwcmFjdGljZTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkRpYWJldGVzIFJlcyBDbGluIFByYWN0
PC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5EaWFiZXRl
cyByZXNlYXJjaCBhbmQgY2xpbmljYWwgcHJhY3RpY2U8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5EaWFi
ZXRlcyBSZXMgQ2xpbiBQcmFjdDwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPjQwNS0x
MTwvcGFnZXM+PHZvbHVtZT43OTwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+MzwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIw
MDcvMTEvMTc8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFjZXR5bGNob2xpbmUvcGhhcm1h
Y29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFnZWQ8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Qmxvb2QgR2x1
Y29zZS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBl
IDIvYmxvb2QvcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5Lyp0aGVyYXB5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkVuZG90
aGVsaXVtL2RydWcgZWZmZWN0cy8qcGh5c2lvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5FeGVyY2lz
ZS8qcGh5c2lvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+
SGVtb2dsb2JpbiBBLCBHbHljb3N5bGF0ZWQvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5I
dW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW9udG9waG9yZXNpczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5M
YXNlci1Eb3BwbGVyIEZsb3dtZXRyeTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5NYWxlPC9rZXl3b3JkPjxr
ZXl3b3JkPk1pY3JvY2lyY3VsYXRpb24vZHJ1ZyBlZmZlY3RzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1p
ZGRsZSBBZ2VkPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk5pdHJvcHJ1c3NpZGUvcGhhcm1hY29sb2d5PC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNraW4vYmxvb2Qgc3VwcGx5PC9rZXl3b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRh
dGVzPjx5ZWFyPjIwMDg8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5NYXI8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0
ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4xODcyLTgyMjcgKEVsZWN0cm9uaWMpJiN4RDswMTY4LTgyMjcgKExp
bmtpbmcpPC9pc2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjE4MDA2MTcwPC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3Jr
LXR5cGU+UmFuZG9taXplZCBDb250cm9sbGVkIFRyaWFsJiN4RDtSZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBO
b24tVS5TLiBHb3YmYXBvczt0PC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0ZWQtdXJscz48dXJsPmh0
dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTgwMDYxNzA8L3VybD48L3JlbGF0ZWQt
dXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjEwLjEwMTYvai5kaWFicmVzLjIw
MDcuMDkuMDIwPC9lbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT48bGFuZ3VhZ2U+ZW5nPC9sYW5ndWFn
ZT48L3JlY29yZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPn==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Db2hlbjwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDg8L1llYXI+PFJl
Y051bT43MjUxPC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls4XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29yZD48
cmVjLW51bWJlcj43MjUxPC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVOIiBk
Yi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MjUxPC9rZXk+PC9m
b3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10eXBl
Pjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5Db2hlbiwgTi4gRC48L2F1dGhvcj48YXV0
aG9yPkR1bnN0YW4sIEQuIFcuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Sb2JpbnNvbiwgQy48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPlZ1bGlraCwgRS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPlppbW1ldCwgUC4gWi48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPlNoYXcsIEouIEUuPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwvY29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRo
LWFkZHJlc3M+SW50ZXJuYXRpb25hbCBEaWFiZXRlcyBJbnN0aXR1dGUsIDI1MCBLb295b25nIFJv
YWQsIENhdWxmaWVsZCwgTWVsYm91cm5lLCBWSUMgMzE2MiwgQXVzdHJhbGlhLiBuY29oZW5AaWRp
Lm9yZy5hdTwvYXV0aC1hZGRyZXNzPjx0aXRsZXM+PHRpdGxlPkltcHJvdmVkIGVuZG90aGVsaWFs
IGZ1bmN0aW9uIGZvbGxvd2luZyBhIDE0LW1vbnRoIHJlc2lzdGFuY2UgZXhlcmNpc2UgdHJhaW5p
bmcgcHJvZ3JhbSBpbiBhZHVsdHMgd2l0aCB0eXBlIDIgZGlhYmV0ZXM8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRh
cnktdGl0bGU+RGlhYmV0ZXMgcmVzZWFyY2ggYW5kIGNsaW5pY2FsIHByYWN0aWNlPC9zZWNvbmRh
cnktdGl0bGU+PGFsdC10aXRsZT5EaWFiZXRlcyBSZXMgQ2xpbiBQcmFjdDwvYWx0LXRpdGxlPjwv
dGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkRpYWJldGVzIHJlc2VhcmNoIGFuZCBjbGlu
aWNhbCBwcmFjdGljZTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkRpYWJldGVzIFJlcyBDbGluIFByYWN0
PC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5EaWFiZXRl
cyByZXNlYXJjaCBhbmQgY2xpbmljYWwgcHJhY3RpY2U8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5EaWFi
ZXRlcyBSZXMgQ2xpbiBQcmFjdDwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPjQwNS0x
MTwvcGFnZXM+PHZvbHVtZT43OTwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+MzwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIw
MDcvMTEvMTc8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFjZXR5bGNob2xpbmUvcGhhcm1h
Y29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFnZWQ8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Qmxvb2QgR2x1
Y29zZS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBl
IDIvYmxvb2QvcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5Lyp0aGVyYXB5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkVuZG90
aGVsaXVtL2RydWcgZWZmZWN0cy8qcGh5c2lvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5FeGVyY2lz
ZS8qcGh5c2lvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+
SGVtb2dsb2JpbiBBLCBHbHljb3N5bGF0ZWQvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5I
dW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW9udG9waG9yZXNpczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5M
YXNlci1Eb3BwbGVyIEZsb3dtZXRyeTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5NYWxlPC9rZXl3b3JkPjxr
ZXl3b3JkPk1pY3JvY2lyY3VsYXRpb24vZHJ1ZyBlZmZlY3RzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1p
ZGRsZSBBZ2VkPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk5pdHJvcHJ1c3NpZGUvcGhhcm1hY29sb2d5PC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNraW4vYmxvb2Qgc3VwcGx5PC9rZXl3b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRh
dGVzPjx5ZWFyPjIwMDg8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5NYXI8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0
ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4xODcyLTgyMjcgKEVsZWN0cm9uaWMpJiN4RDswMTY4LTgyMjcgKExp
bmtpbmcpPC9pc2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjE4MDA2MTcwPC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3Jr
LXR5cGU+UmFuZG9taXplZCBDb250cm9sbGVkIFRyaWFsJiN4RDtSZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBO
b24tVS5TLiBHb3YmYXBvczt0PC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0ZWQtdXJscz48dXJsPmh0
dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTgwMDYxNzA8L3VybD48L3JlbGF0ZWQt
dXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjEwLjEwMTYvai5kaWFicmVzLjIw
MDcuMDkuMDIwPC9lbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT48bGFuZ3VhZ2U+ZW5nPC9sYW5ndWFn
ZT48L3JlY29yZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPn==
ADDIN EN.CITE.DATA [8]. کاهش گلوکز خون به مدت، شدت و وضعيت تمريني وابسته استPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Cb3VsZTwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDE8L1llYXI+PFJl
Y051bT43MjQ5PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls5XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29yZD48
cmVjLW51bWJlcj43MjQ5PC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVOIiBk
Yi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MjQ5PC9rZXk+PC9m
b3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10eXBl
Pjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5Cb3VsZSwgTi4gRy48L2F1dGhvcj48YXV0
aG9yPkhhZGRhZCwgRS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPktlbm55LCBHLiBQLjwvYXV0aG9yPjxhdXRo
b3I+V2VsbHMsIEcuIEEuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5TaWdhbCwgUi4gSi48L2F1dGhvcj48L2F1
dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRvcnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5DbGluaWNhbCBFcGlkZW1pb2xvZ3kg
VW5pdCwgT3R0YXdhIEhlYWx0aCBSZXNlYXJjaCBJbnN0aXR1dGUsIDEwNTMgQ2FybGluZyBBdmUs
IE90dGF3YSwgT250YXJpbywgQ2FuYWRhIEsxWSA0RTkuPC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48
dGl0bGU+RWZmZWN0cyBvZiBleGVyY2lzZSBvbiBnbHljZW1pYyBjb250cm9sIGFuZCBib2R5IG1h
c3MgaW4gdHlwZSAyIGRpYWJldGVzIG1lbGxpdHVzOiBhIG1ldGEtYW5hbHlzaXMgb2YgY29udHJv
bGxlZCBjbGluaWNhbCB0cmlhbHM8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+SkFNQSA6IHRoZSBq
b3VybmFsIG9mIHRoZSBBbWVyaWNhbiBNZWRpY2FsIEFzc29jaWF0aW9uPC9zZWNvbmRhcnktdGl0
bGU+PGFsdC10aXRsZT5KYW1hPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwt
dGl0bGU+SkFNQSA6IHRoZSBqb3VybmFsIG9mIHRoZSBBbWVyaWNhbiBNZWRpY2FsIEFzc29jaWF0
aW9uPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SmFtYTwvYWJici0xPjwvcGVyaW9kaWNhbD48YWx0LXBl
cmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+SkFNQSA6IHRoZSBqb3VybmFsIG9mIHRoZSBBbWVyaWNhbiBN
ZWRpY2FsIEFzc29jaWF0aW9uPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SmFtYTwvYWJici0xPjwvYWx0
LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPjEyMTgtMjc8L3BhZ2VzPjx2b2x1bWU+Mjg2PC92b2x1bWU+PG51
bWJlcj4xMDwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDEvMDkvMTg8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxr
ZXl3b3JkPkFkdWx0PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkJsb29kIEdsdWNvc2UvbWV0YWJvbGlzbTwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Cb2R5IE1hc3MgSW5kZXg8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2xpbmlj
YWwgVHJpYWxzIGFzIFRvcGljPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBU
eXBlIDIvYmxvb2QvcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5Lyp0aGVyYXB5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPipF
eGVyY2lzZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SGVtb2ds
b2JpbiBBLCBHbHljb3N5bGF0ZWQvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWFsZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5XZWlnaHQgTG9zczwva2V5
d29yZD48L2tleXdvcmRzPjxkYXRlcz48eWVhcj4yMDAxPC95ZWFyPjxwdWItZGF0ZXM+PGRhdGU+
U2VwIDEyPC9kYXRlPjwvcHViLWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDA5OC03NDg0IChQcmludCkm
I3hEOzAwOTgtNzQ4NCAoTGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTE1NTkyNjg8L2Fj
Y2Vzc2lvbi1udW0+PHdvcmstdHlwZT5NZXRhLUFuYWx5c2lzJiN4RDtSZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0
LCBOb24tVS5TLiBHb3YmYXBvczt0JiN4RDtSZXZpZXc8L3dvcmstdHlwZT48dXJscz48cmVsYXRl
ZC11cmxzPjx1cmw+aHR0cDovL3d3dy5uY2JpLm5sbS5uaWguZ292L3B1Ym1lZC8xMTU1OTI2ODwv
dXJsPjwvcmVsYXRlZC11cmxzPjwvdXJscz48bGFuZ3VhZ2U+ZW5nPC9sYW5ndWFnZT48L3JlY29y
ZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPgB=
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Cb3VsZTwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDE8L1llYXI+PFJl
Y051bT43MjQ5PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls5XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29yZD48
cmVjLW51bWJlcj43MjQ5PC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVOIiBk
Yi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MjQ5PC9rZXk+PC9m
b3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10eXBl
Pjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5Cb3VsZSwgTi4gRy48L2F1dGhvcj48YXV0
aG9yPkhhZGRhZCwgRS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPktlbm55LCBHLiBQLjwvYXV0aG9yPjxhdXRo
b3I+V2VsbHMsIEcuIEEuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5TaWdhbCwgUi4gSi48L2F1dGhvcj48L2F1
dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRvcnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5DbGluaWNhbCBFcGlkZW1pb2xvZ3kg
VW5pdCwgT3R0YXdhIEhlYWx0aCBSZXNlYXJjaCBJbnN0aXR1dGUsIDEwNTMgQ2FybGluZyBBdmUs
IE90dGF3YSwgT250YXJpbywgQ2FuYWRhIEsxWSA0RTkuPC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48
dGl0bGU+RWZmZWN0cyBvZiBleGVyY2lzZSBvbiBnbHljZW1pYyBjb250cm9sIGFuZCBib2R5IG1h
c3MgaW4gdHlwZSAyIGRpYWJldGVzIG1lbGxpdHVzOiBhIG1ldGEtYW5hbHlzaXMgb2YgY29udHJv
bGxlZCBjbGluaWNhbCB0cmlhbHM8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+SkFNQSA6IHRoZSBq
b3VybmFsIG9mIHRoZSBBbWVyaWNhbiBNZWRpY2FsIEFzc29jaWF0aW9uPC9zZWNvbmRhcnktdGl0
bGU+PGFsdC10aXRsZT5KYW1hPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwt
dGl0bGU+SkFNQSA6IHRoZSBqb3VybmFsIG9mIHRoZSBBbWVyaWNhbiBNZWRpY2FsIEFzc29jaWF0
aW9uPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SmFtYTwvYWJici0xPjwvcGVyaW9kaWNhbD48YWx0LXBl
cmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+SkFNQSA6IHRoZSBqb3VybmFsIG9mIHRoZSBBbWVyaWNhbiBN
ZWRpY2FsIEFzc29jaWF0aW9uPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SmFtYTwvYWJici0xPjwvYWx0
LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPjEyMTgtMjc8L3BhZ2VzPjx2b2x1bWU+Mjg2PC92b2x1bWU+PG51
