چکیده

بزرک (Linum usitatissimum L.) یک گیاه دانه روغنی می باشد که روغن، دانه و کنجاله آن در صنایع مختلف و یا به صورت خوراک برای انسان یا دام مورد استفاده قرار می گیرد. این مطالعه به منظور بررسی تنوع ژنتیکی صفات زراعی مختلف در لاین های حاصل از توده های بومی بزرک  وهمچنین مقایسه شاخص های انتخاب به منظور بهبود عملکرد، با استفاده از 30 لاین اصلاحی به همراه 6 توده بومی در سال زراعی 1387 انجام شد. آزمایش در قالب طرح  بلوک های کاملا تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان انجام گردید. نتایج نشان داد که بین ژنوتیپ های مورد بررسی از نظر تمامی صفات مورد ارزیابی تنوع ژنتیکی وجود دارد. صفات تعداد انشعاب در بوته، تعداد کپسول در بوته و وزن صد دانه همبستگی بالایی را با عملکرد دانه در بوته نشان دادند. صفات تعداد روز تا 50% سبز شدن، تعداد کپسول در بوته و عملکرد دانه در بوته نیز همبستگی زیادی را با عملکرد دانه در واحد سطح دارا بودند. درصد روغن دانه برای 10 لاین برتر از نظر عملکرد اندازه گیری شدکه دارای تنوع نسبتا زیاد(62/36 تا 26/39%) و وراثت پذیری عمومی بالایی بود. نتایج حاصل از رگرسیون مرحله ای نشان داد که صفات تعداد کپسول در بوته، وزن صد دانه و تعداد دانه در کپسول 98% از تغییرات عملکرد دانه در بوته را توجیه نمودند. نتایج تجزیه ضرایب مسیر برای عملکرد دانه در بوته نشان داد که صفت تعداد کپسول در بوته بیشترین اثر مستقیم را بر عملکرد دانه در بوته دارا می باشد. تجزیه خوشه ای ژنوتیپ ها را به 4 گروه تقسیم نمود که گروه 3 و4 دارای بیشترین مقدار عملکرد دانه در واحد سطح بودند. نتایج پاسخ مستقیم مورد انتظار به انتخاب نشان داد که انتخاب برای لاین هایی با عملکرد دانه در بوته و تعداد کپسول در بوته، باعث گزینش لاین هایی با عملکرد دانه بهتر خواهد شد. مقدار پاسخ به انتخاب همبسته برای صفت عملکرد دانه در واحد سطح از طریق صفت عملکرد دانه در بوته و برای عملکرد دانه در بوته از طریق تعداد کپسول در بوته بیشترین مقدار بود. بنابراین این صفات به ترتیب می توانند به عنوان شاخص های انتخاب مناسب جهت بهبود عملکرد دانه در واحد سطح و عملکرد دانه در بوته مد نظر قرار گیرند. شاخص های انتخاب اسمیت- هیزل و پسک- بیکر بر اساس صفات تعداد انشعاب در بوته، تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول و وزن صد دانه محاسبه شدند. با توجه به مقادیر پایین همبستگی سه شاخص مورد مطالعه با عملکرد دانه در واحد سطح و همچنین پایین بودن کارایی انتخاب غیر مستقیم در مقایسه با انتخاب مستقیم، به نظر می رسد که استفاده از شاخص های انتخاب جهت بهبود صفت عملکرد دانه در واحد سطح نمی تواند چندان مفید واقع شود و بهتر است انتخاب برای خود عملکرد انجام شود. نتایج حاصل از این مطالعه بیان نمود که استفاده از وراثت پذیری صفات به جای ارزش های اقتصادی نسبی آنها در مقایسه با منظور نمودن ارزش های اقتصادی واحد برای تمامی صفات در ساخت شاخص اسمیت-هیزل  دارای کارایی یکسانی می باشد ولی از آنجاییکه، توارث پذیری از تجزیه ساده داده ها حاصل می شود و به راحتی قابل اندازه گیری است و می تواند اهمیت نسبی صفات را نسبت به یکدیگر بهتر بیان کند، بنابراین می‌توان وراثت پذیری را به عنوان ضرایب اقتصادی مناسبی پیشنهاد نمود. همچنین این نتیجه حاصل شد که شاخص های اسمیت-هیزل1و2 با راندمان تقریبا یکسان می توانند موجب بهبود همزمان صفات تعداد انشعاب در بوته، تعداد کپسول در بوته و تعداد دانه در کپسول گردند و در این رابطه راندمان آنها از شاخص پسک-بیکر بسیار بیشتر بود.

کلمات کلیدی: تنوع ژنتیکی، همبستگی، صفات زراعی، تجزیه ضرایب مسیر، انتخاب مستقیم و همبسته، انتخاب.

 

Genetic Variation and Selection  Indices in Isolated  Lines from Local Population of Flax

Mozhdeh Moshksar


m.moshksar@ag.iut.ac.ir

Date of Submission: 16/9/2009