5-2 ازدواج موقت

یکی ازقوانین درخشان اسلام از دیدگاه مذهب جعفری که مذهب رسمی کشوراست این است که ازدواج به دو نحو می تواند صورت بگیرد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه های کارشناسی ارشد رشته حقوق (همه گرایش ها) می توانید اینجا کلیک کنید

  • دائم
  • موقت

ازدواج موقت و دائم در پاره ای از آثار با هم یکی هستند و در قسمتی اختلاف دارند. آنچه در درجه اول این دو را از هم متمایز می کند یکی این است که زن و مرد تصمیم می گیرند بطورموقت با هم ازدواج کنند. و پس از پایان مدت اگر مایل بودند تمدید کند، مدت را تمدید کنند و اگر مایل نبودند از هم جدا می شوند. دیگر اینکه از لحاظ شرایط، آزادی بیشتری دارند که بطور دلخواه به هرنحو که بخواهند پیمان می بندند. مثلاً در ازدواج دائم خواه ناخواه مرد باید عهده دار مخارج روزانه اعم از: لباس، خوراک، مسکن و احتیاجات دیگر زن از قبیل دارو وطبیب بشود ولی در ازدواج موقت بستگی دارد به قرارداد آزادی که میان طرفین منعقد می گردد. ممکن است مرد نخواهد یا نتواند متحمل این مخارج بشود یا زن نخواهد از پول مرد استفاده کند.

در ازدواج دائم زن خواه ناخواه باید مرد را به عنوان رئیس خانواده بپذیرد و امر او را در حدود مصالح خانواده اطاعت کند اما درازدواج موقت بسته به قراردادی است که میان آنها منعقد می گردد. در ازدواج دائم زن و شوهر خواه ناخواه از یکدیگر ارث می برند. اما در ازدواج موقت چنین نیست. پس تفاوت اصلی و جوهری ازدواج موقت با ازدواج دائم در این است که ازدواج موقت از لحاظ حدود و قیود آزاد است یعنی وابسته به اراده و قرارداد طرفین است. حتی موقت بودن آن نیز در حقیقت نوعی آزادی به طرفین می بخشد و زمان را در اختیار آنها قرار می دهد. در ازدواج دائم هیچکدام از زوجین بدون جلب رضایت دیگری حق ندارد از بچه دار شدن و تولید نسل جلوگیری کنند ولی در ازدواج موقت جلب رضایت طرف دیگر ضرورت ندارد.

در حقیقت این نوعی آزادی دیگر است که به زوجین داده شده است.

ثمره این ازدواج یعنی فرزندی که بوجود می آید با فرزند ناشی از ازدواج دائم هیچگونه تفاوتی ندارد. همانطوری که در عقد دائم مادر و دختیر زوجه به هر زوج و پدر و پسر زوج بر زوجه حرام است و محرم می گردند در عقد منطق نیز چنین است.

و همانطوری که خواستگاری کردن روجه دائم بر دیگران حرام است، خواستگاری زوجه موقت نیز بر دیگران حرام است.

همانطور که زنای با زوجه دائم غیر موجب حرمت ابدی می شو زنای با زوجه موقت نیز موجب خرمت ابدی می شود.

همانطوری که زوجه دائم بعد ازطلاق باید مدتی عده نگهدارد زوجه موقت نیز بعد از تمام شدن مدت یا بخشیدن آن باید عده نگهدارد. با این تفاوت که عده زن دائم سه نوبت عادت ماهانه است و عده زن غیردائم دو نوبت یا چهل و پنج روز است.

در ازدواج دائم جمع میان دو خواهر جایز نیست همینطور در ازدواج موقت روا نیست.

این است آن چیزی که به نام ازدواج موقت یا نکاح منقطع در فقه شیعه آمده است و قانون مدنی ما نیز عین آنرا بیان کرده است.[1]

مقایسه احکام مهریه در نکاح دائم و نکاح موقت

مهریه هم در ازدواج دائم است و هم در ازدواج موقت. با این تفاوت که در ازدواج موقت عدم ذکر مهر موجب بطلان عقد است و در ازدواج دائم عقد باطل نیست مهرالمثل تعیین می شود. قانون مدنی بموجب ماده 1075 خود نکاح منتقطع یا موقت را به رسمیت می شناسد. در نکاح موقت طلاق مفهومی ندارد با توجه به تعیین مدت در عقد نکاح زوج حق دارد در اثنای مدت از بقیه زمان تعیین شده صرفنظر نماید که اصطلاحاً« بذل مدت» نامیده می شود.