bWJlcj4xMDwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDEvMDkvMTg8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxr
ZXl3b3JkPkFkdWx0PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkJsb29kIEdsdWNvc2UvbWV0YWJvbGlzbTwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Cb2R5IE1hc3MgSW5kZXg8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2xpbmlj
YWwgVHJpYWxzIGFzIFRvcGljPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBU
eXBlIDIvYmxvb2QvcGh5c2lvcGF0aG9sb2d5Lyp0aGVyYXB5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPipF
eGVyY2lzZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SGVtb2ds
b2JpbiBBLCBHbHljb3N5bGF0ZWQvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWFsZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5XZWlnaHQgTG9zczwva2V5
d29yZD48L2tleXdvcmRzPjxkYXRlcz48eWVhcj4yMDAxPC95ZWFyPjxwdWItZGF0ZXM+PGRhdGU+
U2VwIDEyPC9kYXRlPjwvcHViLWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDA5OC03NDg0IChQcmludCkm
I3hEOzAwOTgtNzQ4NCAoTGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTE1NTkyNjg8L2Fj
Y2Vzc2lvbi1udW0+PHdvcmstdHlwZT5NZXRhLUFuYWx5c2lzJiN4RDtSZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0
LCBOb24tVS5TLiBHb3YmYXBvczt0JiN4RDtSZXZpZXc8L3dvcmstdHlwZT48dXJscz48cmVsYXRl
ZC11cmxzPjx1cmw+aHR0cDovL3d3dy5uY2JpLm5sbS5uaWguZ292L3B1Ym1lZC8xMTU1OTI2ODwv
dXJsPjwvcmVsYXRlZC11cmxzPjwvdXJscz48bGFuZ3VhZ2U+ZW5nPC9sYW5ndWFnZT48L3JlY29y
ZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPgB=
ADDIN EN.CITE.DATA [9]. تمرين نقش مهمي در کاهش مقاومت انسولين و عوارض مرتبط با ديابت ايفا مي‌کند. تمرين مقاومتي و هوازي، عمل انسولين را بهبود مي‌بخشند و مي‌توانند به کنترل سطوح گلوکز خون کمک کنند. اما تمرين بايد به صورت منظم انجام شود تا اثربخش باشد. اکثر افراد مبتلا به ديابت مي‌توانند با در نظرگرفتن اقدامات احتياطي، به تمرين بپردازند.
بنابراين محققان علوم ورزشي علاقمند هستند تا دريابند که بهبود مقاومت انسولين ناشي از فعاليت بدني تا چه اندازه توسط اين هورمون ميانجي‌گري مي‌شود. لذا تلاش براي شناخت مکانيسم‌هاي مولکولي عمل اين هورمون به شکل روزافزون در حال گسترش است.
1-2- بیان مسأله
شيوع ديابت به علت افزايش اپيدميک چاقي و ساير عوامل خطرزاي متابوليک در حال افزايش است. چاقي از مهمترين مشکلات سلامتي به شمار ميرود که به‌واسطه توسعه شهرنشيني، تغيير در شيوه زندگي و الگوهاي مصرف غذايي و کاهش فعاليت بدني پديدار گشته استPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Ib3Jvd2l0ejwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDA8L1llYXI+
PFJlY051bT4zMTA8L1JlY051bT48RGlzcGxheVRleHQ+WzEwXTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29y
ZD48cmVjLW51bWJlcj4zMTA8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFwcD0iRU4i
IGRiLWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjMxMDwva2V5Pjwv
Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9yZWYtdHlw
ZT48Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+SG9yb3dpdHosIEouIEYuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5LbGVpbiwgUy48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRvcnM+PGF1dGgt
YWRkcmVzcz5EZXBhcnRtZW50IG9mIEludGVybmFsIE1lZGljaW5lLCBXYXNoaW5ndG9uIFVuaXZl
cnNpdHkgU2Nob29sIG9mIE1lZGljaW5lLCBTdC4gTG91aXMsIE1pc3NvdXJpIDYzMTEwLCBVU0Eu
PC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+V2hvbGUgYm9keSBhbmQgYWJkb21pbmFsIGxp
cG9seXRpYyBzZW5zaXRpdml0eSB0byBlcGluZXBocmluZSBpcyBzdXBwcmVzc2VkIGluIHVwcGVy
IGJvZHkgb2Jlc2Ugd29tZW48L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+QW1lcmljYW4gam91cm5h
bCBvZiBwaHlzaW9sb2d5LiBFbmRvY3Jpbm9sb2d5IGFuZCBtZXRhYm9saXNtPC9zZWNvbmRhcnkt
dGl0bGU+PGFsdC10aXRsZT5BbSBKIFBoeXNpb2wgRW5kb2NyaW5vbCBNZXRhYjwvYWx0LXRpdGxl
PjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkFtZXJpY2FuIGpvdXJuYWwgb2YgcGh5
c2lvbG9neS4gRW5kb2NyaW5vbG9neSBhbmQgbWV0YWJvbGlzbTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0x
PkFtIEogUGh5c2lvbCBFbmRvY3Jpbm9sIE1ldGFiPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQt
cGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5BbWVyaWNhbiBqb3VybmFsIG9mIHBoeXNpb2xvZ3kuIEVu
ZG9jcmlub2xvZ3kgYW5kIG1ldGFib2xpc208L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5BbSBKIFBoeXNp
b2wgRW5kb2NyaW5vbCBNZXRhYjwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPkUxMTQ0
LTUyPC9wYWdlcz48dm9sdW1lPjI3ODwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NjwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9u
PjIwMDAvMDUvMjk8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPipBYmRvbWVuPC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlL2Jsb29kIHN1cHBseS8qbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5BZHVsdDwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CbG9vZCBGbG93IFZlbG9jaXR5PC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPipCb2R5IENvbnN0aXR1dGlvbjwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Cb2R5
IE1hc3MgSW5kZXg8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RXBpbmVwaHJpbmUvKnBoYXJtYWNvbG9neTwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GYXR0eSBBY2lkcywgTm9uZXN0ZXJpZmllZC9ibG9vZDwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x1Y29zZSBDbGFtcCBUZWNobmlx
dWU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x5Y2Vyb2wvYmxvb2Q8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVt
YW5zPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2Q8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+S2lu
ZXRpY3M8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb2x5c2lzLypkcnVnIGVmZmVjdHM8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+TWljcm9kaWFseXNpczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5PYmVzaXR5LyptZXRhYm9s
aXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk94aWRhdGlvbi1SZWR1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PGtleXdv
cmQ+WGVub24gUmFkaW9pc290b3Blcy9kaWFnbm9zdGljIHVzZTwva2V5d29yZD48L2tleXdvcmRz
PjxkYXRlcz48eWVhcj4yMDAwPC95ZWFyPjxwdWItZGF0ZXM+PGRhdGU+SnVuPC9kYXRlPjwvcHVi
LWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDE5My0xODQ5IChQcmludCkmI3hEOzAxOTMtMTg0OSAoTGlu
a2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTA4MjcwMTg8L2FjY2Vzc2lvbi1udW0+PHdvcmst
dHlwZT5SZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBVLlMuIEdvdiZhcG9zO3QsIFAuSC5TLjwvd29yay10eXBl
Pjx1cmxzPjxyZWxhdGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8vd3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVi
bWVkLzEwODI3MDE4PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+PC91cmxzPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xh
bmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwvQ2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Ib3Jvd2l0ejwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDA8L1llYXI+
PFJlY051bT4zMTA8L1JlY051bT48RGlzcGxheVRleHQ+WzEwXTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29y
ZD48cmVjLW51bWJlcj4zMTA8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFwcD0iRU4i
IGRiLWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjMxMDwva2V5Pjwv
Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9yZWYtdHlw
ZT48Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+SG9yb3dpdHosIEouIEYuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5LbGVpbiwgUy48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRvcnM+PGF1dGgt
YWRkcmVzcz5EZXBhcnRtZW50IG9mIEludGVybmFsIE1lZGljaW5lLCBXYXNoaW5ndG9uIFVuaXZl
cnNpdHkgU2Nob29sIG9mIE1lZGljaW5lLCBTdC4gTG91aXMsIE1pc3NvdXJpIDYzMTEwLCBVU0Eu
PC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+V2hvbGUgYm9keSBhbmQgYWJkb21pbmFsIGxp
cG9seXRpYyBzZW5zaXRpdml0eSB0byBlcGluZXBocmluZSBpcyBzdXBwcmVzc2VkIGluIHVwcGVy
IGJvZHkgb2Jlc2Ugd29tZW48L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+QW1lcmljYW4gam91cm5h
bCBvZiBwaHlzaW9sb2d5LiBFbmRvY3Jpbm9sb2d5IGFuZCBtZXRhYm9saXNtPC9zZWNvbmRhcnkt
dGl0bGU+PGFsdC10aXRsZT5BbSBKIFBoeXNpb2wgRW5kb2NyaW5vbCBNZXRhYjwvYWx0LXRpdGxl
PjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkFtZXJpY2FuIGpvdXJuYWwgb2YgcGh5
c2lvbG9neS4gRW5kb2NyaW5vbG9neSBhbmQgbWV0YWJvbGlzbTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0x
PkFtIEogUGh5c2lvbCBFbmRvY3Jpbm9sIE1ldGFiPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQt
cGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5BbWVyaWNhbiBqb3VybmFsIG9mIHBoeXNpb2xvZ3kuIEVu
ZG9jcmlub2xvZ3kgYW5kIG1ldGFib2xpc208L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5BbSBKIFBoeXNp
b2wgRW5kb2NyaW5vbCBNZXRhYjwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGljYWw+PHBhZ2VzPkUxMTQ0
LTUyPC9wYWdlcz48dm9sdW1lPjI3ODwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NjwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9u
PjIwMDAvMDUvMjk8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPipBYmRvbWVuPC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlL2Jsb29kIHN1cHBseS8qbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5BZHVsdDwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CbG9vZCBGbG93IFZlbG9jaXR5PC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPipCb2R5IENvbnN0aXR1dGlvbjwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5Cb2R5
IE1hc3MgSW5kZXg8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RXBpbmVwaHJpbmUvKnBoYXJtYWNvbG9neTwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GYXR0eSBBY2lkcywgTm9uZXN0ZXJpZmllZC9ibG9vZDwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x1Y29zZSBDbGFtcCBUZWNobmlx
dWU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x5Y2Vyb2wvYmxvb2Q8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVt
YW5zPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2Q8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+S2lu
ZXRpY3M8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb2x5c2lzLypkcnVnIGVmZmVjdHM8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+TWljcm9kaWFseXNpczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5PYmVzaXR5LyptZXRhYm9s
aXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk94aWRhdGlvbi1SZWR1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PGtleXdv
cmQ+WGVub24gUmFkaW9pc290b3Blcy9kaWFnbm9zdGljIHVzZTwva2V5d29yZD48L2tleXdvcmRz
PjxkYXRlcz48eWVhcj4yMDAwPC95ZWFyPjxwdWItZGF0ZXM+PGRhdGU+SnVuPC9kYXRlPjwvcHVi
LWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDE5My0xODQ5IChQcmludCkmI3hEOzAxOTMtMTg0OSAoTGlu
a2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTA4MjcwMTg8L2FjY2Vzc2lvbi1udW0+PHdvcmst
dHlwZT5SZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBVLlMuIEdvdiZhcG9zO3QsIFAuSC5TLjwvd29yay10eXBl
Pjx1cmxzPjxyZWxhdGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8vd3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVi
bWVkLzEwODI3MDE4PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+PC91cmxzPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xh
bmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwvQ2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE.DATA [10] که با افزايش خطر ابتلا به مقاومت انسولين و ديابت نوع 2 همراه است ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Cummings</Author><Year>2003</Year><RecNum>311</RecNum><DisplayText>[11]</DisplayText><record><rec-number>311</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>311</key></foreign-keys><ref-type name=”Journal Article”>17</ref-type><contributors><authors><author>Cummings, D. E.</author><author>Schwartz, M. W.</author></authors></contributors><auth-address>Department of Medicine, VA Puget Sound Health Care Sys– and Harborview Medical Center, University of Washington, Seattle, Washington 98195, USA. davidec@u.washington.edu</auth-address><titles><title>Genetics and pathophysiology of human obesity</title><secondary-title>Annual review of medicine</secondary-title><alt-title>Annu Rev Med</alt-title></titles><periodical><full-title>Annual review of medicine</full-title><abbr-1>Annu Rev Med</abbr-1></periodical><alt-periodical><full-title>Annual review of medicine</full-title><abbr-1>Annu Rev Med</abbr-1></alt-periodical><pages>453-71</pages><volume>54</volume><edition>2002/11/05</edition><keywords><keyword>Animals</keyword><keyword>Energy Metabolism/genetics/physiology</keyword><keyword>Genetic Predisposition to Disease/genetics</keyword><keyword>Ghrelin</keyword><keyword>Homeostasis/physiology</keyword><keyword>Humans</keyword><keyword>Hypothalamus/physiopathology</keyword><keyword>Leptin/physiology</keyword><keyword>Obesity/*genetics/physiopathology</keyword><keyword>Peptide Hormones/physiology</keyword><keyword>alpha-MSH/physiology</keyword></keywords><dates><year>2003</year></dates><isbn>0066-4219 (Print)&#xD;0066-4219 (Linking)</isbn><accession-num>12414915</accession-num><work-type>Review</work-type><urls><related-urls><url>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12414915</url></related-urls></urls><electronic-resource-num>10.1146/annurev.med.54.101601.152403</electronic-resource-num><language>eng</language></record></Cite></EndNote>[11].
چاقي را مي‌توان با افزايش چربي بدن معادل دانست. ارتباط بين تجمع بافت چربي احشايي و افزايش خطر ابتلا به ديابت نوع 2 به خوبي شناخته شده استPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5EZXNwcmVzPC9BdXRob3I+PFllYXI+MTk5MDwvWWVhcj48
UmVjTnVtPjMxMjwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bMTJdPC9EaXNwbGF5VGV4dD48cmVjb3Jk
PjxyZWMtbnVtYmVyPjMxMjwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJFTiIg
ZGItaWQ9ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+MzEyPC9rZXk+PC9m
b3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10eXBl
Pjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5EZXNwcmVzLCBKLiBQLjwvYXV0aG9yPjxh
dXRob3I+TW9vcmphbmksIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5MdXBpZW4sIFAuIEouPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5UcmVtYmxheSwgQS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPk5hZGVhdSwgQS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPkJvdWNoYXJkLCBDLjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2NvbnRyaWJ1dG9ycz48YXV0
aC1hZGRyZXNzPlBoeXNpY2FsIEFjdGl2aXR5IFNjaWVuY2VzIExhYm9yYXRvcnksIExhdmFsIFVu
aXZlcnNpdHksIFN0ZS1Gb3ksIFF1ZWJlYywgQ2FuYWRhLjwvYXV0aC1hZGRyZXNzPjx0aXRsZXM+
PHRpdGxlPlJlZ2lvbmFsIGRpc3RyaWJ1dGlvbiBvZiBib2R5IGZhdCwgcGxhc21hIGxpcG9wcm90
ZWlucywgYW5kIGNhcmRpb3Zhc2N1bGFyIGRpc2Vhc2U8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+
QXJ0ZXJpb3NjbGVyb3Npczwvc2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPjxhbHQtdGl0bGU+QXJ0ZXJpb3NjbGVy
b3NpczwvYWx0LXRpdGxlPjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkFydGVyaW9z
Y2xlcm9zaXM8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5BcnRlcmlvc2NsZXJvc2lzPC9hYmJyLTE+PC9w
ZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5BcnRlcmlvc2NsZXJvc2lzPC9m
dWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+QXJ0ZXJpb3NjbGVyb3NpczwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGlj
YWw+PHBhZ2VzPjQ5Ny01MTE8L3BhZ2VzPjx2b2x1bWU+MTA8L3ZvbHVtZT48bnVtYmVyPjQ8L251
bWJlcj48ZWRpdGlvbj4xOTkwLzA3LzAxPC9lZGl0aW9uPjxrZXl3b3Jkcz48a2V5d29yZD5BYmRv
bWVuPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlLyptZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPkJsb29kIFByZXNzdXJlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkJvZHkgTWFzcyBJbmRl
eDwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD4qQm9keSBXZWlnaHQ8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2FyZGlv
dmFzY3VsYXIgRGlzZWFzZXMvYmxvb2QvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlh
YmV0ZXMgTWVsbGl0dXMvYmxvb2QvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x1Y29jb3J0aWNvaWRzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SHVtYW5zPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2Q8L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SW5zdWxpbiBSZXNpc3RhbmNlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxpcG9wcm90ZWluIExp
cGFzZS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxpcG9wcm90ZWlucy8qYmxvb2Q8L2tl
eXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWFsZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5PYmVzaXR5L21ldGFib2xpc208
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+VHJpZ2x5Y2VyaWRlcy9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjwva2V5
d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjE5OTA8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5KdWwtQXVnPC9k
YXRlPjwvcHViLWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDI3Ni01MDQ3IChQcmludCkmI3hEOzAyNzYt
NTA0NyAoTGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MjE5NjA0MDwvYWNjZXNzaW9uLW51
bT48d29yay10eXBlPlJlc2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIE5vbi1VLlMuIEdvdiZhcG9zO3QmI3hEO1Jl
c2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIFUuUy4gR292JmFwb3M7dCwgUC5ILlMuJiN4RDtSZXZpZXc8L3dvcmst
dHlwZT48dXJscz48cmVsYXRlZC11cmxzPjx1cmw+aHR0cDovL3d3dy5uY2JpLm5sbS5uaWguZ292
L3B1Ym1lZC8yMTk2MDQwPC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+PC91cmxzPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8
L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwvQ2l0ZT48L0VuZE5vdGU+
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5EZXNwcmVzPC9BdXRob3I+PFllYXI+MTk5MDwvWWVhcj48
UmVjTnVtPjMxMjwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bMTJdPC9EaXNwbGF5VGV4dD48cmVjb3Jk
PjxyZWMtbnVtYmVyPjMxMjwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJFTiIg
ZGItaWQ9ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+MzEyPC9rZXk+PC9m
b3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10eXBl
Pjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5EZXNwcmVzLCBKLiBQLjwvYXV0aG9yPjxh
dXRob3I+TW9vcmphbmksIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5MdXBpZW4sIFAuIEouPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5UcmVtYmxheSwgQS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPk5hZGVhdSwgQS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPkJvdWNoYXJkLCBDLjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2NvbnRyaWJ1dG9ycz48YXV0
aC1hZGRyZXNzPlBoeXNpY2FsIEFjdGl2aXR5IFNjaWVuY2VzIExhYm9yYXRvcnksIExhdmFsIFVu
aXZlcnNpdHksIFN0ZS1Gb3ksIFF1ZWJlYywgQ2FuYWRhLjwvYXV0aC1hZGRyZXNzPjx0aXRsZXM+
PHRpdGxlPlJlZ2lvbmFsIGRpc3RyaWJ1dGlvbiBvZiBib2R5IGZhdCwgcGxhc21hIGxpcG9wcm90
ZWlucywgYW5kIGNhcmRpb3Zhc2N1bGFyIGRpc2Vhc2U8L3RpdGxlPjxzZWNvbmRhcnktdGl0bGU+
QXJ0ZXJpb3NjbGVyb3Npczwvc2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPjxhbHQtdGl0bGU+QXJ0ZXJpb3NjbGVy
b3NpczwvYWx0LXRpdGxlPjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkFydGVyaW9z
Y2xlcm9zaXM8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5BcnRlcmlvc2NsZXJvc2lzPC9hYmJyLTE+PC9w
ZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5BcnRlcmlvc2NsZXJvc2lzPC9m
dWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+QXJ0ZXJpb3NjbGVyb3NpczwvYWJici0xPjwvYWx0LXBlcmlvZGlj
YWw+PHBhZ2VzPjQ5Ny01MTE8L3BhZ2VzPjx2b2x1bWU+MTA8L3ZvbHVtZT48bnVtYmVyPjQ8L251
bWJlcj48ZWRpdGlvbj4xOTkwLzA3LzAxPC9lZGl0aW9uPjxrZXl3b3Jkcz48a2V5d29yZD5BYmRv
bWVuPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlLyptZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3Jk
PjxrZXl3b3JkPkJsb29kIFByZXNzdXJlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkJvZHkgTWFzcyBJbmRl
eDwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD4qQm9keSBXZWlnaHQ8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2FyZGlv
dmFzY3VsYXIgRGlzZWFzZXMvYmxvb2QvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlh
YmV0ZXMgTWVsbGl0dXMvYmxvb2QvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x1Y29jb3J0aWNvaWRzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SHVtYW5zPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2Q8L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SW5zdWxpbiBSZXNpc3RhbmNlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxpcG9wcm90ZWluIExp
cGFzZS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxpcG9wcm90ZWlucy8qYmxvb2Q8L2tl
eXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWFsZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5PYmVzaXR5L21ldGFib2xpc208
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+VHJpZ2x5Y2VyaWRlcy9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjwva2V5
d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjE5OTA8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5KdWwtQXVnPC9k
YXRlPjwvcHViLWRhdGVzPjwvZGF0ZXM+PGlzYm4+MDI3Ni01MDQ3IChQcmludCkmI3hEOzAyNzYt
NTA0NyAoTGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MjE5NjA0MDwvYWNjZXNzaW9uLW51
bT48d29yay10eXBlPlJlc2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIE5vbi1VLlMuIEdvdiZhcG9zO3QmI3hEO1Jl
c2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIFUuUy4gR292JmFwb3M7dCwgUC5ILlMuJiN4RDtSZXZpZXc8L3dvcmst
dHlwZT48dXJscz48cmVsYXRlZC11cmxzPjx1cmw+aHR0cDovL3d3dy5uY2JpLm5sbS5uaWguZ292
L3B1Ym1lZC8yMTk2MDQwPC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+PC91cmxzPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8
L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwvQ2l0ZT48L0VuZE5vdGU+
ADDIN EN.CITE.DATA [12]. از جمله ويژگي‌هاي مهم متابوليکي بيماران ديابتي، چاقي شکمي استPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5TYW08L0F1dGhvcj48WWVhcj4yMDA4PC9ZZWFyPjxSZWNO
dW0+MzEzPC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0PlsxM108L0Rpc3BsYXlUZXh0PjxyZWNvcmQ+PHJl
Yy1udW1iZXI+MzEzPC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVOIiBkYi1p
ZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij4zMTM8L2tleT48L2ZvcmVp
Z24ta2V5cz48cmVmLXR5cGUgbmFtZT0iSm91cm5hbCBBcnRpY2xlIj4xNzwvcmVmLXR5cGU+PGNv
bnRyaWJ1dG9ycz48YXV0aG9ycz48YXV0aG9yPlNhbSwgUy48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkhhZmZu
ZXIsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5EYXZpZHNvbiwgTS4gSC48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkQm
YXBvcztBZ29zdGlubywgUi4gQi4sIFNyLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+RmVpbnN0ZWluLCBTLjwv
YXV0aG9yPjxhdXRob3I+S29uZG9zLCBHLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+UGVyZXosIEEuPC9hdXRo
b3I+PGF1dGhvcj5NYXp6b25lLCBULjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2NvbnRyaWJ1dG9ycz48
YXV0aC1hZGRyZXNzPkRlcGFydG1lbnQgb2YgTWVkaWNpbmUsIFNlY3Rpb24gb2YgRW5kb2NyaW5v
bG9neSwgRGlhYmV0ZXMgYW5kIE1ldGFib2xpc20sIENoaWNhZ28sIElsbGlub2lzLCBVU0EuPC9h
dXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+UmVsYXRpb25zaGlwIG9mIGFiZG9taW5hbCB2aXNj
ZXJhbCBhbmQgc3ViY3V0YW5lb3VzIGFkaXBvc2UgdGlzc3VlIHdpdGggbGlwb3Byb3RlaW4gcGFy
dGljbGUgbnVtYmVyIGFuZCBzaXplIGluIHR5cGUgMiBkaWFiZXRlczwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFy
eS10aXRsZT5EaWFiZXRlczwvc2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPjxhbHQtdGl0bGU+RGlhYmV0ZXM8L2Fs
dC10aXRsZT48L3RpdGxlcz48cGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5EaWFiZXRlczwvZnVsbC10
aXRsZT48YWJici0xPkRpYWJldGVzPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNh
bD48ZnVsbC10aXRsZT5EaWFiZXRlczwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkRpYWJldGVzPC9hYmJy
LTE+PC9hbHQtcGVyaW9kaWNhbD48cGFnZXM+MjAyMi03PC9wYWdlcz48dm9sdW1lPjU3PC92b2x1
bWU+PG51bWJlcj44PC9udW1iZXI+PGVkaXRpb24+MjAwOC8wNS8xMzwvZWRpdGlvbj48a2V5d29y
ZHM+PGtleXdvcmQ+QWdlIEZhY3RvcnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWdlZDwva2V5d29yZD48
a2V5d29yZD5Cb2R5IE1hc3MgSW5kZXg8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlhYmV0ZXMgTWVsbGl0
dXMsIFR5cGUgMi8qbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+SHVtYW5zPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkludHJhLUFiZG9taW5hbCBGYXQvKm1l
dGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGluZWFyIE1vZGVsczwva2V5d29yZD48a2V5d29y
ZD5MaXBvcHJvdGVpbnMvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb3Byb3RlaW5z
LCBIREwvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5MaXBvcHJvdGVpbnMsIExETC9tZXRh
Ym9saXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxpcG9wcm90ZWlucywgVkxETC9tZXRhYm9saXNtPC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWlkZGxlIEFnZWQ8L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+TXVsdGl2YXJpYXRlIEFuYWx5c2lzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNleCBG
YWN0b3JzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlN1YmN1dGFuZW91cyBGYXQvKm1ldGFib2xpc208L2tl
eXdvcmQ+PC9rZXl3b3Jkcz48ZGF0ZXM+PHllYXI+MjAwODwveWVhcj48cHViLWRhdGVzPjxkYXRl
PkF1ZzwvZGF0ZT48L3B1Yi1kYXRlcz48L2RhdGVzPjxpc2JuPjE5MzktMzI3WCAoRWxlY3Ryb25p
YykmI3hEOzAwMTItMTc5NyAoTGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTg0NjkyMDI8
L2FjY2Vzc2lvbi1udW0+PHdvcmstdHlwZT5SZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBOLkkuSC4sIEV4dHJh
bXVyYWwmI3hEO1Jlc2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIE5vbi1VLlMuIEdvdiZhcG9zO3Q8L3dvcmstdHlw
ZT48dXJscz48cmVsYXRlZC11cmxzPjx1cmw+aHR0cDovL3d3dy5uY2JpLm5sbS5uaWguZ292L3B1
Ym1lZC8xODQ2OTIwMjwvdXJsPjwvcmVsYXRlZC11cmxzPjwvdXJscz48Y3VzdG9tMj4yNDk0Njcz
PC9jdXN0b20yPjxlbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT4xMC4yMzM3L2RiMDgtMDE1NzwvZWxl
Y3Ryb25pYy1yZXNvdXJjZS1udW0+PGxhbmd1YWdlPmVuZzwvbGFuZ3VhZ2U+PC9yZWNvcmQ+PC9D
aXRlPjwvRW5kTm90ZT4A
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5TYW08L0F1dGhvcj48WWVhcj4yMDA4PC9ZZWFyPjxSZWNO
dW0+MzEzPC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0PlsxM108L0Rpc3BsYXlUZXh0PjxyZWNvcmQ+PHJl
Yy1udW1iZXI+MzEzPC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVOIiBkYi1p
ZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij4zMTM8L2tleT48L2ZvcmVp
Z24ta2V5cz48cmVmLXR5cGUgbmFtZT0iSm91cm5hbCBBcnRpY2xlIj4xNzwvcmVmLXR5cGU+PGNv
bnRyaWJ1dG9ycz48YXV0aG9ycz48YXV0aG9yPlNhbSwgUy48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkhhZmZu
ZXIsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5EYXZpZHNvbiwgTS4gSC48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkQm
YXBvcztBZ29zdGlubywgUi4gQi4sIFNyLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+RmVpbnN0ZWluLCBTLjwv
YXV0aG9yPjxhdXRob3I+S29uZG9zLCBHLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+UGVyZXosIEEuPC9hdXRo
b3I+PGF1dGhvcj5NYXp6b25lLCBULjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2NvbnRyaWJ1dG9ycz48
YXV0aC1hZGRyZXNzPkRlcGFydG1lbnQgb2YgTWVkaWNpbmUsIFNlY3Rpb24gb2YgRW5kb2NyaW5v
bG9neSwgRGlhYmV0ZXMgYW5kIE1ldGFib2xpc20sIENoaWNhZ28sIElsbGlub2lzLCBVU0EuPC9h
dXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+UmVsYXRpb25zaGlwIG9mIGFiZG9taW5hbCB2aXNj
ZXJhbCBhbmQgc3ViY3V0YW5lb3VzIGFkaXBvc2UgdGlzc3VlIHdpdGggbGlwb3Byb3RlaW4gcGFy
dGljbGUgbnVtYmVyIGFuZCBzaXplIGluIHR5cGUgMiBkaWFiZXRlczwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFy
eS10aXRsZT5EaWFiZXRlczwvc2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPjxhbHQtdGl0bGU+RGlhYmV0ZXM8L2Fs
dC10aXRsZT48L3RpdGxlcz48cGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5EaWFiZXRlczwvZnVsbC10
aXRsZT48YWJici0xPkRpYWJldGVzPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNh
bD48ZnVsbC10aXRsZT5EaWFiZXRlczwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkRpYWJldGVzPC9hYmJy
LTE+PC9hbHQtcGVyaW9kaWNhbD48cGFnZXM+MjAyMi03PC9wYWdlcz48dm9sdW1lPjU3PC92b2x1
bWU+PG51bWJlcj44PC9udW1iZXI+PGVkaXRpb24+MjAwOC8wNS8xMzwvZWRpdGlvbj48a2V5d29y
ZHM+PGtleXdvcmQ+QWdlIEZhY3RvcnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWdlZDwva2V5d29yZD48
a2V5d29yZD5Cb2R5IE1hc3MgSW5kZXg8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlhYmV0ZXMgTWVsbGl0
dXMsIFR5cGUgMi8qbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+SHVtYW5zPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkludHJhLUFiZG9taW5hbCBGYXQvKm1l
dGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGluZWFyIE1vZGVsczwva2V5d29yZD48a2V5d29y
ZD5MaXBvcHJvdGVpbnMvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb3Byb3RlaW5z
LCBIREwvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5MaXBvcHJvdGVpbnMsIExETC9tZXRh
Ym9saXNtPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxpcG9wcm90ZWlucywgVkxETC9tZXRhYm9saXNtPC9r
ZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TWlkZGxlIEFnZWQ8L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+TXVsdGl2YXJpYXRlIEFuYWx5c2lzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNleCBG
YWN0b3JzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlN1YmN1dGFuZW91cyBGYXQvKm1ldGFib2xpc208L2tl
eXdvcmQ+PC9rZXl3b3Jkcz48ZGF0ZXM+PHllYXI+MjAwODwveWVhcj48cHViLWRhdGVzPjxkYXRl
PkF1ZzwvZGF0ZT48L3B1Yi1kYXRlcz48L2RhdGVzPjxpc2JuPjE5MzktMzI3WCAoRWxlY3Ryb25p
YykmI3hEOzAwMTItMTc5NyAoTGlua2luZyk8L2lzYm4+PGFjY2Vzc2lvbi1udW0+MTg0NjkyMDI8
L2FjY2Vzc2lvbi1udW0+PHdvcmstdHlwZT5SZXNlYXJjaCBTdXBwb3J0LCBOLkkuSC4sIEV4dHJh
bXVyYWwmI3hEO1Jlc2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIE5vbi1VLlMuIEdvdiZhcG9zO3Q8L3dvcmstdHlw
ZT48dXJscz48cmVsYXRlZC11cmxzPjx1cmw+aHR0cDovL3d3dy5uY2JpLm5sbS5uaWguZ292L3B1
Ym1lZC8xODQ2OTIwMjwvdXJsPjwvcmVsYXRlZC11cmxzPjwvdXJscz48Y3VzdG9tMj4yNDk0Njcz
PC9jdXN0b20yPjxlbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT4xMC4yMzM3L2RiMDgtMDE1NzwvZWxl
Y3Ryb25pYy1yZXNvdXJjZS1udW0+PGxhbmd1YWdlPmVuZzwvbGFuZ3VhZ2U+PC9yZWNvcmQ+PC9D
aXRlPjwvRW5kTm90ZT4A
ADDIN EN.CITE.DATA [13].
آديپوکين‌ها واسطه‌هاي شيميايي هستند که توسط آديپوسيت‌ها ترشح مي‌شوند و به نظر مي‌رسد در تنظيم عملکرد انسوليني نقش دارند ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Havel</Author><Year>2002</Year><RecNum>326</RecNum><DisplayText>[14]</DisplayText><record><rec-number>326</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>326</key></foreign-keys><ref-type name=”Journal Article”>17</ref-type><contributors><authors><author>Havel, P. J.</author></authors></contributors><auth-address>Department of Nutrition, University of California, Davis, California 95616, USA. pjhavel@ucdavis.edu</auth-address><titles><title>Control of energy homeostasis and insulin action by adipocyte hormones: leptin, acylation stimulating protein, and adiponectin</title><secondary-title>Current opinion in lipidology</secondary-title><alt-title>Curr Opin Lipidol</alt-title></titles><periodical><full-title>Current opinion in lipidology</full-title><abbr-1>Curr Opin Lipidol</abbr-1></periodical><alt-periodical><full-title>Current opinion in lipidology</full-title><abbr-1>Curr Opin Lipidol</abbr-1></alt-periodical><pages>51-9</pages><volume>13</volume><number>1</number><edition>2002/01/16</edition><keywords><keyword>Adipocytes/*metabolism</keyword><keyword>Adiponectin</keyword><keyword>Animals</keyword><keyword>Blood Proteins/metabolism/*physiology</keyword><keyword>*Complement C3a/*analogs &amp; derivatives</keyword><keyword>Energy Metabolism/*physiology</keyword><keyword>Homeostasis/physiology</keyword><keyword>Humans</keyword><keyword>Insulin/*metabolism</keyword><keyword>*Intercellular Signaling Peptides and Proteins</keyword><keyword>Leptin/deficiency/metabolism/*physiology</keyword><keyword>Proteins/metabolism/*physiology</keyword></keywords><dates><year>2002</year><pub-dates><date>Feb</date></pub-dates></dates><isbn>0957-9672 (Print)&#xD;0957-9672 (Linking)</isbn><accession-num>11790963</accession-num><work-type>Review</work-type><urls><related-urls><url>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11790963</url></related-urls></urls><language>eng</language></record></Cite></EndNote>[14]. به تازگی آدیپوکین جدیدی به نام ویسفاتین شناخته شده كه به‌طور عمده در بافت چربي احشایی بیان میشود و نقش مهمي در حساسيت انسولين، چاقي و گلوكز ايفا مي‌كند ADDIN EN.CITE <EndNote><Cite><Author>Kershaw</Author><Year>2004</Year><RecNum>328</RecNum><DisplayText>[15]</DisplayText><record><rec-number>328</rec-number><foreign-keys><key app=”EN” db-id=”f55e2zwz4fax0newfdq5sw0hwwsvvw5dtwa5″>328</key></foreign-keys><ref-type name=”Journal Article”>17</ref-type><contributors><authors><author>Kershaw, E. E.</author><author>Flier, J. S.</author></authors></contributors><auth-address>Division of Endocrinology, Department of Medicine, Beth Israel Deaconess Medical Center, Boston, Massachusetts 02215, USA. ekershaw@bidmc.harvard.edu</auth-address><titles><title>Adipose tissue as an endocrine organ</title><secondary-title>The Journal of clinical endocrinology and metabolism</secondary-title><alt-title>J Clin Endocrinol Metab</alt-title></titles><periodical><full-title>The Journal of clinical endocrinology and metabolism</full-title><abbr-1>J Clin Endocrinol Metab</abbr-1></periodical><alt-periodical><full-title>The Journal of clinical endocrinology and metabolism</full-title><abbr-1>J Clin Endocrinol Metab</abbr-1></alt-periodical><pages>2548-56</pages><volume>89</volume><number>6</number><edition>2004/06/08</edition><keywords><keyword>Adipose Tissue/*physiology</keyword><keyword>Animals</keyword><keyword>Endocrine Sys–/*physiology</keyword><keyword>Humans</keyword></keywords><dates><year>2004</year><pub-dates><date>Jun</date></pub-dates></dates><isbn>0021-972X (Print)&#xD;0021-972X (Linking)</isbn><accession-num>15181022</accession-num><work-type>Review</work-type><urls><related-urls><url>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15181022</url></related-urls></urls><electronic-resource-num>10.1210/jc.2004-0395</electronic-resource-num><language>eng</language></record></Cite></EndNote>[15]. این مولکول اولین بار درسال 2005 توسط فوکوهارا شناخته شد که در گذشته با عنوان عامل افزاينده پيش‌سلول بتا يا نيكوتين‌آميد فسفوريبوزيل ترانسفراز شناخته میشدPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Gb25zZWNhLUFsYW5pejwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDc8
L1llYXI+PFJlY051bT4zMzQ8L1JlY051bT48RGlzcGxheVRleHQ+WzE2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+
PHJlY29yZD48cmVjLW51bWJlcj4zMzQ8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFw
cD0iRU4iIGRiLWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjMzNDwv
a2V5PjwvZm9yZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9y
ZWYtdHlwZT48Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+Rm9uc2VjYS1BbGFuaXosIE0u
IEguPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYWthZGEsIEouPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5BbG9uc28tVmFs
ZSwgTS4gSS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkxpbWEsIEYuIEIuPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwv
Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRoLWFkZHJlc3M+RG91dG9yYSwgSW5zdGl0dXRvIGRlIENpZW5jaWFz
IEJpb21lZGljYXMgKElDQiksIFVuaXZlcnNpZGFkZSBkZSBTYW8gUGF1bG8gKFVTUCksIFNhbyBQ
YXVsbywgU1AsIEJyYXppbC48L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5BZGlwb3NlIHRp
c3N1ZSBhcyBhbiBlbmRvY3JpbmUgb3JnYW46IGZyb20gdGhlb3J5IHRvIHByYWN0aWNlPC90aXRs
ZT48c2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPkpvcm5hbCBkZSBwZWRpYXRyaWE8L3NlY29uZGFyeS10aXRsZT48
YWx0LXRpdGxlPkogUGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGlj
YWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm9ybmFsIGRlIHBlZGlhdHJpYTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkog
UGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVs
bC10aXRsZT5Kb3JuYWwgZGUgcGVkaWF0cmlhPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SiBQZWRpYXRy
IChSaW8gSik8L2FiYnItMT48L2FsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxwYWdlcz5TMTkyLTIwMzwvcGFnZXM+
PHZvbHVtZT44Mzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NSBTdXBwbDwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDcv
MTEvMDk8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvKm1ldGFib2xpc20v
cGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvZ2VuZXNpcy9waHlzaW9sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBva2luZXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BZGlw
b3NlIFRpc3N1ZS8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9z
ZSBUaXNzdWUsIEJyb3duPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlLCBXaGl0ZS9t
ZXRhYm9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5DYXJkaW92YXNjdWxhciBEaXNl
YXNlcy8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlhYmV0ZXMgTWVs
bGl0dXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5FbmRvY3JpbmUgR2xhbmRzLyptZXRh
Ym9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdv
cmQ+SW5mbGFtbWF0aW9uL21ldGFib2xpc20vcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxp
cG9nZW5lc2lzL3BoeXNpb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb2x5c2lzL3BoeXNpb2xv
Z3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+T2Jlc2l0eS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjwva2V5d29y
ZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDc8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5Ob3Y8L2RhdGU+PC9w
dWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4wMDIxLTc1NTcgKFByaW50KSYjeEQ7MDAyMS03NTU3IChM
aW5raW5nKTwvaXNibj48YWNjZXNzaW9uLW51bT4xNzk4OTgzNzwvYWNjZXNzaW9uLW51bT48d29y
ay10eXBlPlJldmlldzwvd29yay10eXBlPjx1cmxzPjxyZWxhdGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8v
d3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVibWVkLzE3OTg5ODM3PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+
PC91cmxzPjxlbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT5kb2k6MTAuMjIyMy9KUEVELjE3MDk8L2Vs
ZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwv
Q2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Gb25zZWNhLUFsYW5pejwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDc8
L1llYXI+PFJlY051bT4zMzQ8L1JlY051bT48RGlzcGxheVRleHQ+WzE2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+
PHJlY29yZD48cmVjLW51bWJlcj4zMzQ8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFw
cD0iRU4iIGRiLWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjMzNDwv
a2V5PjwvZm9yZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9y
ZWYtdHlwZT48Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+Rm9uc2VjYS1BbGFuaXosIE0u
IEguPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYWthZGEsIEouPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5BbG9uc28tVmFs
ZSwgTS4gSS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkxpbWEsIEYuIEIuPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwv
Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRoLWFkZHJlc3M+RG91dG9yYSwgSW5zdGl0dXRvIGRlIENpZW5jaWFz
IEJpb21lZGljYXMgKElDQiksIFVuaXZlcnNpZGFkZSBkZSBTYW8gUGF1bG8gKFVTUCksIFNhbyBQ
YXVsbywgU1AsIEJyYXppbC48L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5BZGlwb3NlIHRp
c3N1ZSBhcyBhbiBlbmRvY3JpbmUgb3JnYW46IGZyb20gdGhlb3J5IHRvIHByYWN0aWNlPC90aXRs
ZT48c2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPkpvcm5hbCBkZSBwZWRpYXRyaWE8L3NlY29uZGFyeS10aXRsZT48
YWx0LXRpdGxlPkogUGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGlj
YWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm9ybmFsIGRlIHBlZGlhdHJpYTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkog
UGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVs
bC10aXRsZT5Kb3JuYWwgZGUgcGVkaWF0cmlhPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SiBQZWRpYXRy
IChSaW8gSik8L2FiYnItMT48L2FsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxwYWdlcz5TMTkyLTIwMzwvcGFnZXM+
PHZvbHVtZT44Mzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NSBTdXBwbDwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDcv
MTEvMDk8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvKm1ldGFib2xpc20v
cGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvZ2VuZXNpcy9waHlzaW9sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBva2luZXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BZGlw
b3NlIFRpc3N1ZS8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9z
ZSBUaXNzdWUsIEJyb3duPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlLCBXaGl0ZS9t
ZXRhYm9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5DYXJkaW92YXNjdWxhciBEaXNl
YXNlcy8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlhYmV0ZXMgTWVs
bGl0dXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5FbmRvY3JpbmUgR2xhbmRzLyptZXRh
Ym9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdv
cmQ+SW5mbGFtbWF0aW9uL21ldGFib2xpc20vcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxp
cG9nZW5lc2lzL3BoeXNpb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb2x5c2lzL3BoeXNpb2xv
Z3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+T2Jlc2l0eS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjwva2V5d29y
ZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDc8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5Ob3Y8L2RhdGU+PC9w
dWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4wMDIxLTc1NTcgKFByaW50KSYjeEQ7MDAyMS03NTU3IChM
aW5raW5nKTwvaXNibj48YWNjZXNzaW9uLW51bT4xNzk4OTgzNzwvYWNjZXNzaW9uLW51bT48d29y
ay10eXBlPlJldmlldzwvd29yay10eXBlPjx1cmxzPjxyZWxhdGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8v
d3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVibWVkLzE3OTg5ODM3PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+
PC91cmxzPjxlbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT5kb2k6MTAuMjIyMy9KUEVELjE3MDk8L2Vs
ZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwv
Q2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE.DATA [16]. ويسفاتين پلی‌پپتیدی با وزن مولکولی 52 کیلودالتون بوده كه از491 اسید آمینه تشكيل شده است. ژن ويسفاتين با وسعت kb7/34 از 11 اگزون و 10 اينترون تشكيل شده است كه روي بازوي بلند كروموزوم 2/22q7 واقع شده استPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5GdWt1aGFyYTwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDU8L1llYXI+
PFJlY051bT43MTc5PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29y
ZD48cmVjLW51bWJlcj43MTc5PC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVO
IiBkYi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MTc5PC9rZXk+
PC9mb3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10
eXBlPjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5GdWt1aGFyYSwgQS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk1hdHN1ZGEsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5OaXNoaXphd2EsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5TZWdhd2EsIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYW5ha2EsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5LaXNoaW1vdG8sIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYXRzdWtpLCBZLjwvYXV0aG9yPjxh
dXRob3I+TXVyYWthbWksIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5JY2hpc2FrYSwgVC48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk11cmFrYW1pLCBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+V2F0YW5hYmUsIEUuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5UYWthZ2ksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Ba2l5b3NoaSwgTS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk9odHN1Ym8sIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaWhhcmEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5ZYW1hc2hpdGEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYWtpc2hpbWEsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5GdW5haGFzaGksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5ZYW1hbmFrYSwgUy48L2F1dGhv
cj48YXV0aG9yPkhpcmFtYXRzdSwgUi48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPk1hdHN1emF3YSwgWS48L2F1
dGhvcj48YXV0aG9yPlNoaW1vbXVyYSwgSS48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRv
cnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5EZXBhcnRtZW50IG9mIE1lZGljaW5lIGFuZCBQYXRob3BoeXNpb2xv
Z3ksIEdyYWR1YXRlIFNjaG9vbCBvZiBNZWRpY2luZSwgYW5kIERlcGFydG1lbnQgb2YgT3JnYW5p
c21hbCBCaW9zeXN0ZW1zLCBHcmFkdWF0ZSBTY2hvb2wgb2YgRnJvbnRpZXIgQmlvc2NpZW5jZXMs
IE9zYWthIFVuaXZlcnNpdHksIDItMiBZYW1hZGFva2EsIFN1aXRhLCBPc2FrYSA1NjUtMDg3MSwg
SmFwYW4uPC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+VmlzZmF0aW46IGEgcHJvdGVpbiBz
ZWNyZXRlZCBieSB2aXNjZXJhbCBmYXQgdGhhdCBtaW1pY3MgdGhlIGVmZmVjdHMgb2YgaW5zdWxp
bjwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFyeS10aXRsZT5TY2llbmNlPC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+PGFsdC10
aXRsZT5TY2llbmNlPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+
U2NpZW5jZTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPlNjaWVuY2U8L2FiYnItMT48L3BlcmlvZGljYWw+
PGFsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPlNjaWVuY2U8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5T
Y2llbmNlPC9hYmJyLTE+PC9hbHQtcGVyaW9kaWNhbD48cGFnZXM+NDI2LTMwPC9wYWdlcz48dm9s
dW1lPjMwNzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NTcwODwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDQvMTIvMTg8
L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvZHJ1ZyBlZmZlY3RzL21ldGFi
b2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9zZSBUaXNzdWUvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+QW5pbWFsczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CaW5kaW5nIFNpdGVzPC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkJsb29kIEdsdWNvc2UvYW5hbHlzaXM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2Vs
bCBMaW5lPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNlbGxzLCBDdWx0dXJlZDwva2V5d29yZD48a2V5d29y
ZD5DeXRva2luZXMvYmxvb2QvZ2VuZXRpY3MvKm1ldGFib2xpc20vcGhhcm1hY29sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBlIDIvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5Eb3NlLVJlc3BvbnNlIFJlbGF0aW9uc2hpcCwgRHJ1Zzwva2V5d29yZD48a2V5
d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBFeHByZXNzaW9uIFByb2ZpbGluZzwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5HZW5lIEV4cHJlc3Npb24gUmVndWxhdGlvbi9kcnVnIGVmZmVjdHM8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBUYXJnZXRpbmc8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVtYW5z
PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2QvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SW5zdWxpbiBSZXNpc3RhbmNlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1hbGU8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+TWljZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5NaWNlLCBJbmJyZWQgQzU3Qkw8L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+TWljZSwgT2Jlc2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TW9sZWN1bGFyIE1pbWlj
cnk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TXVzY2xlIENlbGxzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIFBob3NwaG9yaWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2U8L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+UGhvc3Bob3J5bGF0aW9uPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlJlY2VwdG9yLCBJbnN1bGlu
L21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+UmVjb21iaW5hbnQgUHJvdGVpbnMvcGhhcm1h
Y29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNpZ25hbCBUcmFuc2R1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+U3ViY3V0YW5lb3VzIFRpc3N1ZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5WaXNjZXJhPC9rZXl3
b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDU8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5K
YW4gMjE8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4xMDk1LTkyMDMgKEVsZWN0cm9u
aWMpJiN4RDswMDM2LTgwNzUgKExpbmtpbmcpPC9pc2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjE1NjA0MzYz
PC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3JrLXR5cGU+UmVzZWFyY2ggU3VwcG9ydCwgTm9uLVUuUy4gR292
JmFwb3M7dCYjeEQ7UmV0cmFjdGVkIFB1YmxpY2F0aW9uPC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0
ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTU2MDQzNjM8
L3VybD48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cuc2NpZW5jZW1hZy5vcmcvY29udGVudC8zMDcvNTcwOC80MjY8
L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjEwLjEx
MjYvc2NpZW5jZS4xMDk3MjQzPC9lbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT48bGFuZ3VhZ2U+ZW5n
PC9sYW5ndWFnZT48L3JlY29yZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPn==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5GdWt1aGFyYTwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDU8L1llYXI+
PFJlY051bT43MTc5PC9SZWNOdW0+PERpc3BsYXlUZXh0Pls2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+PHJlY29y
ZD48cmVjLW51bWJlcj43MTc5PC9yZWMtbnVtYmVyPjxmb3JlaWduLWtleXM+PGtleSBhcHA9IkVO
IiBkYi1pZD0iZjU1ZTJ6d3o0ZmF4MG5ld2ZkcTVzdzBod3dzdnZ3NWR0d2E1Ij43MTc5PC9rZXk+
PC9mb3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10
eXBlPjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5GdWt1aGFyYSwgQS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk1hdHN1ZGEsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5OaXNoaXphd2EsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5TZWdhd2EsIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYW5ha2EsIE0uPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5LaXNoaW1vdG8sIEsuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYXRzdWtpLCBZLjwvYXV0aG9yPjxh
dXRob3I+TXVyYWthbWksIE0uPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5JY2hpc2FrYSwgVC48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk11cmFrYW1pLCBILjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+V2F0YW5hYmUsIEUuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5UYWthZ2ksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Ba2l5b3NoaSwgTS48L2F1dGhvcj48
YXV0aG9yPk9odHN1Ym8sIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5LaWhhcmEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1
dGhvcj5ZYW1hc2hpdGEsIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5NYWtpc2hpbWEsIE0uPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5GdW5haGFzaGksIFQuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5ZYW1hbmFrYSwgUy48L2F1dGhv
cj48YXV0aG9yPkhpcmFtYXRzdSwgUi48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPk1hdHN1emF3YSwgWS48L2F1
dGhvcj48YXV0aG9yPlNoaW1vbXVyYSwgSS48L2F1dGhvcj48L2F1dGhvcnM+PC9jb250cmlidXRv
cnM+PGF1dGgtYWRkcmVzcz5EZXBhcnRtZW50IG9mIE1lZGljaW5lIGFuZCBQYXRob3BoeXNpb2xv
Z3ksIEdyYWR1YXRlIFNjaG9vbCBvZiBNZWRpY2luZSwgYW5kIERlcGFydG1lbnQgb2YgT3JnYW5p
c21hbCBCaW9zeXN0ZW1zLCBHcmFkdWF0ZSBTY2hvb2wgb2YgRnJvbnRpZXIgQmlvc2NpZW5jZXMs
IE9zYWthIFVuaXZlcnNpdHksIDItMiBZYW1hZGFva2EsIFN1aXRhLCBPc2FrYSA1NjUtMDg3MSwg
SmFwYW4uPC9hdXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+VmlzZmF0aW46IGEgcHJvdGVpbiBz
ZWNyZXRlZCBieSB2aXNjZXJhbCBmYXQgdGhhdCBtaW1pY3MgdGhlIGVmZmVjdHMgb2YgaW5zdWxp
bjwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFyeS10aXRsZT5TY2llbmNlPC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+PGFsdC10
aXRsZT5TY2llbmNlPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGljYWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+
U2NpZW5jZTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPlNjaWVuY2U8L2FiYnItMT48L3BlcmlvZGljYWw+
PGFsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPlNjaWVuY2U8L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5T
Y2llbmNlPC9hYmJyLTE+PC9hbHQtcGVyaW9kaWNhbD48cGFnZXM+NDI2LTMwPC9wYWdlcz48dm9s