برای آشنایی بیشتر با احکام مربوط به مهریه در نکاح دائم و منقطع به شرح ذیل مقایسه می کنیم:

1- برخلاف نکاح دائم عدم تعیین مهریه در ضمن عقد نکاح منقطع موجب بطلان عقد است لذا تعیین مهریه شرط صحت عقد محسوب می شود.( ماده 1905 ق.م)

2- در نکاح منقطع در صورتی که قبل از اتمام مدت زوجه فوت کند ورثه وی حق دریافت مهریه را دارند.

3- اگرچه مرد تا پایان مدتی که در نکاح منقطع تعیین شده یا زوجه منقطع نزدیکی ننماید باید پرداخت تمام مهریه را بعهده بگیرد و در صورتی که نپرداخته باشد بر ذمه وی قرار دارد.( ماده 1096 ق.م)

4- تنها هنگامی که شوهر قبل از نزدیکی تمام مدت نکاح را ببخشد باید نصف مهریه را به زوجه پرداخت نماید.( ماده 1097 ق.م)

5- در صورتی که عقد نکاح اعم از دائم یا منقطع به جهتی از جهات قانونی باطل بوده و نزدیکی واقع نشده باشد زن مستحق دریافت مهریه نیست. واگر مهر را گرفته باشد باید آن را مسترد کند.(ماده 1098 ق.م)

6- در مورد بطلان عقد در صورتی که زن به این امر آگاهی نداشته و نزدیکی بین زن و مرد واقع شده باشد باید به وی مهرالمثل پرداخت شود.(ماده 1099 ق.م)

مهریه در عقد حضرت زهرا(س)

ازدواج حضرت زهرا(س) با حضرت علی(ع)

«عن النبی(ص): لولا علی لم یکن لفاطمه کفو.»[2]

پیامبر گرامی اسلام فرمودند: اگر حضرت علی(ع) نبود برای فاطمه(س) هیچ همتا و مانندی یافت نمی شد. شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا می گوید: امام رضا(ع) از پدرانشان(ع) نقل می کنند که حضرت علی(ع) فرمودند: پیامبر گرامی اسلام به من فرمود: یا علی! مردانی از قریش مرا در مورد فاطمه(س) نکوهش می کنند و می گویند ما از شما برای فاطمه(س) خواستگاری کردیم ولی شما موافقت نکردید او را به عقدعلی(ع) درآوردید. من به آنها گفتم: بخدا سوگند من از ازدواج شما با فاطمه(س) جلوگیری نکردم بلکه خداوند از ازدواج شما با فاطمه(س) جلوگیری کرد و او را به ازدواج علی(ع) درآورد.

جبرئیل بر من نازل شد و گفت: ای محمد(ص)!

همانا خداوند جل جلاله می فرماید: اگر من علی راخلق نکرده بودم برای دختر تو فاطمه(س) هیچ همتا و مانندی در روی زمین نبود.[3]

پس پیامبر فرمود: بشارت باد تو را ای ابوالحسن! خداوند در آسمان فاطمه(س) را به عقد تو درآورد قبل از اینکه من در زمین او را به همسری تو درآوردم .

یاعلی! قبل از آمدن تو جبرئیل(ع) بر من نازل شد و سلام کرد من جواب سلام او را دادم جبرئیل گفت: خداوند حضرت فاطمه(س) را به ازدواج پسرعمویت علی بن ابیطالب(ع) درآورده است و بعد ادامه داد خداوند به بهشت فرمان داد خود را زینت کند ساکنان بهشت قصر و باغهای آن را زینت کردند. درخت طوبی به فرمان الهی زیورها بخود آویخت و حوریان بهشتی خود را آراسته آنگاه خداوند به فرشتگان فرمان داد در آسمان چهارم در کنار بیت المعمور گرد آیند سپس خداوند به من فرمان داد تا صیغه عقد را جاری کنم من فرشتگان را شاهد گرفتم و صیغه عقد را جاری کردم.