dW1lPjMwNzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NTcwODwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDQvMTIvMTg8
L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvZHJ1ZyBlZmZlY3RzL21ldGFi
b2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9zZSBUaXNzdWUvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+QW5pbWFsczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5CaW5kaW5nIFNpdGVzPC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkJsb29kIEdsdWNvc2UvYW5hbHlzaXM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Q2Vs
bCBMaW5lPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNlbGxzLCBDdWx0dXJlZDwva2V5d29yZD48a2V5d29y
ZD5DeXRva2luZXMvYmxvb2QvZ2VuZXRpY3MvKm1ldGFib2xpc20vcGhhcm1hY29sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkRpYWJldGVzIE1lbGxpdHVzLCBUeXBlIDIvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5Eb3NlLVJlc3BvbnNlIFJlbGF0aW9uc2hpcCwgRHJ1Zzwva2V5d29yZD48a2V5
d29yZD5GZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBFeHByZXNzaW9uIFByb2ZpbGluZzwv
a2V5d29yZD48a2V5d29yZD5HZW5lIEV4cHJlc3Npb24gUmVndWxhdGlvbi9kcnVnIGVmZmVjdHM8
L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2VuZSBUYXJnZXRpbmc8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SHVtYW5z
PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkluc3VsaW4vYmxvb2QvKm1ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+SW5zdWxpbiBSZXNpc3RhbmNlPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPk1hbGU8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+TWljZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5NaWNlLCBJbmJyZWQgQzU3Qkw8L2tleXdv
cmQ+PGtleXdvcmQ+TWljZSwgT2Jlc2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TW9sZWN1bGFyIE1pbWlj
cnk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TXVzY2xlIENlbGxzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIFBob3NwaG9yaWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2U8L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+UGhvc3Bob3J5bGF0aW9uPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlJlY2VwdG9yLCBJbnN1bGlu
L21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+UmVjb21iaW5hbnQgUHJvdGVpbnMvcGhhcm1h
Y29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPlNpZ25hbCBUcmFuc2R1Y3Rpb248L2tleXdvcmQ+PGtl
eXdvcmQ+U3ViY3V0YW5lb3VzIFRpc3N1ZTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5WaXNjZXJhPC9rZXl3
b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDU8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5K
YW4gMjE8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4xMDk1LTkyMDMgKEVsZWN0cm9u
aWMpJiN4RDswMDM2LTgwNzUgKExpbmtpbmcpPC9pc2JuPjxhY2Nlc3Npb24tbnVtPjE1NjA0MzYz
PC9hY2Nlc3Npb24tbnVtPjx3b3JrLXR5cGU+UmVzZWFyY2ggU3VwcG9ydCwgTm9uLVUuUy4gR292
JmFwb3M7dCYjeEQ7UmV0cmFjdGVkIFB1YmxpY2F0aW9uPC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0
ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNiaS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTU2MDQzNjM8
L3VybD48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cuc2NpZW5jZW1hZy5vcmcvY29udGVudC8zMDcvNTcwOC80MjY8
L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+PGVsZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjEwLjEx
MjYvc2NpZW5jZS4xMDk3MjQzPC9lbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT48bGFuZ3VhZ2U+ZW5n
PC9sYW5ndWFnZT48L3JlY29yZD48L0NpdGU+PC9FbmROb3RlPn==
ADDIN EN.CITE.DATA [6]. اثرهاي متابوليكي ويسفاتين با اتصال و فعال‌كردن گيرندههاي انسولين صورت مي‌گيردPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Gb25zZWNhLUFsYW5pejwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDc8
L1llYXI+PFJlY051bT4zMzQ8L1JlY051bT48RGlzcGxheVRleHQ+WzE2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+
PHJlY29yZD48cmVjLW51bWJlcj4zMzQ8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFw
cD0iRU4iIGRiLWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjMzNDwv
a2V5PjwvZm9yZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9y
ZWYtdHlwZT48Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+Rm9uc2VjYS1BbGFuaXosIE0u
IEguPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYWthZGEsIEouPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5BbG9uc28tVmFs
ZSwgTS4gSS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkxpbWEsIEYuIEIuPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwv
Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRoLWFkZHJlc3M+RG91dG9yYSwgSW5zdGl0dXRvIGRlIENpZW5jaWFz
IEJpb21lZGljYXMgKElDQiksIFVuaXZlcnNpZGFkZSBkZSBTYW8gUGF1bG8gKFVTUCksIFNhbyBQ
YXVsbywgU1AsIEJyYXppbC48L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5BZGlwb3NlIHRp
c3N1ZSBhcyBhbiBlbmRvY3JpbmUgb3JnYW46IGZyb20gdGhlb3J5IHRvIHByYWN0aWNlPC90aXRs
ZT48c2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPkpvcm5hbCBkZSBwZWRpYXRyaWE8L3NlY29uZGFyeS10aXRsZT48
YWx0LXRpdGxlPkogUGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGlj
YWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm9ybmFsIGRlIHBlZGlhdHJpYTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkog
UGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVs
bC10aXRsZT5Kb3JuYWwgZGUgcGVkaWF0cmlhPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SiBQZWRpYXRy
IChSaW8gSik8L2FiYnItMT48L2FsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxwYWdlcz5TMTkyLTIwMzwvcGFnZXM+
PHZvbHVtZT44Mzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NSBTdXBwbDwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDcv
MTEvMDk8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvKm1ldGFib2xpc20v
cGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvZ2VuZXNpcy9waHlzaW9sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBva2luZXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BZGlw
b3NlIFRpc3N1ZS8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9z
ZSBUaXNzdWUsIEJyb3duPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlLCBXaGl0ZS9t
ZXRhYm9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5DYXJkaW92YXNjdWxhciBEaXNl
YXNlcy8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlhYmV0ZXMgTWVs
bGl0dXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5FbmRvY3JpbmUgR2xhbmRzLyptZXRh
Ym9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdv
cmQ+SW5mbGFtbWF0aW9uL21ldGFib2xpc20vcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxp
cG9nZW5lc2lzL3BoeXNpb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb2x5c2lzL3BoeXNpb2xv
Z3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+T2Jlc2l0eS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjwva2V5d29y
ZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDc8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5Ob3Y8L2RhdGU+PC9w
dWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4wMDIxLTc1NTcgKFByaW50KSYjeEQ7MDAyMS03NTU3IChM
aW5raW5nKTwvaXNibj48YWNjZXNzaW9uLW51bT4xNzk4OTgzNzwvYWNjZXNzaW9uLW51bT48d29y
ay10eXBlPlJldmlldzwvd29yay10eXBlPjx1cmxzPjxyZWxhdGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8v
d3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVibWVkLzE3OTg5ODM3PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+
PC91cmxzPjxlbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT5kb2k6MTAuMjIyMy9KUEVELjE3MDk8L2Vs
ZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwv
Q2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5Gb25zZWNhLUFsYW5pejwvQXV0aG9yPjxZZWFyPjIwMDc8
L1llYXI+PFJlY051bT4zMzQ8L1JlY051bT48RGlzcGxheVRleHQ+WzE2XTwvRGlzcGxheVRleHQ+
PHJlY29yZD48cmVjLW51bWJlcj4zMzQ8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFw
cD0iRU4iIGRiLWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjMzNDwv
a2V5PjwvZm9yZWlnbi1rZXlzPjxyZWYtdHlwZSBuYW1lPSJKb3VybmFsIEFydGljbGUiPjE3PC9y
ZWYtdHlwZT48Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRob3JzPjxhdXRob3I+Rm9uc2VjYS1BbGFuaXosIE0u
IEguPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5UYWthZGEsIEouPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5BbG9uc28tVmFs
ZSwgTS4gSS48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPkxpbWEsIEYuIEIuPC9hdXRob3I+PC9hdXRob3JzPjwv
Y29udHJpYnV0b3JzPjxhdXRoLWFkZHJlc3M+RG91dG9yYSwgSW5zdGl0dXRvIGRlIENpZW5jaWFz
IEJpb21lZGljYXMgKElDQiksIFVuaXZlcnNpZGFkZSBkZSBTYW8gUGF1bG8gKFVTUCksIFNhbyBQ
YXVsbywgU1AsIEJyYXppbC48L2F1dGgtYWRkcmVzcz48dGl0bGVzPjx0aXRsZT5BZGlwb3NlIHRp
c3N1ZSBhcyBhbiBlbmRvY3JpbmUgb3JnYW46IGZyb20gdGhlb3J5IHRvIHByYWN0aWNlPC90aXRs
ZT48c2Vjb25kYXJ5LXRpdGxlPkpvcm5hbCBkZSBwZWRpYXRyaWE8L3NlY29uZGFyeS10aXRsZT48
YWx0LXRpdGxlPkogUGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGlj
YWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm9ybmFsIGRlIHBlZGlhdHJpYTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkog
UGVkaWF0ciAoUmlvIEopPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVs
bC10aXRsZT5Kb3JuYWwgZGUgcGVkaWF0cmlhPC9mdWxsLXRpdGxlPjxhYmJyLTE+SiBQZWRpYXRy
IChSaW8gSik8L2FiYnItMT48L2FsdC1wZXJpb2RpY2FsPjxwYWdlcz5TMTkyLTIwMzwvcGFnZXM+
PHZvbHVtZT44Mzwvdm9sdW1lPjxudW1iZXI+NSBTdXBwbDwvbnVtYmVyPjxlZGl0aW9uPjIwMDcv
MTEvMDk8L2VkaXRpb24+PGtleXdvcmRzPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvY3l0ZXMvKm1ldGFib2xpc20v
cGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvZ2VuZXNpcy9waHlzaW9sb2d5PC9rZXl3
b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBva2luZXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5BZGlw
b3NlIFRpc3N1ZS8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+QWRpcG9z
ZSBUaXNzdWUsIEJyb3duPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkFkaXBvc2UgVGlzc3VlLCBXaGl0ZS9t
ZXRhYm9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5DYXJkaW92YXNjdWxhciBEaXNl
YXNlcy8qbWV0YWJvbGlzbS9wYXRob2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RGlhYmV0ZXMgTWVs
bGl0dXMvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5FbmRvY3JpbmUgR2xhbmRzLyptZXRh
Ym9saXNtL3BhdGhvbG9neTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdv
cmQ+SW5mbGFtbWF0aW9uL21ldGFib2xpc20vcGF0aG9sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkxp
cG9nZW5lc2lzL3BoeXNpb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb2x5c2lzL3BoeXNpb2xv
Z3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+T2Jlc2l0eS9tZXRhYm9saXNtPC9rZXl3b3JkPjwva2V5d29y
ZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDc8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0ZT5Ob3Y8L2RhdGU+PC9w
dWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4wMDIxLTc1NTcgKFByaW50KSYjeEQ7MDAyMS03NTU3IChM
aW5raW5nKTwvaXNibj48YWNjZXNzaW9uLW51bT4xNzk4OTgzNzwvYWNjZXNzaW9uLW51bT48d29y
ay10eXBlPlJldmlldzwvd29yay10eXBlPjx1cmxzPjxyZWxhdGVkLXVybHM+PHVybD5odHRwOi8v
d3d3Lm5jYmkubmxtLm5paC5nb3YvcHVibWVkLzE3OTg5ODM3PC91cmw+PC9yZWxhdGVkLXVybHM+
PC91cmxzPjxlbGVjdHJvbmljLXJlc291cmNlLW51bT5kb2k6MTAuMjIyMy9KUEVELjE3MDk8L2Vs
ZWN0cm9uaWMtcmVzb3VyY2UtbnVtPjxsYW5ndWFnZT5lbmc8L2xhbmd1YWdlPjwvcmVjb3JkPjwv
Q2l0ZT48L0VuZE5vdGU+AG==
ADDIN EN.CITE.DATA [16]. ويسفاتين در بازسازي و ساخت نيكوتين‌آميد آدنين دي‌نوكلئوتيد نقش مهمي دارد كه منجر به افزايش ترشح انسولين از جزاير لوزالمعده ميشودPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5PZ25qYW5vdmljPC9BdXRob3I+PFllYXI+MjAwMTwvWWVh
cj48UmVjTnVtPjM0NDwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bMTddPC9EaXNwbGF5VGV4dD48cmVj
b3JkPjxyZWMtbnVtYmVyPjM0NDwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJF
TiIgZGItaWQ9ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+MzQ0PC9rZXk+
PC9mb3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10
eXBlPjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5PZ25qYW5vdmljLCBTLjwvYXV0aG9y
PjxhdXRob3I+QmFvLCBTLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+WWFtYW1vdG8sIFMuIFkuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5HYXJpYmF5LVR1cGFzLCBKLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+U2FtYWwsIEIuPC9hdXRo
b3I+PGF1dGhvcj5CcnlhbnQtR3JlZW53b29kLCBHLiBELjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2Nv
bnRyaWJ1dG9ycz48YXV0aC1hZGRyZXNzPlBhY2lmaWMgQmlvbWVkaWNhbCBSZXNlYXJjaCBDZW50
ZXIsIFVuaXZlcnNpdHkgb2YgSGF3YWlpLCBIb25vbHVsdSwgSGF3YWlpIDk2ODIyLCBVU0EuPC9h
dXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+R2Vub21pYyBvcmdhbml6YXRpb24gb2YgdGhlIGdl
bmUgY29kaW5nIGZvciBodW1hbiBwcmUtQi1jZWxsIGNvbG9ueSBlbmhhbmNpbmcgZmFjdG9yIGFu
ZCBleHByZXNzaW9uIGluIGh1bWFuIGZldGFsIG1lbWJyYW5lczwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFyeS10
aXRsZT5Kb3VybmFsIG9mIG1vbGVjdWxhciBlbmRvY3Jpbm9sb2d5PC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+
PGFsdC10aXRsZT5KIE1vbCBFbmRvY3Jpbm9sPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGlj
YWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm91cm5hbCBvZiBtb2xlY3VsYXIgZW5kb2NyaW5vbG9neTwvZnVsbC10
aXRsZT48YWJici0xPkogTW9sIEVuZG9jcmlub2w8L2FiYnItMT48L3BlcmlvZGljYWw+PGFsdC1w
ZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkpvdXJuYWwgb2YgbW9sZWN1bGFyIGVuZG9jcmlub2xvZ3k8
L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5KIE1vbCBFbmRvY3Jpbm9sPC9hYmJyLTE+PC9hbHQtcGVyaW9k
aWNhbD48cGFnZXM+MTA3LTE3PC9wYWdlcz48dm9sdW1lPjI2PC92b2x1bWU+PG51bWJlcj4yPC9u
dW1iZXI+PGVkaXRpb24+MjAwMS8wMy8xMDwvZWRpdGlvbj48a2V5d29yZHM+PGtleXdvcmQ+Qmxv
dHRpbmcsIE5vcnRoZXJuPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNlbGxzLCBDdWx0dXJlZDwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5DeXRva2luZXMvKmdlbmV0aWNzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRleGFtZXRo
YXNvbmUvcGhhcm1hY29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkVwaXRoZWxpYWwgQ2VsbHMvZHJ1
ZyBlZmZlY3RzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RXh0cmFlbWJyeW9uaWMgTWVt
YnJhbmVzLypjaGVtaXN0cnkvY3l0b2xvZ3kvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5G
ZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x1Y29jb3J0aWNvaWRzL3BoYXJtYWNvbG9neTwva2V5
d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW1tdW5vaGlzdG9jaGVtaXN0
cnk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW50ZXJsZXVraW4tMS9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+SW50ZXJsZXVraW4tNi9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW50
ZXJsZXVraW4tOC9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb3BvbHlzYWNjaGFy
aWRlcy9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIFBob3NwaG9y
aWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Uk5BLCBNZXNzZW5nZXIvbWV0YWJv
bGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5SZWd1bGF0b3J5IFNlcXVlbmNlcywgTnVjbGVpYyBBY2lk
LypnZW5ldGljczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD4qU2VxdWVuY2UgQW5hbHlzaXMsIEROQTwva2V5
d29yZD48a2V5d29yZD5UdW1vciBOZWNyb3NpcyBGYWN0b3ItYWxwaGEvcGhhcm1hY29sb2d5PC9r
ZXl3b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDE8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0
ZT5BcHI8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4wOTUyLTUwNDEgKFByaW50KSYj
eEQ7MDk1Mi01MDQxIChMaW5raW5nKTwvaXNibj48YWNjZXNzaW9uLW51bT4xMTI0MTE2MjwvYWNj
ZXNzaW9uLW51bT48d29yay10eXBlPlJlc2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIFUuUy4gR292JmFwb3M7dCwg
UC5ILlMuPC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNi
aS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTEyNDExNjI8L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+
PGxhbmd1YWdlPmVuZzwvbGFuZ3VhZ2U+PC9yZWNvcmQ+PC9DaXRlPjwvRW5kTm90ZT4A
ADDIN EN.CITE PEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5PZ25qYW5vdmljPC9BdXRob3I+PFllYXI+MjAwMTwvWWVh
cj48UmVjTnVtPjM0NDwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bMTddPC9EaXNwbGF5VGV4dD48cmVj
b3JkPjxyZWMtbnVtYmVyPjM0NDwvcmVjLW51bWJlcj48Zm9yZWlnbi1rZXlzPjxrZXkgYXBwPSJF
TiIgZGItaWQ9ImY1NWUyend6NGZheDBuZXdmZHE1c3cwaHd3c3Z2dzVkdHdhNSI+MzQ0PC9rZXk+
PC9mb3JlaWduLWtleXM+PHJlZi10eXBlIG5hbWU9IkpvdXJuYWwgQXJ0aWNsZSI+MTc8L3JlZi10
eXBlPjxjb250cmlidXRvcnM+PGF1dGhvcnM+PGF1dGhvcj5PZ25qYW5vdmljLCBTLjwvYXV0aG9y
PjxhdXRob3I+QmFvLCBTLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+WWFtYW1vdG8sIFMuIFkuPC9hdXRob3I+
PGF1dGhvcj5HYXJpYmF5LVR1cGFzLCBKLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+U2FtYWwsIEIuPC9hdXRo
b3I+PGF1dGhvcj5CcnlhbnQtR3JlZW53b29kLCBHLiBELjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2Nv
bnRyaWJ1dG9ycz48YXV0aC1hZGRyZXNzPlBhY2lmaWMgQmlvbWVkaWNhbCBSZXNlYXJjaCBDZW50
ZXIsIFVuaXZlcnNpdHkgb2YgSGF3YWlpLCBIb25vbHVsdSwgSGF3YWlpIDk2ODIyLCBVU0EuPC9h
dXRoLWFkZHJlc3M+PHRpdGxlcz48dGl0bGU+R2Vub21pYyBvcmdhbml6YXRpb24gb2YgdGhlIGdl
bmUgY29kaW5nIGZvciBodW1hbiBwcmUtQi1jZWxsIGNvbG9ueSBlbmhhbmNpbmcgZmFjdG9yIGFu
ZCBleHByZXNzaW9uIGluIGh1bWFuIGZldGFsIG1lbWJyYW5lczwvdGl0bGU+PHNlY29uZGFyeS10
aXRsZT5Kb3VybmFsIG9mIG1vbGVjdWxhciBlbmRvY3Jpbm9sb2d5PC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+
PGFsdC10aXRsZT5KIE1vbCBFbmRvY3Jpbm9sPC9hbHQtdGl0bGU+PC90aXRsZXM+PHBlcmlvZGlj
YWw+PGZ1bGwtdGl0bGU+Sm91cm5hbCBvZiBtb2xlY3VsYXIgZW5kb2NyaW5vbG9neTwvZnVsbC10
aXRsZT48YWJici0xPkogTW9sIEVuZG9jcmlub2w8L2FiYnItMT48L3BlcmlvZGljYWw+PGFsdC1w
ZXJpb2RpY2FsPjxmdWxsLXRpdGxlPkpvdXJuYWwgb2YgbW9sZWN1bGFyIGVuZG9jcmlub2xvZ3k8
L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5KIE1vbCBFbmRvY3Jpbm9sPC9hYmJyLTE+PC9hbHQtcGVyaW9k
aWNhbD48cGFnZXM+MTA3LTE3PC9wYWdlcz48dm9sdW1lPjI2PC92b2x1bWU+PG51bWJlcj4yPC9u
dW1iZXI+PGVkaXRpb24+MjAwMS8wMy8xMDwvZWRpdGlvbj48a2V5d29yZHM+PGtleXdvcmQ+Qmxv
dHRpbmcsIE5vcnRoZXJuPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkNlbGxzLCBDdWx0dXJlZDwva2V5d29y
ZD48a2V5d29yZD5DeXRva2luZXMvKmdlbmV0aWNzPC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkRleGFtZXRo
YXNvbmUvcGhhcm1hY29sb2d5PC9rZXl3b3JkPjxrZXl3b3JkPkVwaXRoZWxpYWwgQ2VsbHMvZHJ1
ZyBlZmZlY3RzL21ldGFib2xpc208L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+RXh0cmFlbWJyeW9uaWMgTWVt
YnJhbmVzLypjaGVtaXN0cnkvY3l0b2xvZ3kvbWV0YWJvbGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5G
ZW1hbGU8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+R2x1Y29jb3J0aWNvaWRzL3BoYXJtYWNvbG9neTwva2V5
d29yZD48a2V5d29yZD5IdW1hbnM8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW1tdW5vaGlzdG9jaGVtaXN0
cnk8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW50ZXJsZXVraW4tMS9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+
PGtleXdvcmQ+SW50ZXJsZXVraW4tNi9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+SW50
ZXJsZXVraW4tOC9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+TGlwb3BvbHlzYWNjaGFy
aWRlcy9waGFybWFjb2xvZ3k8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Tmljb3RpbmFtaWRlIFBob3NwaG9y
aWJvc3lsdHJhbnNmZXJhc2U8L2tleXdvcmQ+PGtleXdvcmQ+Uk5BLCBNZXNzZW5nZXIvbWV0YWJv
bGlzbTwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD5SZWd1bGF0b3J5IFNlcXVlbmNlcywgTnVjbGVpYyBBY2lk
LypnZW5ldGljczwva2V5d29yZD48a2V5d29yZD4qU2VxdWVuY2UgQW5hbHlzaXMsIEROQTwva2V5
d29yZD48a2V5d29yZD5UdW1vciBOZWNyb3NpcyBGYWN0b3ItYWxwaGEvcGhhcm1hY29sb2d5PC9r
ZXl3b3JkPjwva2V5d29yZHM+PGRhdGVzPjx5ZWFyPjIwMDE8L3llYXI+PHB1Yi1kYXRlcz48ZGF0
ZT5BcHI8L2RhdGU+PC9wdWItZGF0ZXM+PC9kYXRlcz48aXNibj4wOTUyLTUwNDEgKFByaW50KSYj
eEQ7MDk1Mi01MDQxIChMaW5raW5nKTwvaXNibj48YWNjZXNzaW9uLW51bT4xMTI0MTE2MjwvYWNj
ZXNzaW9uLW51bT48d29yay10eXBlPlJlc2VhcmNoIFN1cHBvcnQsIFUuUy4gR292JmFwb3M7dCwg
UC5ILlMuPC93b3JrLXR5cGU+PHVybHM+PHJlbGF0ZWQtdXJscz48dXJsPmh0dHA6Ly93d3cubmNi
aS5ubG0ubmloLmdvdi9wdWJtZWQvMTEyNDExNjI8L3VybD48L3JlbGF0ZWQtdXJscz48L3VybHM+
PGxhbmd1YWdlPmVuZzwvbGFuZ3VhZ2U+PC9yZWNvcmQ+PC9DaXRlPjwvRW5kTm90ZT4A
ADDIN EN.CITE.DATA [17].
نقش فعاليت بدني در كاهش شيوع و گسترش ديابت نوع دوم شايد به واسطه اثرات دوگانه فعاليت بدني قابل توجيه باشد. اولاً فعاليت بدني منظم از اضافه‌وزن جلوگيري به عمل مي‌آورد و اين در حالي است كه چاقي و مقاومت انسوليني با يكديگر ارتباط دارند و ديابت نيز باعث گسترش چاقي مي‌شود. نشان داده شده است كه رژيم‌هاي غذايي چرب در موشها باعث ايجاد مقاومت انسوليني مي‌شودPEVuZE5vdGU+PENpdGU+PEF1dGhvcj5LaW08L0F1dGhvcj48WWVhcj4yMDAwPC9ZZWFyPjxSZWNO
dW0+NzE2MjwvUmVjTnVtPjxEaXNwbGF5VGV4dD5bMThdPC9EaXNwbGF5VGV4dD48cmVjb3JkPjxy
ZWMtbnVtYmVyPjcxNjI8L3JlYy1udW1iZXI+PGZvcmVpZ24ta2V5cz48a2V5IGFwcD0iRU4iIGRi
LWlkPSJmNTVlMnp3ejRmYXgwbmV3ZmRxNXN3MGh3d3N2dnc1ZHR3YTUiPjcxNjI8L2tleT48L2Zv
cmVpZ24ta2V5cz48cmVmLXR5cGUgbmFtZT0iSm91cm5hbCBBcnRpY2xlIj4xNzwvcmVmLXR5cGU+
PGNvbnRyaWJ1dG9ycz48YXV0aG9ycz48YXV0aG9yPktpbSwgQy4gSC48L2F1dGhvcj48YXV0aG9y
PllvdW4sIEouIEguPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5QYXJrLCBKLiBZLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+
SG9uZywgUy4gSy48L2F1dGhvcj48YXV0aG9yPlBhcmssIEsuIFMuPC9hdXRob3I+PGF1dGhvcj5Q
YXJrLCBTLiBXLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+U3VoLCBLLiBJLjwvYXV0aG9yPjxhdXRob3I+TGVl
LCBLLiBVLjwvYXV0aG9yPjwvYXV0aG9ycz48L2NvbnRyaWJ1dG9ycz48YXV0aC1hZGRyZXNzPkRl
cGFydG1lbnQgb2YgSW50ZXJuYWwgTWVkaWNpbmUsIFNvb25jaHVuaHlhbmcgVW5pdmVyc2l0eSBD
b2xsZWdlIG9mIE1lZGljaW5lLCBTZW91bCAxNDAtNzQzLCBLb3JlYS48L2F1dGgtYWRkcmVzcz48
dGl0bGVzPjx0aXRsZT5FZmZlY3RzIG9mIGhpZ2gtZmF0IGRpZXQgYW5kIGV4ZXJjaXNlIHRyYWlu
aW5nIG9uIGludHJhY2VsbHVsYXIgZ2x1Y29zZSBtZXRhYm9saXNtIGluIHJhdHM8L3RpdGxlPjxz
ZWNvbmRhcnktdGl0bGU+QW1lcmljYW4gam91cm5hbCBvZiBwaHlzaW9sb2d5LiBFbmRvY3Jpbm9s
b2d5IGFuZCBtZXRhYm9saXNtPC9zZWNvbmRhcnktdGl0bGU+PGFsdC10aXRsZT5BbSBKIFBoeXNp
b2wgRW5kb2NyaW5vbCBNZXRhYjwvYWx0LXRpdGxlPjwvdGl0bGVzPjxwZXJpb2RpY2FsPjxmdWxs
LXRpdGxlPkFtZXJpY2FuIGpvdXJuYWwgb2YgcGh5c2lvbG9neS4gRW5kb2NyaW5vbG9neSBhbmQg
bWV0YWJvbGlzbTwvZnVsbC10aXRsZT48YWJici0xPkFtIEogUGh5c2lvbCBFbmRvY3Jpbm9sIE1l
dGFiPC9hYmJyLTE+PC9wZXJpb2RpY2FsPjxhbHQtcGVyaW9kaWNhbD48ZnVsbC10aXRsZT5BbWVy
aWNhbiBqb3VybmFsIG9mIHBoeXNpb2xvZ3kuIEVuZG9jcmlub2xvZ3kgYW5kIG1ldGFib2xpc208
L2Z1bGwtdGl0bGU+PGFiYnItMT5BbSBKIFBoeXNpb2wgRW5kb2NyaW5vbCBNZXRhYjwvYWJici0x
PjwvYWx0LXBlcmlvZ