آنگاه پیامبر(ص) به علی(ع) فرمودند: شما برو تا من به مسجد بیایم و صیغه عقد را جاری سازم.

حضرت علی(ع) می فرماید: پیامبر(ص) با چهره ای شادمان و سرور به مسجد آمدند و به بلال فرمودند: مهاجرین و انصار را گردآور. هنگامی که مسملمانان گرد آمدند پیامبر فرمودند: ای مسملمانان! جبرئیل نزد من آمد و گفت: خداوند ملائکه را درکنار بیت المعمو ر گرد آوردند آنان را شاهد گرفت و فاطمه(س) را به عقد علی(ع) در آورد و به من فرمان داد که او را در زمین به عقد علی(ع) درآورم و شما را بر آن شاهد بگیریم پس پیامبر(ص) صیغه عقد را جاری ساختند.

مهریه حضرت زهرا(س)

پیامبر فرمودند: یا علی(ع) آیا چیزی داری که مهر همسرت قرار دهم؟

حضرت علی(ع) فرمودند: بخدا سوگند چیزی از زندگی من بر شما پوشیده نیست. دارایی من یک شمشیر، یک زره، و شتری آبکش است و جز این چیزی ندارم.


پیامبر(ص) فرمودند: شمشیرت را نیاز داری که با آن در راه خدا جهاد کنی. شترت نیز مورد نیاز است تا با آن برای خانواده ات آب ببری. امام من زره را مهر همسرت قرار می دهم و به آن راضی هستم.

امام باقر(ع) فرمودند: خداوند سبحان می فرماید: من مهریه ازدواج حضرت زهرا(س) با امیرالمؤمنین(ع) را یک پنجم دنیا ویک سوم بهشت قرار دادم و برای فاطمه(س) چهار رودخانه در زمین قرار دادم. رود فرات، رود نیل، رودنهروان، و رود بلخ. ای محمد(ص) فاطمه(س) را با مهریه پانصد درهم به عقد علی(ع) درآور تا برای امت سنت شود و از آن پیروی کنند.[4]

6-2- مهریه سنگین و نکوهش اسلام

مسئله مهر در اسلام بسیار مهم، ظریف، دقیق و قابل توجه است. اسلام بر مهریه های سبک اصرار دارد و ازمهریه های سنگین متنفر است.

روایات مهمی از رسول(ص) و امامان معصوم(علیه السلام) وارد شده که تأکید دارد بر این که مهر را سبک بگیرید و از صداق سنگین بپرهیزید. زیرا مهر سنگین باعث روگردانی جوانان از ازدواج و ماندن دختران در خانه است.

رسول خدا(ص) فرمودند:

« افضل نساء امتی اصبحن و وجها و اضلمن مهراً.»[5]

« برترین زنان است من زنی است که زیبائیش بیشتر و مهرش کمتر باشد.»

امیرالمؤمنین علی(ع) می فرماید:

« لا تفالو بهمهور النساء فتکون عداوه.»[6]

«مهریه ها را زیاد نگیرید که مایه دشمنی است.»

آنچه مهم است این است که ما مسلمانیم و باید تسلیم اوامر خداوند متعال و پروی مشی وشیوه بسیار مطلوب پیامبر اکرم(ص) و خاندان پاک او باشیم. آنچه در کتب مختلف از روایات و احادیث آمده تنها برای خواندن و حفظ کردن نیست. بلکه علاوه بر یادداشتن آنها باید به آنها عمل کرد.

شاید بتوان گفت آنچه در حال حاضر در جامعه دیده می شود برخلاف آن چیزی است که اسلام از ما می خواهد اسلام از خانواده ها می خواهد که سدراه ازدواج جوانان را اعم از:مهریه های سنگین و خرجهای کلان بشکنند و راه را برای آنان هموار سازند.

امروزه برای ازدواج مشکلات عدیده ای بواسطه خرجهای سنگین اولیه و تعداد بیشمار سکه های طلا به عنوان مهریه حاصل شده است و این باعث شده که جوانان تن به امر ازدواج ندهند و عدم ازدواج جوانان بر افساد جامعه بطور تصاعدی می افزاید.

جوانان در برخورد با میزان تعیین شده مهریه از طرف خانواده زن وهزینه ازدواج 2 دسته اند: